صرفه جویی در مصرف بنزین
--------------------------------------------------------------------------------

 

مصرف خودرو تابع مقدار مسافت و روش رانندگی است.

شما می توانید با بهبود روش و تغییر رفتار و روش زندگی صرفه جویی زیادی کنید.

* فیلتر هوا ی کثیف مصرف سوخت را بالا می برد. اگر در منطقه شما گرد و غبار کم است میتوانید گاهی آن را سوراخ هم کنید ! بخصوص در هوای بارانی که ذرات معلق هوا کم هستند.

* گاز و ترمز های شدید و رانندگی با عجله میتواند مصرف سوخت خودرو را دوبرابر بالا ببرد.

* در چراغ قرمز های بالای ۵۰ ثانیه خودرو را خاموش کنید.

* با دنده مناسب و سرعت مناسب حرکت کنید. سرعت بالاتر مصرف سوخت به نسبت مسافت را تا دو برابر بالا میبرد.

* تنظیم موتور را فراموش نکنید.

* تنظیم باد لاستیک را فراموش نکنید.

* وقتی نیاز ندارید از کولر استفاده نکنید. استفاده از کولر خودرو در سرازیری ها باعث مصرف کمتر بنزین و کاهش استهلاک هم میشود.

رهبر معظم انقلاب اسلامي سال جديد را سالي مهم دانستند و در تشريح زمينه‌هايي كه نيازمند تغيير و تحول جدي است به موضوع «اسراف‌هاي شخصي و عمومي» و مصرف بي‌رويه منابع مختلف كشور اشاره كردند و فرمودند اسلام عزيز و همه عقلاي عالم، بر اين نكته تاكيد مي‌كنند كه مصرف بايد مدبرانه و عاقلانه مديريت شود

رهبر معظم انقلاب اسلامي در پيام نوروزي تاكيد كردند كه همه ما بخصوص مسوولان قواي سه‌گانه، شخصيت‌هاي اجتماعي و آحاد مردم بايد در سال جديد در مسير تحقق اين شعار مهم، حياتي و اساسي  يعني «اصلاح الگوي مصرف در همه زمينه‌ها» ، برنامه‌ريزي و حركت كنيم تا با استفاده صحيح و مدبرانه از منابع كشور، مصداق برجسته‌اي از تبديل احوال ملت به نيكوترين حال‌ها، ظهور و بروز يابد.

بخش راه و ترابري و حمل و نقل با توجه به گستره‌اي كه تحت‌پوشش دارد، مي‌تواند يكي از نخستين اولويت‌هاي اصلاح الگوي مصرف باشد.

نگارنده در اين مطلب به اصلاح الگوي مصرف با نگاه ويژه به حامل‌هاي انرژي شامل بنزين، نفت گاز و برق پرداخته است، هر چند كه اصلاح الگوي مصرف در بخش بهره‌وري نيروي انساني، ارائه آموزش‌هاي ناكارآمد يا استفاده نكردن ازآموزش هاي داده شده، برگزاري جلسات و همايش‌هاي تشريفاتي و بدون نتيجه اجرايي و عملياتي، طولاني شدن اجراي پروژه‌ها و استفاده نكردن از امكانات دستگاهي و سازمان‌ها و ظرفيت‌هاي موجود را مي‌توان از ديگر مصاديق اسراف تلقي كرد.

سياست‌گذاري و تدوين برنامه‌هاي بهره‌وري انرژي در تمامي زيربخش‌هاي اقتصادي يكي از مهم‌ترين مباحث مطرح در دولت و مجلس در طول 2 دهه گذشته بوده است.

تدوين مناسب سياست‌ها و برنامه‌هاي بهره‌وري انرژي نيازمند شناسايي دقيق مولفه‌هاي موثر است. يكي از بخش‌هاي مهم مصرف انرژي بخش حمل و نقل كشور است. اين بخش حدود 27 درصد كل  انرژي كشور را به خود اختصاص داده كه پس از بخش خانگي و تجاري كه حدود 40 درصد كل  انرژي را مصرف مي‌كند، دومين بخش پرمصرف انرژي كشور و اولين بخش از لحاظ ارزش مالي است.

همچنين اين بخش با اختصاص دادن 55 درصد مصرف فرآورده‌هاي نفتي مايع، بزرگ‌ترين مصرف‌كننده اين فرآورده‌هاي نفتي است. بخش حمل و نقل در ساليان اخير از رشد مصرف فزاينده‌اي برخوردار بوده است. تقاضاي بسيار بالاي خودرو در دهه‌هاي 1370 و 1380 موجب شده هر ساله مبلغ هنگفتي بابت واردات بنزين و نفت گاز از منابع مالي كشور هزينه شود.

مصرف بنزين و نفت گاز بخش حمل و نقل در سال 1385 به ترتيب 27 و 17 ميليارد ليتر بوده است كه ارزش آن حدود 20 ميليارد دلار و يارانه پرداختي از طرف دولت حدود 5/16 ميليارد دلار بوده است.

مصرف بنزين طي سال ‌هاي اخير با رشدي حدود 10 درصد به 74 ميليون ليتر در روز در سال 1385 رسيد كه براي جلوگيري از اين اسراف ، اصلاح نظام قيمت گذاري ، تعيين استانداردهاي موردنياز متناسب با استانداردهاي روز جهاني ، استفاده از انرژي‌هاي جايگزين به منظور حفاظت از محيط ‌زيست و كاهش هزينه‌ هاي ملي ، خروج وسايل نقليه فرسوده، بهبود مديريت ترافيك ، كاهش تقاضاي سفرها و ارتقا و بهبود سطح خدمات‌رساني سيستم‌هاي عمومي و مديريت منابع مالي از سوي وزارت نفت پيشنهاد شده است.

همچنين عدم تناسب توسعه جاده‌ها با تعداد خودروهاي اضافه شده و ناهماهنگي و نداشتن مديريت واحد ترافيك كه منجر به افزايش ترافيك و نهايتا افزايش مصرف سوخت مي‌شود ، عدم توسعه بهره‌برداري از سيستم‌هاي هوشمند كنترل ترافيك نظير تابلوهاي متغير خبري و تجهيزات كنترل هوشمند تقاطع‌ها و تقاضاي زياد خودرو در كنار قيمت‌هاي نازل سوخت، بزرگ‌ترين عوامل در افزايش سريع مصرف بنزين در سال‌هاي اخير در كشور بوده است.

قيمت‌هاي فروش بنزين در داخل كشور در سال 1385 حدود 6 برابر ارزان‌تر از نرخ جهاني بوده است. شايد بتوان گفت استفاده از جاده‌هاي بسيار ارزان و رايگان نيز مي‌تواند دليل مكمل ديگري براي اين مساله باشد.

همچنين فرهنگ حاكم بر جامعه نيز با توجه به وجود منابع عظيم نفت و گاز يكي از عوامل موثر بر تقاضاي انرژي در اقتصاد و بخش حمل و نقل به شمار مي‌رود.

وجود اين ذخاير سرشار در كشور گاهي اين تلقي را به وجود آورده است كه صرفه‌جويي در مصرف انرژي چندان ضروري نيست؛ در صورتي كه بايد از اين مساله به عنوان يك مزيت نسبي براي كشور در جهت رشد بخش‌هاي مختلف اقتصادي استفاده كرد. لزوم سهيم بودن نسل‌هاي آينده در ذخاير انرژي كشور و احياي فرهنگ صرفه‌جويي و پرهيز از اقدامات مسرفانه در مقوله مصرف انرژي مي‌تواند در اين خصوص راهگشا باشد.

بدون شك حذف تدريجي يارانه‌هاي سوخت و افزايش همزمان كارايي و عملكرد سيستم حمل و نقل عمومي با افزايش و گسترش حمل و نقل ريلي و بهينه‌سازي سيستم حمل و نقل عمومي جاده‌اي مي‌تواند سبب كاهش استفاده از خودروهاي شخصي و جلوگيري از استفاده مسرفانه سوخت شود.

حمل و نقل ريلي برون‌شهري يكي از روش‌هاي بسيار مناسب جهت جابه‌جايي انبوه بار و مسافر است كه در كشورهاي پيشرفته، سهم قابل توجهي از جابه‌جايي‌ها را به خود اختصاص داده است.

حمل و نقل ريلي داراي مزايايي نظير ايمني بالا، رفاه و آسايش بيشتر مسافران، عوارض كمتر زيست محيطي، امكان افزايش سرعت در ترابري مسافري و رقابت با حمل و نقل جاده‌اي و هوايي و مصرف بسيار كمتر انرژي در حمل بار نسبت به جاده است؛ به صورتي كه مصرف سوخت به ازاي هر تن كيلومتر بار روي جاده 30 ميلي‌ليتر و بر روي ريل 5 ميلي‌ليتر است.

