سنجاب: بیشتر حیواناتی که با زندگی در شهرها تطبیق یافتهاند موجودات باهوشی هستند؛ مثلا راکونها حیوانات کنجکاو و تیزهوشی محسوب میشوند. اما حتی سنجاب خاکستری که همه جا پیدا میشود، میزان بالایی از زیرکی و مکاری را از خود نشان میدهد؛ و بخش اعظم این هوشمندی خود را به صورت حس پارانویا (جنون سوءظن شدید) نشان میدهند. سنجابهای خاکستری استاد تظاهر کردن هستند؛ آنها همانند حیواناتی که غذا را در زمین ذخیره میکنند استادانه مراسم تدفین را انجام میدهند، تنها با این تفاوت که گاه هیچ غذایی را در این گودالها قرار نمیدهند. نتیجه یک مطالعه نشان داد که نزدیک به بیست درصد از خاک کردن غذای سنجابها در حقیقت ظاهرسازی است، و این درصد زمانیکه سنجابها تحت نظر قرار دارند بیشتر میشود. این مطالعه تنها موردی است که تقلب رفتاری را در یک جانور جونده نشان میدهد.
کلاغ کالدونیایی: کلاغ کالدونیایی یکی از اعضای خانواده کلاغیان است، که شامل کلاغها، غرابها، زاغها و جیجاقها میشود. کلاغیان به عنوان باهوشترین گونههای پرندگان محسوب میشوند، و توانایی ابزارسازی آنها قابل رقابت و یا حتی بهتر از بوزینهها است. در حقیقت، توانایی حل مساله آنها تقریبا به اندازه یک کودک پنج ساله انسان است. کلاغها تنها پریماتی (نخستی) هستند که میتوانند به طور همسان معمای «چوب و لوله» را حل کنند. در این معما، یک تکه غذا در میانه یک لوله شفاف قرار دارد و چوب بلندی در نزدیکی لوله وجود دارد. برای به دست آوردن غذا، حیوان باید از چوب استفاده کند تا بتواند غذا را از درون لوله خارج کند. کلاغها میتوانند این معما را به سادگی و خود به خود حل کنند؛ بدون آنکه نیاز داشته باشند تا ابتدا انجام دادن آن توسط یک کلاغ دیگر را تماشا کنند، و یا حتی بدون اینکه قبلا لوله شفافی را دیده باشند.
مارمولک مانیتور: احتمالا بسیاری از انسانها مارمولکها را موجودات هوشمندی نمیدانند، اما مارمولک ترسناک مانیتور یک حیوان فوقالعاده باهوش است. مطالعات نشان داده است که این جانور میتواند تا «شش» بشمارد. همچنین این مارمولکها به خاطر کار هماهنگ با یکدیگر برای به دست آوردن غذا مشهور هستند: یکی از مارمولکها یک کروکودیل ماده را به طمع صید خود از لانهاش دور میکند؛ سپس سایر مارمولکها با تخمهای خوشمزه تمساح از خود پذیرایی میکنند. مارمولک طعمه نیز مخفیانه از دست کروکودیل فرار میکند و برای خوردن سهم تخمهای خود به لانه تمساح باز میگردد.
عنکبوت Portia Labiata: این عنکبوت گونهای از عنکبوتهای جهنده است و بیشتر در جنوبشرقی آسیا یافت میشود؛ شکارچی شیطانصفت نابغهای که اگر اندکی بزرگتر بود، میتوانست و شاید میخواست که شما را بکشد. این عنکبوت که به دلیل زیرکی و قوه ابتکار خود اغلب با نام «گربه هشت پا» خوانده میشود، میتواند به صورت فیالبداهه روشهای شکار جدیدی را ابداع کند. سپس با روش آزمون و خطا، به یاد میآورد که کدامیک از این روشها برای کدام طعمه موثرتر است. روشهای این عنکبوت اغلب نشاندهنده سطح بالایی از هوش و یا حداقل زیرکی است. عنکبوت Portia اغلب به شکار سایر عنکبوتها میپردازد که خود جزو شکارچیان باهوش به شمار میروند؛ به همین دلیل هوشمندی وی بسیار تاثیرگذار است. این عنکبوت مسیرهای انحرافی را در اطراف طعمههای خطرناک طی میکند تا بهترین زاویه حمله را پیدا کند؛ حتی اگر این کار به ساعتها کار نیاز داشته باشد.
موش معمولی: موشها تنها به خاطر معمولی بودن حیوانات کلاسیک آزمایشگاهی نیستند، بلکه به این دلیل نیز انتخاب شدهاند که ساختار اجتماعی آنها از بسیاری جهات مشابه ساختارهای انسانی است. از آنجاییکه درک ما از «هوش» به شدت بر اساس هوش انسانی تعیین میشود، تمایل داریم که حیوانات هوشمند را بر اساس اینکه تا چه حد مشابه ما رفتار میکنند طبقهبندی کنیم. موشها قادر به شمردن هستند. همچنین آنها توانایی اندازهگیری زمان را دارند. اغلب جانوران نمیتوانند بازههای زمانی را اندازه بگیرند؛ اما موشها زمانی که مجبور شدند تا هر 15 دقیقه یک دکمه را برای دریافت غذا فشار دهند، به دقت موفق شدند تا زمان را در ذهن خود نگاه دارند. موشها همچنین از خود رفتار نوعدوستی نشان میدهد؛ عنصری که برای هوش اجتماعی کلیدی است. در یک مطالعه، موشها حتی زمانیکه هیچ جایزهای وجود نداشت، همنوعان خود را از قفس آزاد میکردند.
زنبور عسل: زنبورهای عسل یکی از پیچیدهترین سیستمهای اجتماعی را در میان جانوران دارند، و بیش از هر بیمهره دیگری مورد مطالعه قرار گرفتهاند؛ اما هنوز چیزهایی زیادی هست که درباره هوش این مخلوقات ناشناخته باقی مانده است. بحث برانگیزترین مسالهای که درباره این جانوران وجود دارد، رقص چرخشی (Waggle Dance) آنها است. زمانیکه زنبورها پس از یافتن یک منبع غذایی به کندو باز میگردند، قبل از آنکه با جمع کردن سایرین برای آوردن بقیه غذا بروند، یک رقص استادانه را در مقابل سایر زنبورها انجام میدهند. اعتقاد بر این است که این رقص یک پیام رمزی است که بر اساس زاویه رقص، سرعت چرخش و زمان روز، به سایر زنبورها اطلاعات دقیق محل و فاصله منبع غذا را میدهد. علاوه بر مهارتهای اجتماعی، زنبورهای عسل قادرند تا نقشههایی شناختی برای خود تهیه کنند. همچنین زنبورهای عسل میتوانند بین رنگها تمایز قائل شوند.