با وجود اين مزايا ، متاسفانه در كشور حمل و نقل ريلي با توجه به زيرساخت‌ها و ناوگان، سهم ناچيزي در جابه‌جايي‌ها دارد و لازم است توجه جدي به توسعه و گسترش اين شيوه حمل و نقل در كشور مبذول شود.

بر اين اساس نيز وزارت راه و ترابري حمايت از برقي كردن راه‌آهن را در دستور كار خود قرار داده است. همچنين نوسازي ناوگان بويژه ناوگان باري و استفاده بيشتر از ظرفيت حمل و نقل باري ريلي مي‌تواند در كاهش مصرف حامل‌هاي انرژي مفيد باشد.

 

اصلاح الگوي مصرف آب بايد فرهنگ شود
--------------------------------------------------------------------------------

 

بر اساس اصل 44 قانون اساسي تصفيه‌خانه‌هاي فاضلاب (هرز آب) به‌بخش خصوصي واگذار مي‌شود

حميدرضا جانباز در بيرجند با بيان اين‌ كه هدف از واگذاري‌هاي ياد شده بهره‌گيري از ظرفيت‌هاي اين بخش و ايجاد انگيزه براي پيمانكاران است، اظهار كرد: اصلاح الگوي مصرف بايد در دستور كار قرار گيرد و فرهنگ‌سازي در اين زمينه قابل اجرا و عملياتي شود. وي افزود: امسال با تأسي از فرمايشات رهبر معظم انقلاب سال اصلاح الگوي مصرف آب نامگذاري شده كه بايد اصلاح الگو مورد توجه قرار گرفته و اجرايي شود.

معاون برنامه‌ريزي و توسعه شركت مهندسي آب و فاضلاب كشور ادامه داد: فرصت خوبي به لحاظ نامگذاري سال جديد فراهم شده و شرايط مهيا است تا در چارچوب فرهنگي ايجاد شده، اصلاح الگوي مصرف آب را اجرا كرده و اين كالاي غيرقابل جايگزين را حفظ كنيم.

محمد طاهري، مديرعامل شركت آب و فاضلاب خراسان جنوبي نيز به ارائه گزارشي از بخش آب و فاضلاب بيرجند پرداخت.

همچنين معاون بهره‌برداري شركت آب و فاضلاب خراسان جنوبي گفت: در حال حاضر كل توان آب در سطح شهرهاي استان يك هزار و 800 ليتر بر ثانيه است.

مهدي هاشمي‌مقدم در بازديد از پروژه‌هاي آبفاي خراسان جنوبي اظهار كرد: اين ميزان آب توليدي از منابع آب زيرزميني استحصال مي‌شود و 86 حلقه چاه در مدار بهره‌برداري قرار دارد.

وي با بيان اين‌كه در حال حاضر ميزان متوسط مصرف سرانه آب حدود 225 ليتر در سطح استان است، گفت: براي تأمين آب در كوتاه ‌مدت اقداماتي از جمله كف‌شكني چاه‌هاي جديد در محدوده چاه‌هاي موجود در دستور كار قرار دارد. معاون بهره‌برداري شركت آب و فاضلاب خراسان جنوبي افزود: با اين اقدامات، حفر و تجهيز چاه‌هاي تأمين آب شرب حوادث در 5 شهر استان حدود 180 ليتر به توان توليد آب شهرهاي استان اضافه مي‌شود.

هاشمي‌مقدم با اشاره به اين‌كه فقر منابع آب زيرزميني منطقه و خشكسالي متوالي چند ساله سبب افت جبران‌ناپذير سطح آب زيرزميني شده است، گفت: با توجه به رشد جمعيت و توسعه صنايع كوچك در داخل محدوده شهرها، نياز به آب بهداشتي همواره رو به افزايش است.

 

گسترش دولت الكترونيك، مهمترين راه در اصلاح الگوي مصرف است
--------------------------------------------------------------------------------

 

مشاور وزير و مديركل روابط عمومي وزارت ارتباطات گفت: يكي از راه كارهاي اصلي اصلاح الگوي مصرف در سطح كشور، بسط و گسترش دولت الكترونيكي است.
سيد محمد حسين پور در گفت و گو با خبرنگار اجتماعي حيات با بيان اينكه كميته اصلاح الگوي مصرف به رياست معاون توسعه مديريت و امور پشتيباني وزارت ارتباطات و تعدادي از مديران و مسوولان شركت هاي تابعه تشكيل خواهد شد اظهار داشت: در اين كميته راه هاي تحقق اصلاح الگوي مصرف درمجموعه وزارت ارتباطات، بررسي و راه كارهاي اجرايي براي آن ها تدوين مي شود.
وي در ادامه افزود: صرفه جويي در هزينه هاي جاري، حذف هزينه هاي تشريفاتي غير ضروري، كاهش هزينه تمام شده پروژه ها و همچنين افزايش بهره وري از جمله راه كارهايي است كه در دستور كار اين كميته قرار خواهد داشت.
وي ادامه داد: يكي از راه هاي تحقق اصلاح الگوي مصرف ، فرهنگ سازي و اطلاع رساني است كه تلاش مي شود در كمترين زمان ممكن، راه كارهاي عملي انجام اين كار در مجموعه وزارت ارتباطات تعيين و اجرايي شود .
وي با اشاره به اينكه كه يكي از راه كارهاي اصلي اصلاح الگوي مصرف در سطح كشور، بسط و گسترش دولت الكترونيكي است، گفت: در حال حاضر زيرساخت هاي مخابراتي مورد نياز براي ارائه خدمات دولت الكترونيكي در كشور توسط وزارت ارتباطات مهيا شده است.
وي تصريح كرد: اميدواريم سازمان ها و دستگاه هاي دولتي، بر اساس سخنان مقام معظم رهبري مبني بر اصلاح الگوي مصرف درسال جاري، نسبت به استفاده از اين زيرساخت ها اقدام كرده و خدمات الكترونيكي خود را ارائه دهند.
منبع خبر: حيات

 

الگوی مصرف دينی، يا الگوی مصرف برخی متدينان
متأسفانه گاه اشكالی از برداشت‌های دينی يا برداشت‌های تحميل شده به فكر و فرهنگ دينی نيز به كمك توجيه اين نيازهای كاذب می‌آيند. مانند آن‌كه در صورت كسب درآمد از راه حلال، برخورداری از حداكثر رفاه و آسايش، ممنوعيت يا محدوديتی ندارد؛ يا در صورتی كه برخورداری از حداكثر اين رفاه و حتی تجمل، موجب ارتكاب معصيتی نشود، منعی نخواهد داشت؛ يا حتی ميان ملاحظه‌ی شأن و شؤونات فرد يا خانواده و سطح اجتماعی خاص با آموزه‌های دينی تعارضی نيست! ...همين است كه حتی در ميان لايه‌های اجتماعی متدينان و متشرعان جامعه، می‌توان شكل‌گيری نوعی اشرافيت دينی يا اشرافيت متظاهر به تدين را بازشناخت كه علاوه بر گناه اسراف و تبذير و بی‌توجهی به اقشار دردمند جامعه، بايد گناه بدنما ساختن دين و اخلاق دينی و وارونه‌نمايی آموزه‌های دينی را نيز به كارنامه‌ی اعمال آنان افزود.
به‌راستی آيا آموزه‌های دينی تنها به توجه دادن انسان مسلمان نسبت به كسب حلال اكتفا نموده و به نوع مصرف اين امكانات برآمده از حلال بی‌توجهی نموده‌اند؟ مرز رفاه مشروع و به تعبير قرآن نصيب حلال از دنيا، با تجمل و اسراف و دنيازدگی چيست؟ استفاده نكردن از ثروت و امكانات در راه حلال يعنی چه؟ بی‌توجهی به نيازمندان و محرومان و بهره‌برداری حداكثری از تجمل و رفاه و تلذذ، در ادبيات دينی ما گناه شمرده می‌شود يا خير؟ و اساساً در جامعه‌ای كه بسياری از مردم از انواع محدوديت و محروميت رنج می‌برند، تكيه زدن انحصاری بر سرمايه‌های گسترده‌ی مادی به بهانه‌ی ملاحظه‌ی شؤون فردی و خانوادگی چه معنايی دارد؟ طبعاً دانشمندان علوم دينی و به‌خصوص خطبا و مبلغانی كه در ارتباط نزديك با افكار عمومی متدينان قرار دارند، بيش از همه می‌توانند در رفع چنين بدفهمی‌ها يا سوء تفاهم‌هايی مؤثر واقع شوند.

سبك زندگی و الگوی مصرف
یك پیمایش انجام گرفته در یكی از شهرهای فرانسه در سال 1990 (شهر گرنوبل) برای بررسی وجود یا عدم وجود رابطه میان سبك‌های زندگی و ارزش‌های اجتماعی و الگوهای مصرف و درجه ی معناداری رابطه انجام گرفت. پژوهش‌گران رابطه‌ی میان سبك زندگی و الگوهای مصرف و رابطه ی میان "ارزش‌های اجتماعی" و "الگوهای مصرف" و درجه‌ی تأثیرپذیری و استقلال آن‌ها از متغیرهای زمینه‌ای و متغیر تركیبی "فعالیت‌ها، منافع، افكار" را مورد بررسی و تحلیل آماری قراردادند. اهم نتایج حاصله از این پیمایش از این قرار است:

1. ارزش‌های اجتماعی به‌عنوان یكی از شاخص‌های سبك زندگی به‌عنوان افكاری تعریف میشوند كه ریشه‌های مفهومی‌شان اغلب مبهم هستند. (والت فلورانس، ژولیبرت- 1990: 1)
 
2. میان سبك زندگی و ارزش‌های اجتماعی رابطه وجود دارد، اما ارزش‌های اجتماعی بر سبك زندگی گاهی اوقات و در مورد برخی از سبك‌های زندگی تأثیری ندارند و در مواردی به كلی فاقد تأثیرند. مثلاً یكی از الگوهای مصرف مربوط به زنان جوان نه با سبك زندگی و نه با ارزش‌های اجتماعی رابطه‌ای ندارند و نیز چهار نوع الگوی مصرف تحت‌تأثیر ارزش‌های اجتماعی قرار ندارند. (همان: 8 و 9)

3. الگوی مصرف مرسوم به همسران مدرن در این جامعه‌ی آماری بیشترین رابطه‌ی معنادار را با "ابعاد تفریحی و لذت‌جویانه‌ی سبك‌های زندگی" و "آزادی" و "فلسفه‌ی لذت‌جویی" دارد. (همان)

4. در میان متغیرهای اجتماعی-دموگرافیك، متغیرهای اجتماعی-اقتصادی رابطه‌ی معناداری با الگوهای مصرف دارند اما شدت این رابطه قوی‌تر از رابطه‌ی سبك‌های زندگی و ارزش‌های اجتماعی با الگوهای مصرف نیست و در مواردی بسته به نوع الگوی مصرف، تأثیرات آن‌ها بیشتر می‌شود. (همان: 10 و 11)

5. متغیر تركیبی "فعالیت‌ها، منافع، افكار"، رابطه‌ی ضعیفی با ارزش‌های اجتماعی دارد اما تأثیر آن در الگوهای مصرف ناچیز و كماهمیت نیست. (همان:11)
 
براساس نتایج تحلیلهای آماری انجام شده در این پیمایش میتوان یك مدل علّی-تبیینی در رابطه با الگوهای مصرف فرض كرد كه در آن میان ارزش‌های اجتماعی، سبكهای زندگی، متغیرهای اجتماعی- دموگرافیك و متغیر "فعالیت‌ها، منافع، افكار" با الگوهای مصرف رابطه‌ی معنی‌دار و تبیین‌كننده وجود دارد:

مدل شماره‌ی 1: رابطه‌ی میان سبك‌های زندگی، ارزش‌های اجتماعی، متغیرهای اجتماعی-دموگرافیك و متغیر "فعالیت‌ها، منافع، افكار" با الگوهای مصرف

نتایج پیمایش فوق به دلیل حجم جمعیت نمونه‌ی آماری و موقعیت جغرافیایی-فرهنگی آن قابل تعمیم به سایر مناطق نیست و پژوهش‌گران پیشنهاد می‌كنند با در نظر گرفتن لزوم اعتبار بین فرهنگی، نتایج این‌گونه پژوهشها كه درجه‌ی اعتبار آن‌ها از یك فرهنگ به فرهنگ دیگر متفاوت است، پژوهش‌های بیشتر و گسترده‌تری در این زمینه انجام شود. (همان : 11)

پایگاه اجتماعی و الگوی مصرف
مفهوم "پایگاه اجتماعی"  به گفته‌ی گیدنز ناظر بر "احترام و اعتبار اجتماعی" است كه دیگران برای افراد متعلق به یك پایگاه اجتماعی خاصی در جامعه قائل میشوند. پایگاه‏، عامل متمایزكننده‌ی گروه‏های اجتماعی است و در غالب موارد از مفهوم "طبقه" مستقل است. (گیدنز،‏1373: 226)

طبقه به‌طور عینی معین می‏شود اما پایگاه به ارزیابی‏های ذهنی اولاً از اختلافات اجتماعی بستگی دارد. طبقات از عوامل اقتصادی مربوط به دارایی و درآمد نشأت می‏گیرند و پایگاه به وسیله ی شیوه‏های زندگی گوناگونی كه گروه‏ها دنبال می‏كنند تعیین می‏گردد. (همان)

آزمون‏های همبستگی اعمال شده میان داده‏های پیمایش سال 2007 آمریكا نشان دادند كه شیوه‏های مصرف در جامعه‌ی آماری مورد نظر قویاً در "نظام قشربندی" ریشه دارد اما قشربندی در داخل "پایگاه اجتماعی" نه در داخل "طبقه اجتماعی" (آلورسون‏، ژونیسبه، هلوك – 2007: 1 و 17)

البته نقش پایگاه اجتماعی در اثرگذاری بر شیوه‌ی مصرف به سایر عوامل هم بستگی دارد. پایگاه اجتماعی در این فرایند با سنّ و درآمد هم مرتبط است اما این ارتباط كم و ضعیف است. (همان: 18)

در پژوهش انجام گرفته فوق‌الذكر در انگلستان در سال 2006، پایگاه اجتماعی با تعریف پژوهش‌گران به‌عنوان یك متغیر تركیبی شامل درآمد، سطح تحصیلات و شغل مورد توجه قرار گرفت و مانند پیمایش سال 2007 در آمریكا، بر لزوم توجه به این واقعیت تأكید شد كه تغییر نوع مصرف كالاهای فرهنگی بیش از آن‌كه تحت‌تأثیر طبقه‌ی اجتماعی باشد، تحت‌تأثیر پایگاه اجتماعی است. در عین این‌كه تأثیر متغیر درآمد هم كاملاً محدود است و برخلاف درآمد، سطح تحصیلات در كنار پایگاه اجتماعی، نفوذ مستمر و مهمی بر مصرف كالاهای فرهنگی دارد. (وینگ چان، گلدروپ، 2006:5)

طرح تحلیل آماری ارائه شده توسط پژوهندگان فوق میان چهار نوع  و چهار شیوه‌ی مصرف كالاهای فرهنگی و پایگاه اجتماعی دقیقاً رابطه‌ی یك‌به‌یك وجود دارد. یعنی با تغییر سطح و درجه ی پایگاه اجتماعی، نوع و شیوه‌ی مصرف تغییر می‏كند (همان: 11). در عین حال میان برخی از متغیرهای اجتماعی-دموگرافیك مثل جنسیت، وضعیت تأهل، سن، محل تولد، درآمد و سطح تحصیلات با متغیر سطح مصرف فرهنگی میان حوزه‏ای  كه در وهله ی اول با پایگاه و سطح تحصیلات و در وهله‌ی دوم با درآمد درجه‌بندی می‏شوند، رابطه‌ی معنا‏دار و مهم وجود دارد (همان: 15 و 16). درآمد نیز به‌طور معناداری شانس‏های افراد را در انتقال از الگوی مصرف كالاهای فرهنگی سطح پایین‏تر به الگوی مصرف كالاهای فرهنگی سطح بالاتر افزایش می‏دهد اما تأثیرات آن از تأثیرات پایگاه و سطح تحصیلات ضعیف‌تر است. (همان: 16)

تحلیل آماری چند‌متغیری برای اندازه‏گیری رابطه‌ی سه متغیر پایگاه، تحصیلات و درآمد نشان داد كه اگرچه با وجود اعتبار بالای نتایج آماری تحلیل فوق نمی‏توان اهمیت همه‌جانبه برای پایگاه، تحصیلات و درآمد قائل شد اما این سه متغیر به دلیل تأثیری كه بر تغییرات در درجه و نوع مصرف كالاهای فرهنگی در جامعه‌ی آماری مورد نظر دارند، حائز اهمیت هستند. (همان)

زنان و خانواده، كانون عملياتی اصلاح الگوی مصرف

  دكتر فهيمه فرهمندپور*
درهم تنيدگی مسائل هريك از عرصه‌های اقتصاد، سياست، فرهنگ و فرد، خانواده، جامعه و... راه را برای محدود كردن حوزه‌ی مسؤوليت آحاد مرتبط با هريك از اين عرصه‌ها مشكل و شايد غيرممكن می‌سازد. به همين دليل داوری در اين خصوص كه اصلاح الگوی مصرف امری مرتبط با كدام يك از اين زمينه‌هاست بسيار دشوار است و تعيين سهم مسؤوليت هريك دشوارتر؛ اما بررسی ابعاد مختلف مسأله‌ می‌تواند به تسهيل اين امر دشوار بيانجامد.

اصلاح، تغييری جهت‌گيری شده يا كاهشی غيرهدفمند
بی‌گمان كاهش حجم و تنوع مصرف، نخستين برداشتی است كه از شعار اصلاح الگوی مصرف به ذهن متبادر می‌شود. اين در حالی است كه اساساً صرف كاهش، بدون در نظر گرفتن جهت‌گيری كلان جريان اصلاح، می‌تواند موجب آسيب‌رسانی به اين تلاش اصلاحی شود. برای نمونه چنانچه الگوی مصرف بسياری از مواد غذايی تعيين كننده در سلامت در كشور ما، با استانداردهای علمی پذيرفته شده‌ی جهانی آن‌ها مقايسه شود، می‌تواند زمينه‌ی شناسايی علل شيوع بسياری از بيماری‌هايی شود كه صرف نظر از همه‌ی پيامدهايش، هزينه‌ی مادی گزافی بر اقتصاد جامعه تحميل می‌كند؛ سرانه‌ی پايين مصرف لبنيات و نقش آن در بيماری‌های دهان و دندان يا پوكی استخوان و مصرف پايين استفاده از گوشت سفيد و تأثير آن در افزايش بيماری‌هايی چون فشار خون و مشكلات قلبی و عروقی در كشور، مثال‌های روشنی در اين زمينه هستند. روشن است كه تفسير سطحی واژه‌ی "اصلاح" به صِرف "كاهش"، در چنين مواردی اتفاقاً آثار مخرب بيشتری در پی خواهد داشت، در حالی كه اصلاح به معنای تغيير هدفمند، می‌تواند به معنای افزايش مصرف در زمينه‌هايی باشد كه در نهايت دستيابی به اهداف مطلوب را در درازمدت به دنبال دارد.

اصلاح الگوی مصرف كالا يا ثروت
مفهوم «كَنْز» در ادبيات قرآنی و به تبع آن در اقتصاد اسلامی به ثروتی اشاره دارد كه از جريان متعادل و متعارف توليد و مصرف خارج شده و به شكلی غيرمولد و تنها در خدمت ارضاء حس طمع‌ورزی و تكاثرِ افرادی با ضمير بيمار قرار گرفته، ميل به تفاخر را در آنان اشباع می‌كند. مخالفت فرهنگ دينی با چنين شيوه‌ای در استفاده از ثروت، نشان می‌دهد كه توجه به الگوی مصرف تنها مربوط به نوع استفاده از كالاهای مصرفی روزمره نيست، بلكه شيوه‌های بهره‌برداری از منابع ثروت نيز بايد مورد توجه قرار گيرد. پيشنهاد رهبر معظم انقلاب به سرمايه‌گذاری مازاد امكانات مادی در مسيری مولد- حتی اگر مايل به انفاق آن‌ها نيستيم- در واقع اشاره‌ای دقيق به لزوم بازنگری افراد و خانواده‌ها و البته دولت به شيوه‌های به‌كارگيری ثروت‌ خصوصی و عمومی است.

توليد، توزيع و مصرف، حلقه‌هايی از فرايند واحد
در برنامه‌ريزی برای عملياتی نمودن جريان اصلاح الگوی مصرف، تفكيك حلقه‌ی مصرف از ساير بخش‌های فرايندی كه شامل توليد و توزيع نيز می‌گردد، می‌تواند خطايی جدی به‌شمار آيد. تعابيری چون اسراف و تبذير در فرهنگ دينی ما می‌تواند در موارد مربوط به هريك از اين حلقه‌های به هم پيوسته صدق كند؛ همچنان‌كه وجود الگوهای ناسالم در جريان تحقق و اجرای هريك از آن‌ها به روشنی ممكن است.
شرايط حاكم بر نظام توليد و سازمان توزيع به‌عنوان اساسی‌ترين مقدمات مصرف- كه البته خود نيز متوقف بر مقدمات بسيارند- در موارد فراوان شرايطی اجتناب‌ناپذير را بر جريان مصرف تحميل نموده، شكل‌گيری الگويی نامتوازن در آن را موجب می‌گردد؛ الگويی كه به‌سرعت شكلی نسبتاً پايدار يافته، تغيير و اصلاح آن مشكل، زمان‌بَر و پرهزينه می‌گردد. شرايط نامناسب توليد نان يا جريان ناصحيح توزيع بسياری ديگر از موادغذايی در كشور از جمله‌ی اين مواردند. اصلاح اين بخش‌ها به‌طور طبيعی- اگرچه شايد نه در كوتاه‌مدت- به اصلاح اساسی الگوی مصرف در اين موارد ميانجامد.

 

مصرف، پاسخ به نيازهای واقعی يا كاذب
بعيد به نظر می‌رسد بتوان مصرف‌كننده‌ای را وادار كرد كه به غيرضروری بودن مصرف آنچه مورد استفاده قرار می‌دهد، اعتراف نمايد. اين نكته به آن معناست كه ما اصولاً معتقديم الگوی مصرف ما مبتنی بر نوع، شكل و حجم نياز ماست. اما به‌راستی كدام نياز؟ نيازی واقعی و مستند به شواهد و دلايل عقلی و علمی كه طبعاً مورد تأييد دين هم قرار می‌گيرد؟ يا احساسی متكی بر عادت، زياده‌طلبی و تلاش برای پاسخ به خلأهای شخصی و شخصيتی، و يا حتی همراهی با هنجارهای عرفيِ راه به خطا برده؟ به تعبير دقيق‌تر، كدام نياز؟ واقعی يا كاذب؟ از همين‌جا نقش تعيين‌كننده‌ی نظام تربيت و ساختار فرهنگ، آشكار گرديده و اصلاح الگوی مصرف متوقف بر يك جريان طولانی از اصلاح نگره‌های فرهنگی و الگوی تربيتی می‌شود.

اركان نظام تربيت
تربيت امری است كه به‌گونه‌ای تدريجی و غالباً ناخودآگاه شكل می‌گيرد و شكل‌گيری آن طبيعتاً متأثر از عوامل و زمينه‌های متعدد و متنوعی است. نقش خانواده، سازمان‌های رسمی آموزشی و تربيتی، رسانه‌های جمعی و دستگاه‌های تبليغاتی در تحقق يك الگوی نسبتاً پايدار تربيتی، غيرقابل انكار و طبعاً لزوم پاسخگويی آن‌ها در قبال شرايط فرهنگی موجود، اجتناب‌ناپذير است. لازم است هريك از اين مجموعه‌ها- بی‌آن‌كه با فرافكنی، قصد شانه خالی كردن از زير بار مسؤوليت خود را داشته باشند- به ارزيابی نقش مثبت يا منفی خود در اين شرايط بپردازند و نيز سهم خود را در مسؤوليت اصلاح الگوی تربيتی و فرهنگی كلان موجود و به‌طور خاص الگوی فعلی مصرف بازشناسند.
برای نمونه نقش رسانه‌ی ملی در معرفی، تأييد و ترويج قالب‌های متنوع مصرف‌زدگی، رفاه و تجمل- چه در قالب پخش پيام‌های بازرگانی كه بنا بر ضرورت نيازهای مالی رسانه توجيه می‌شود و چه در قالب ساخت برنامه‌های نمايشی كه ضرورت ايجاد جاذبه‌های بصری را بهانه‌ی بازنمايی آن می‌سازند- در افزايش انتظارات غيرواقع‌بينانه‌ی مردم به‌ويژه جوانان از زندگی، رفاه، تنوع و تكثر قالب‌های مصرف و... بسيار مؤثر است. ادامه‌ی اين روند می‌تواند مخاطره‌آميز و مانعی جدی در مسير اصلاح الگوی مصرف تلقی گردد. البته اين مثال نبايد موجب كوچك شمردن اثر ساير بخش‌های نظام تربيت و ناديده انگاشتن نقش تعيين‌كننده‌ی آنان- از جمله مراكز متولی تعليم و تربيت رسمی در جامعه مانند آموزش و پرورش و ساير بخش‌ها- شود.

الگوی مصرف دينی، يا الگوی مصرف برخی متدينان
متأسفانه گاه اشكالی از برداشت‌های دينی يا برداشت‌های تحميل شده به فكر و فرهنگ دينی نيز به كمك توجيه اين نيازهای كاذب می‌آيند. مانند آن‌كه در صورت كسب درآمد از راه حلال، برخورداری از حداكثر رفاه و آسايش، ممنوعيت يا محدوديتی ندارد؛ يا در صورتی كه برخورداری از حداكثر اين رفاه و حتی تجمل، موجب ارتكاب معصيتی نشود، منعی نخواهد داشت؛ يا حتی ميان ملاحظه‌ی شأن و شؤونات فرد يا خانواده و سطح اجتماعی خاص با آموزه‌های دينی تعارضی نيست! ...همين است كه حتی در ميان لايه‌های اجتماعی متدينان و متشرعان جامعه، می‌توان شكل‌گيری نوعی اشرافيت دينی يا اشرافيت متظاهر به تدين را بازشناخت كه علاوه بر گناه اسراف و تبذير و بی‌توجهی به اقشار دردمند جامعه، بايد گناه بدنما ساختن دين و اخلاق دينی و وارونه‌نمايی آموزه‌های دينی را نيز به كارنامه‌ی اعمال آنان افزود.
به‌راستی آيا آموزه‌های دينی تنها به توجه دادن انسان مسلمان نسبت به كسب حلال اكتفا نموده و به نوع مصرف اين امكانات برآمده از حلال بی‌توجهی نموده‌اند؟ مرز رفاه مشروع و به تعبير قرآن نصيب حلال از دنيا، با تجمل و اسراف و دنيازدگی چيست؟ استفاده نكردن از ثروت و امكانات در راه حلال يعنی چه؟ بی‌توجهی به نيازمندان و محرومان و بهره‌برداری حداكثری از تجمل و رفاه و تلذذ، در ادبيات دينی ما گناه شمرده می‌شود يا خير؟ و اساساً در جامعه‌ای كه بسياری از مردم از انواع محدوديت و محروميت رنج می‌برند، تكيه زدن انحصاری بر سرمايه‌های گسترده‌ی مادی به بهانه‌ی ملاحظه‌ی شؤون فردی و خانوادگی چه معنايی دارد؟ طبعاً دانشمندان علوم دينی و به‌خصوص خطبا و مبلغانی كه در ارتباط نزديك با افكار عمومی متدينان قرار دارند، بيش از همه می‌توانند در رفع چنين بدفهمی‌ها يا سوء تفاهم‌هايی مؤثر واقع شوند.

 

مادر، محور تحقق تربيت و تحول فرهنگ
چنانچه اصلاح فراگير الگوی مصرف را امری متوقف بر يك تحول فرهنگی عميق و ماندگار بدانيم و خانواده را اساسی‌ترين زمينه برای جهت‌دهی و تحقق اين تحول فرهنگی، برای هدفمند نمودن اين جريان و دستيابی به حداكثر نتيجه، بايد زنان به‌عنوان محوری‌ترين عضو در عرصه‌ی مناسبات تربيتی خانواده، كانون توجه كسانی قرار گيرند كه وظيفه‌ی برنامه‌ريزی كلان در جهت عملياتی كردن شعار اصلاح الگوی مصرف را به‌عهده دارند.
روشن است كه اين لزوم توجه به زنان در برنامه‌ريزی‌های آتی، نه به دليل نياز ويژه‌ی آنان به اين توجه، كه به دليل نياز جامعه به مداخله‌ی مؤثر زنان در اين حركت تعيين‌كننده‌ی اجتماعی است. كسانی كه چشم‌پوشی از ظرفيت بالای آنان در اثرگذاری بر تحولات فكری، تربيتی و فرهنگی در خانواده- و البته خارج از خانواده- می‌تواند از دست رفتن يك سرمايه‌ی ارزشمند و بی‌بديل انسانی و اجتماعی تلقی شود. بنابراين آموزش، فرهنگ‌سازی، فعال‌سازی و حمايت از زنان در جريان اصلاح الگوی مصرف می‌تواند راهبردی اساسی در اين زمينه تلقی شود.

 

ذکر مختصر مصادیقی از اسراف و عدم صرفه جویی در جامعه  

 مجددا" به دو حدیث مبارک توجه فرمایید ؛

 امام صادق ع : من ضامنم برای کسی که میانه روی کند که محتاج نگردد.ص448

امام رضا ع : خرج به اندازه ، نصف معیشت است .ص448

اگر فردی به دیگران در مورد مصرف درست و به اندازه ، اسراف نکردن ، میانه روی در خرج ، پس انداز و صرفه جویی ، خرج نکردن برای موارد غیر ضروری ، قناعت کردن و غیره تذکر دهد ممکن است با توجه به فرهنگ و برخی رفتارها و عادات نامناسب موجود در جامعه  به  خسیس بودن ، ممسک و  بخیل بودن(در اصطلاح عام) متهم گردد و یا مورد  سئوال و اعتراض قرار گیرد که مثلا" با  مبلغ کمی  صرفه جویی در سطح خانواده به کجا می رسیم ؟  صرفه جویی جزیی ، چه مشکلی از جامعه یا ما حل خواهد کرد ؟  با مثلا" 50 هزار تومان صرفه جویی جزیی در سال ، مگر می شود سرمایه گذاری کرد ؟  و از طرفی  با توجیه و بهانه هایی مانند خرج فلان مهمانی را از جیب خودم می پردازم ، یا  بهای آب و برق و گاز مصرفی  را خودم پرداخت میکنم ،  یا هزینه سوخت ماشین را خودم تقبل می کنم ! به دیگران چه ارتباطی دارد ؟ و یا شاید با تمسخر روبرو شویم که : فلان شخص دست و دل باز نیست !  مال دنیا را می خواهد چه کار کند ؟ مال دنیا مگر ارزش دارد ؟ و غیره www.zibaweb.com

      از تمام توجیهات و بهانه های بالا که بگذریم  اگر هر فرد آگاهی یک حساب سر انگشتی بکند، متوجه می شود با صرفه جویی های اندک مردم ، پول های کلانی جمع خواهد شد که اگر  مجموع این پول ها ، مدیریت شده و در امور تولیدی ، خدماتی ، امور خیریه و غیره سرمایه گذاری شود  نفع آن به کل جامعه  و صاحبان آن پولها خواهد رسید ، ذکر مثال های ساده ، مفید است ، یک جامعه فرضی را با 10 میلیون خانواده در نظر بگیریم که دارای درآمد متوسطی باشند ، اگر هر خانوار صرفه جویی هایی در موارد زیر داشته باشد ، متوجه می شویم مجموع آنها رقم بسیار بالایی را شامل می شود ، اما اینکه چگونه مدیریت شود ؟ جای بحث و برسی بیشتر دارد ...

    1- اگر هر خانواده برای برخی خرید های غیر ضروری شب عید  مانند ؛ خرید بیش از نیازشیرینی و میوه و سایر خوراکیهای پذیرایی که مقدار زیادی از آن خراب خواهد شد ، لباس های غیر ضرور، تعویض مبلمان منزل در هر عید ،تعویض هر ساله وسایل تزئینی داخل منزل ، اسراف در مصرف آب برای شستشویی غیر ضروری فرشها ،و غیره  فقط حدود  100 هزار تومان برای یکسال ، صرفه جویی داشته باشد مبلغی حدود  1000 میلیارد تومان جمع خواهد شد .

   2- معمولا" در جایی دستور داده نشده که در عید ، استفاده از وسایل آتش زا ، تخم مرغ های رنگ شده که بعدا" دور انداخته می شود ، سبزه هایی که پرت می شود ، واجب است ! گرچه بر اساس باورهای برخی مردم اینها سمبل هستند  اما گاها" بعضی خانواده ها تا 50 هزار تومان در ایام عید و چهارشنبه سوری برای مواد آتش زای خطرناک هزینه می کنند  ! اگر فرض کنیم به طور متوسط هر خانواده فقط حدود 4000 تومان برای مواد آتش زا و تخم مرغ و سبزه صرف نماید  مبلغی حدود 80 میلیارد تومان هدر خواهد رفت . اما خیلی از خانواده ها به بهانه اینکه فرزندانشان به این نوع مراسم ( غیر کارکردی) علاقه دارند و نباید آنها را از آن محروم کرد ، اقدام به چنین کارهایی می کنند ، ولی خیلی از  پدر و مادران در کل سال حتی 2000 تومان هم برای خرید کتاب برای فرزندشان هزینه نمی کنند !

   3- مردم ایران رتبه اول مصرف نوشابه های گازدار در جهان را دارند و هر ساله این مصرف ، رشد پیدا می کند از نظر پزشکان اینها برای عموم بویژه کودکان مضر هستند  و  باید در سالهای آینده، برای درمان عوارض آن هزینه های زیادی تقبل کرد . در سال حدود 3 میلیارد لیتر نوشابه گازدار در کشور مصرف می شود و متوسط مصرف سرانه آن 45 لیتر در سال است ، اگر نصف این هزینه ، صرفه جویی گردد مبلغی در حدود  750 میلیارد تومان ، جمع خواهد شد .

  4- رتبه اول ایرانیان به عنوان تک سرنشینان اتوموبیل سواری در جهان و هزنیه های زیادی که جابجایی اتوموبیل در طی سال خواهد داشت ،در این مختصر نمی گنجد.

   5- با دقت در تولید  گندم و آرد ، نظارت بر پخت ، توجه کافی در نگهداری و مصرف نان ، می توان از هدر رفتن و دور انداختن مقدار زیادی از نانها جلوگیری کرد  و با اتخاذ تدابیری می توان سالانه تا حدود 1000 میلیارد تومان از اسراف این نعمت خدادادی جلوگیری کرد .

   6- مکالمات غیر ضروری با تلفن همراه به ویژه در بین نوجوانان هر ساله هزینه های زیادی بر خانواده های ایرانی تحمیل می کند . اگر هر فرد ماهیانه فقط 2000 تومان از هزینه مکالمات غیر ضروری خود بکاهد ، و از هزینه گذاری برای تعویض گوشی تلفن همراه نیز خود داری کند ، در طی سال معادل  5000 میلیارد تومان صرفه جویی خواهدشد !  که با آن می شود بخشی از مشکلات آموزش و پرورش یک کشور را حل کرد ! www.zibaweb.com

  7- استفاده از اینترنت در کشور دارا ی مشکلات زیادی است خیلی از کاربران اینترنت به آن فقط به نام چت ، جستجوی بیهوده برای مدل های لباس ، موی سر ، مدل های غربی و غیره نگاه می کنند  و هزینه های اشتراک ، تلفن و مخصوصا" صرف وقت را بر خود تحمیل می کنند  که جمع آن در سال بسیار زیاد خواهد بود .

   8- روشن بودن دائم تلویزیون در اغلب خانواده های ایرانی ، متاسفانه یک عادت شده و گاهی فقط ازصدای آن استفاده ( نه به عنوان بهره بردن بلکه فقط به عنوان عادت) می شود این در حالی است که تلویزیونهای جدید خیلی بیشتر از مدل های قبلی برق مصرف می کنند  با ترویج این رفتار که در زمان عدم استفاده کامل ، باید این دستگاه خاموش باشد ، صرفه جویی قابل ملاحظه ای  انجام خواهد شد . حساسیت مردم برخی کشورهای خارجی به مصرف برق به حدی است که حتی از خاموش بودن چراغ کوچک وسایل برقی ، on light ، نیز در شب اطمینان حاصل میکنند چرا که مجموع میلیون ها چراغ وسایل برقی مانند تلویزیون ، ضبط صوت ، ویدیو سی دی ، و غیره در طی سال هزینه های زیادی برای کشور و مردم در بر خواهد داشت .

    مصادیق و مثالهای اسراف یا صرفه جویی در جامعه بسیار زیاد است که سایر پژوهشگران و کارشناسان جهت آگاهی مردم  می توانند  با نگاهی جدید آنهارا بررسی کرده و نتایج مطالعه و آمار و ارقام خود را منتشر نمایند . مطالعه تطبیقی کشورهای مختلف در مصرف انرژی یا حتی عدم اسراف و انتشار آن برای اطلاع مردم ، ضروری و مفید به نظر می رسد  که جادارد  اهل مطالعه و کارشناسان مسلط به موضوع ، نتایج بررسی های خود را در این باره در رسانه ها ، همایش ها و سخنرانیها ، نشریات ، اینترنت و  غیره منتشر نمایند .

      صدا و سیما به دلیل در دسترس بودن برا ی عموم مردم ، نقش مهمی در ترویج نگاه عیب جویانه به اسراف ، تجمل گرایی و مصرف گرایی دارد و در تهیه و پخش برنامه های مختلف باید آن را بیش از پیش لحاظ نماید . چه بسا  برخی سریال ها و قیلم ها ، تلویحا"  مصرف گرایی و اسراف و عدم قناعت را در بین عموم به طور ناخواسته رواج دهد . و یا صدا و سیما برخی از رسوم غیر کارکردی را بررسی نموده و به تدریج زیر سئوال برده  تا در طی چند سال هزینه های بسیار بالای آن از دوش مردم برداشته شده یا تعدیل گردد نمونه این رسوم غیر کارکردی ، برخی اعمال  دید و بازدید  عید و خصوصا" ترویج چشم و هم چشمی های آن است. شاید یکی از مثبت ترین کارکرد این دید و بازدید ها از نظر مردم توجه به صله رحم باشد  اما هر فرد دانایی  تاکید می کند که صرف دیدن سالی یکبار  و عدم توجه به طرفین در هنگام  وقوع  مشکلات  ، بلایا و مصائب  در باقی ایام سال ، دردی را درمان نخواهد کرد  و حتی کارکرد  صله رحم  این دید و بازدید ها امروزه به  " ایجاد زحمت برای طرفین" تبدیل شده است ! چه پسندیده بود اگر در طی سال هم افراد خانواده ها به فکر هم بودند ، از مشکلات هم خبر داشتند ، مساعدت و همدلی می کردند  نه اینکه  فقط در ایام عید  صرفا" برای رفع تکلیف و جلوگیری از گلایه  به انجام این دید و بازدید ها می پرداختند .

     معمولا " این موارد را صدا وسیما از طریق  برنامه های هنری ، گفت و گو ، سریالها و غیره می تواند به خانواده ها در یک دوره زمانی نسبتا" طولانی  منتقل نماید  . اکثر مردم مراسم طولانی دید و بازدید عید را به رسومی خسته کننده ، گلایه بر انگیز ، با هزینه های غیر ضروری ، منشاء چشم و هم چشمی ، آبروداری غلط ، فرض می کنند . در جامعه فرضی 10 میلیونی  حداقل هر سال برای  چند روز نوروز  حدود 3000 میلیارد تومان هزینه می شود . گرچه این مبلغ بسیار زیاد است اما  فقط در حدود یک سوم هزینه خانمانسوز سالانه اعتیاد در کشور است!

    درمورد سایر مراسمات موجود در جامعه هم طی چند سال می توان اقدامات مفیدی انجام داد  تا بلکه رفتار ها و برخی جنبه های غیر کارکردی مراسم ، اصلاح گردد  اما بدیهی است در برابر آن در ابتدا  مقاوتهایی وجود خواهد داشت مثلا در برخی شهر های کشور رسم است که در مجالس ختم باید انواع میوه و شیرینی و دسته گلهای گران قیمت ، مهمانیهای چند صد نفری و غیره موجود باشد  و افراد متمول زیادی برای شام وناهار دعوت شده( و خبری از نیازمندان در آن نیست ) و هزینه های غیر ضروری را بر دوش افراد خواهد گذاشت  در مقابل ، در برخی شهر های دیگر( و فقط در بعضی خانواده ها) ، این هزینه ها صرف امور خیریه و عام المنفعه گشته که امری مطلوب است .

      اینجا باید گفت  ؛  حذف کامل  برخی مراسم دشوار است ، اما می توان بعضی از جنبه های آن را اصلاح کرد ، بدیهی است تمام ابعاد یک مراسم ، غیر کارکردی و نامطلوب نیست و این وظیفه جامعه شناسان ، فرهنگیان ، روحانیون ، اساتید ، پژوهشگران و رسانه هاست که موضوع غیر کارکردی بودن برخی مراسم را با دقت بیشتری مطالعه و تدابیری برای آن بیاندیشند .

     مطلب مهمتری که در خاتمه مجددا"باید تذکر داد این است که ؛ هر نوع هزینه برای ترویج فرهنگ درست مصرف و اصلاح الگوی مصرف  ، خود یک سرمایه گذاری بزرگ عام المنفعه است که سود آن در آینده به همگان خواهد رسید . با بررسی مطالب برخی وبلاگ ها مشاهده شد که حتی به برگزاری جلسات ، همایش و سخنرانیها در راستای اصلاح الگوی مصرف توسط مدیران ادارات ، خرده گیری شده و این گونه اظهار می شود که این کارها خود هزینه بر است !(در صورتیکه از اساتید و سخنرانان با حق الزحمه بالا دعوت گردد ، یا هدایای گران قیمت به همه شرکت کنندگان داده شود یا هزینه ایاب و ذهاب و خورد و خواب و غیره داد ، بله صحیح است )  اما در پاسخ باید گفت ؛ نتایج مثبت حاصل از آگاه سازی عموم ، ارائه راهکارها ،تشریح آسیب های اسراف ، هم اندیشی ، ارائه مقالات و انجام مسابقات مختلف فرهنگی و هنری در این زمینه و سایر اقدامات ،  بسیار بیشتر و با ارزش تر از مقدار هزینه هایی است که برای برگزاری این برنامه ها خواهد شد .

سهم فرهنگیان و آموزش و پرورش در ترویج فرهنگ مصرف درست در جامعه

   جامعه بزرگ فرهنگیان و دانش آموزان نقش مهمی در ترویج فرهنگ ، عادات ، رفتار و نگرش ها در سطح ملی دارند ، از نظر عقلانی چنانچه فردی از اوایل دوران تحصیل ،به درستی آموزش داده شود ، نسل آتی نیز پیشرفتهای خوبی خواهند داشت و به تبع آن ، نسل بعد از آنها نیز همینگونه خواهد شد . بنابر این یکی از ارکان موثر و مهم در اصلاح الگوی مصرف و ترویج عمومی آن ، همین مدارس با هدایت و برنامه ریزی مدیران ، معلمان ،مربیان و کلیه فرهنگیان کشور هستند . معلمان به عنوان تاثیر گذارترین افراد در کنار والدین ، می توانند نقش تعیین کننده ای در ایجاد نگرش و رفتارهای درست مصرف دانش آموزان داشته باشند و فرهنگیان با آوردن مثالها و مصادیقی از اسراف در جامعه ، ذکر آیات ،  احادیث و روایات ،عمل و رفتار معصومین ع و غیره در کلاس های درس و الگو بودن خود در این زمینه  در واقع به نقش سرمایه گذار بودن آموزش و پرورش در یک دوره زمانی طولانی  ، بها داده و منشاء خیر در جامعه باشند .

      برخی از اقدامات آموزش و پرورش ، مدارس و معلمان که می تواند  در اصلاح الگوی مصرف ، مفید باشد در زیر آورده می شود ؛

1-      هماهنگی معلمان در جلسه شورای معلمان و در نظر گرفتن اقداماتی با توجه به وضعیت مدرسه و دانش آموزان برای این مورد .

2-   برگزاری سخنرانی هایی برای دانش آموزان در مدرسه و یا خارج از آن و دعوت از افراد مسلط به موضوع اعم از جامعه شناسان ، مهندسین ، روحانیون و آوردن مصادیق قابل فهم دانش آموزان در مورد اسراف و صرفه جویی .

3-      اختصاص دقایقی از کلاس توسط کلیه معلمان برای ذکر مذمت اسراف در جامعه اسلامی

4-   الگو بودن کارکنان مدرسه در صرفه جویی و پرهیز از اسراف مانند اقدامات ساده ای چون : بازنبودن پنجره ها هنگام روشن بودن بخاری یا کولر ،رسیدگی به وضع شیرهای آب ، استفاده از لامپ های کم مصرف در کل مدرسه ، خاموش کردن لامپ های اضافی در مواقع غیر ضرور و...

    5-   برگزاری مسابقات مختلف برای معلمان توسط ادارات آموزش و پرورش و بررسی راههای موثر و پیشنهادات معلمان در ترویج فرهنگ صحیح مصرف و انتقال آن به دانش آموزان

6-      تقدیر از مدیران و معلمانی که اقدامات موثری در این مورد داشته اند .

7-      برگزاری مسابقات مختلف انشاء و مقاله نویسی دانش آموزان ، برنامه های هنری و ادبی در موضوع صرفه جویی و عدم اسراف

     8-   برگزاری سخنرانی و همایش هایی برای کلیه معلمان و ارائه اطلاعات آماری دقیق و مقایسه مصرف در داخل و خارج کشور با مصادیق مستند ، جهت ترغیب آنها به انتقال اطلاعات به دانش آموزان

9-   تهیه تراکت و بوروشورهایی برای دانش آموزان و خانوده های آنان حاوی اطلاعاتی در مورد میزان  اسراف در جامعه یا مذمت آن و نیز ارائه راهکارهای عملی مصرف درست و القاء این نظر که  " صرفه جویی مصرف نکردن نیست ، بلکه درست مصرف کردن است "

10-   برگزاری مسابقات و مراسم هنری اعم از سرود و نمایش و غیره مرتبط با موضوع در سطح مدرسه ، شهر و استان

11-  اختصاص دقایقی از مراسم آغازین مدارس به ارائه آمارهای ساده و قابل فهم به دانش آموزان در رابطه با صرف هزینه های غیر ضروری در امور مفید و سرمایه گذاری های عام المنفعه ، توسط کارکنان مدرسه و یا سخنرانان دیگر

12-   اختصاص ساعاتی از درس انشاء به موضوع اسراف، در کلیه دوره های تحصیلی

      13-   در نظر گرفتن  شعار سال مدرسه در مورد اصلاح الگوی مصرف

14-   تشویق فرهنگیان به افتتاح وبلاگ هایی در رابطه الگوی مصرف درست و دوری از اسراف و انتخاب برترین وبلاگها و تقدیر از آنان.

15-  ترغیب دانش آموزان به ذکر آموخته های مدرسه و عمل بدان در خانواده و ایفای نقشی همانند " همیار پلیس" در هنگام رانندگی والدین در منازل ، مانند پیش قدم شدن برای خاموش کردن لامپهای اضافی ، کم کردن بخاری ، خاموش کردن تلویزیون و وسایل برقی در اوقات غیر ضروری و غیره

16-  برگزاری دوره های آموزش ضمن خدمت کوتاه مدت برای معلمان در مورد راههای اصلاح الگوی مصرف جهت آموزش به دانش آموزان در مدرسه

     17-  تهیه بروشورها ، تراکت ها و پوسترهایی حاوی اطلاعات آماری و مقایسه ای قابل درک دانش آموزان دوره های تحصیلی مختلف در مورد الگوی مصرف رایج .

             علاوه بر آموزش و پرورش ، تمام دستگاههای دولتی و مراکز آموزش عالی و دانشگاهها  ، مبلغان ، روحانیون ، مراکز فرهنگی هنری و ... هریک می توانند با اتخاذ تدابیر و برگزاری مراسم و برنامه های مفید ، در تشریح ابعاد مختلف  صرفه جویی و دوری از اسراف ، موثر واقع شوند . از طرفی  برگزاری همایش ها و سخنرانیهای ساده و به دوراز تجملات در ادارات ، شرکت ها و مراکز اداری و آموزشی  موجب جلب توجه عموم به مسله مهم صرفه جویی شده و به تدریج این نگرش ایجاد خواهد شد که با دوری از اسراف می توان قدمهای بزرگی برای پیشرفت عمومی برداشت . اینجا ذکر یک مطلب می تواند مفید باشد گرچه بر گزاری این نوع همایش ها و عملی کردن پیشنهادات فوق ممکن است هزینه هایی داشته باشد ولی بسیار  ناچیز تر از مصادیق اسراف یا عدم اطلاع از الگوهای مصرف درست می باشد ، بنابراین نباید خیلی نگران هزینه های این نوع برنامه ها بود به عنوان مثال در یک شهر با جمعیت 50 هزار نفر اگر در طی سال 400 همایش و سخنرانی ساده ولی بامحتوا در تالار های اداری ، مراکز آموزشی و غیره برگزار گردد هزینه آن به زحمت از 20 میلیون تومان فراتر می رود( و نیازی به دعوت سخنرانان میلیونی از شهر های دیگر نیست و بهتر است از کارشناسان مسلط بومی استفاده گردد) اما اگر ساکنان دارای تلفن همراه این شهر فرضی ، در هر ماه فقط 1000 تومان از مکالمات غیر ضروری موبایل خود بکاهند در سال مبلغی حدود 250 میلیون تومان هدر نخواهد رفت همچنین اگر هر خانواده در مصرف گاز ، آب ،برق و تلفن منزل خود در ماه فقط حدود 7000 تومان صرفه جویی داشته باشد در طی سال حدود 850 میلیون تومان صرفه جویی صورت خواهد گرفت و موارد و مثالهای دیگر ... نتیجه می گیریم که نفع این همایش ها و آگاه سازی ها بسیار بیشتر از هزینه های آن خواهد بود .

         ارائه راهکارهای عملی و نوآورانه توسط کارشناسان و مسئولان فرهنگی ، اقتصادی و مذهبی در هر شهر ، موجب تشویق آحاد مردم برای اصلاح الگوی مصرف  خواهد شد  به عنوان مثال ترتیبی اتخاذ گردد تا تمام مردم یک شهر بتوانند  معادل صرفه جویی های  خود را با پس انداز در محلی مطمئن و تجمیع این سرمایه ها برای احداث یک کارخانه و جذب تعدادی از بیکاران منطقه خود در آن به نتایج  مشهود این کار خداپسندانه برسند و برای مراحل و اقدامات بعدی با رغبت و جدیت بیشتری پیش قدم شوند .

نقش اصلاح الگوي مصرف در توسعه كشور
در حال حاضر در مقطعي از تاريخ انقلاب‌ اسلامي قرار گرفته‌ايم كه پس از 30سال تجربه و فراز و نشيب‌هاي گوناگون در عرصه‌هاي مختلف سياسي، اجتماعي و اقتصادي در حال گذار از مرحله تجربه به مرحله رشد و شكوفايي هستيم.
رسيدن به سطوح بالاتر رشد و توسعه نياز به يك عزم ملي دارد چرا كه هم مديران و مسئولان در اين امر نقش مهمي دارند و هم توليدكنندگان و صنعتگران و هم تمامي آحاد جامعه، لذا بايد با استفاده از الگوي صحيح مصرف و روش‌هاي بهينه‌سازي و ارتقاي بهره‌وري و صرفه‌جويي در منابع خدادادي گامي بزرگ در راستاي تحقق اين مهم برداشت.
لازمه استفاده از تكنولوژي‌هاي پيشرفته صنعتي در چرخه ‌توليد، بهره‌گيري از نيروهاي متخصص و استفاده از رهنمودهاي رهبر عظيم‌الشأن انقلاب، به توليد كالاهاي استاندارد كمك مي‌كند و زمينه را براي تبديل شدن كشور به يك قطب اقتصادي و سياسي در دنيا فراهم مي‌آورد.
انتهاي پيام/ر20.

مشکلي که امروزه ما درباره اصلاح الگوي مصرف با آن مواجه هستيم در حالت اول نبود شناسايي و اطلاعات کافي درخصوص فعاليت هايي است که نيازمند اصلاح الگو هستند. در حالت دوم نحوه چگونگي اصلاح اين الگو، در مواقع پايين بودن راندمان آن فعاليت است. براي حل اين مشکلات چه بايد کرد؟ آيا در اين حالت سيستم هاي مديريتي و استانداردهاي روز دنيا از جمله ISO9001:2008 مي تواند در اين زمينه به ما کمک کند؟استانداردهاي مديريتي از جمله استانداردهايISO9001:2008، استانداردهايي هستند که چه در بخش صنعت و چه در بخش خدمات و حتي خانواده ها کاربرد دارند و به طور کلي هر کس و در هر موقعيتي مي تواند از آن بهره ببرد، به طوري که حتي يک راننده تاکسي نيز توانسته در کشور ايتاليا آن را دريافت کند.يکي از اهداف مهم اين استاندارد که نقش مديريتي را در خانواده ها، سازمان ها و جامعه ايفا مي کند، افزايش بهره وري و راندمان در بخش هاي مختلف يک خانواده، سازمان و در نهايت جامعه است که در حقيقت بهينه سازي منابع و در نهايت و در صورت نياز اصلاح الگو را بيان مي کند.براي آشنايي بيشتر با اين استاندارد و نقش آن در اصلاح الگو از توجه و تمرکز اين استاندارد، جهت شناسايي فرآيندها در خانواده ها، سازمان ها و جامعه شروع مي کنيم. اين استاندارد در آغاز تاکيد بر اين دارد که ابتدا بايد فرآيندهاي موجود در خانواده ها و سازمان ها شناسايي شوند سپس تعامل و تعالي آنها مشخص شود. حال فرآيند چيست؟از ديدگاه استاندارد هر فعاليتي که از پاره يي منابع انساني و نرم افزاري و در کنار آن سخت افزاري استفاده کند و داده ها را به عنوان اطلاعات ورودي پردازش و به نتايج خروجي تبديل کند، فرآيند گفته مي شود. ما فرآيند را با يک مثال ساده در خانواده ها تشريح مي کنيم و آن هم عمليات گرم کردن آب مورد نياز براي مصارف داخلي يک واحد ساختماني است که ما آن را مي توانيم به عنوان يک فرآيند در نظر بگيريم. ورودي اين فرآيند آب سرد بوده و در نهايت با عمليات و پردازشي که صورت گرفته، آب گرم به صورت خروجي به وجود آمده است. هر فرآيندي يک هدف را دنبال مي کند و همچنين هر فرآيندي بايد از پاره يي منابع استفاده کند تا بتواند عمليات و پردازش را انجام دهد و منابع نيز خود مي توانند به دو صورت 1- منابع سخت افزاري و نرم افزاري 2- منابع انساني تقسيم بندي شوند. درخصوص فرآيند مذکور، منابع سخت افزاري وجود يک شوفاژخانه و تاسيسات آن يا آبگرمکن است و درخصوص منابع نرم افزاري مي توان به نحوه تنظيمات اين وسايل اشاره کرد و همچنين در مورد منابع انساني مي توان به فردي که راه اندازي و نگهداري اين سيستم را بر عهده دارد، اشاره کرد.در مرحله اول ما اين فرآيند را شناسايي کرده ايم زيرا فعاليتي است که ورودي و خروجي داشته و از پاره يي منابع نيز استفاده مي کند. وليکن کار ما در اين مرحله تمام نمي شود، زيرا هنوز بهره وري و راندمان اين فعاليت مشخص نيست.براي اين کار بايد شاخصي مشخص شود و پيرو آن شاخص فرآيند مورد تجزيه و تحليل قرار گيرد. ذکر اين نکته بسيار ضروري است که انتخاب شاخص بسيار مهم است، به طوري که نتايج آن در تصميم گيري ما موثر است. ما مي توانيم يک يا چند شاخص را براي يک فرآيند در نظر بگيريم. به عنوان مثال براي فرآيند مذکور مي توانيم شاخص مقدار ليتر آب گرم شده (60 درجه سانتي گراد) در طول يک ماه را در نظر بگيريم. نکته مهم اين است که آيا اين شاخص مي تواند به فرآيند ما کمک کند؟ در حالت اول ما به هدف فرآيند يعني گرم کردن آب به 60 درجه رسيده ايم و ورودي ما به خروجي تبديل شده است وليکن با چه قيمتي و صرف چه منابعي؟اين حالت مبهم به ما نشان مي دهد انتخاب شاخص فرآيند ما درست نيست، به طوري که کمکي به اندازه گيري فرآيند و تحت کنترل درآوردن آن نمي کند لذا بايد شاخص مورد نظر را تغيير دهيم. در اين حالت مي توانيم از شاخص مقدار ليتر آب گرم شده نسبت به انرژي مصرف شده (سوخت گاز و“) در طول يک ماه استفاده کنيم. که در اين حالت هر چقدر مقدار عددي شاخص ما کمتر باشد، ما به نتيجه بهتري در فرآيند رسيده ايم ولي اگر مقدار عددي شاخص فرآيند بيشتر از حد نرمال و طبيعي باشد (اين حالت و عدد نرمال را مي توانيم در طول روند چندماهه به دست آوريم يا از مقاديري که ديگران با تجربه و تحقيق به دست آورده اند استفاده کنيم) بايد الگوي مصرف را اصلاح کرد، زيرا از حد طبيعي خارج شده است. بنابراين در حالت اول انتخاب شاخص مهم است و در حالت دوم تجزيه و تحليل و پايش روند آ ن در طول يک زمان مشخص.با مثال ساده فوق به اين نتيجه مي رسيم که با انتخاب يک شاخص مناسب در هر فرآيند مي توانيم آن فرآيند را تحت کنترل درآوريم و در حالت هاي نامناسب آن را اصلاح کنيم.طريقه اصلاح الگو نيز از مواردي است که نياز به بررسي دارد. به عنوان مثال يکي از دلايلي که ممکن است افزايش عددي شاخص مثال گرم کردن آب را داشته باشيم، روشن ماندن شوفاژ خانه و آبگرمکن در مواقع غيرضروري و زماني که خانواده ها بيرون از منزل هستند، باشد يا دلايل ديگر. از اين گونه فرآيندها در خانواده به مثال هاي زيادي مي توان اشاره کرد از جمله فرآيند خريد که يکي از ورودي هاي آن مي تواند مقدار اقلام مورد نياز در خانه و خروجي آن مقدار مواد و اقلام خريداري شده باشد. براي انتخاب شاخص به اين نکته توجه کنيد که در بعضي از خريدها از جمله نان اسراف هاي زيادي مي شود، زيرا بيشتر از مقدار مورد نياز خانواده خريد صورت مي گيرد و در نهايت مقدار اضافه فاسد شده و بايد دور ريخته شود. از مواردي که بايد به آن اشاره کرد و آن را در نظر گرفت، مدارک و سوابق پشتيبان در هر فرآيند است، به طوري که در مثال يک اين مدارک و سوابق پشتيبان دستورالعمل و روش هاي کار با آبگرمکن يا شوفاژخانه است و در مثال دو ليست مقدار مواد خريداري شده است.با الهام گرفتن از اين گونه استانداردهاي مديريتي از جملهISO9001:2008 به راحتي مي توانيم فرآيندهاي موجود در خانواده را شناسايي کنيم، سپس براي فرآيندهاي مشخص شده شاخصي را در نظر بگيريم و آن شاخص را مورد تجزيه و تحليل و پايش قرار دهيم و در صورت روند و مقدار نامناسب آن فرآيند را اصلاح کنيم که همان اصلاح الگوي مصرف است. اين استانداردها را مي توانيم براي هر سازماني بسط و گسترش دهيم، به طوري که هم اکنون در خيلي از سازمان ها در حال اجرا است وليکن تنها چيزي که در اکثر سازمان ها رعايت نمي شود مبحث تجزيه و تحليل آن و در صورت بروز مشکل و روند نامناسب، يافتن راهکارهاي مناسب است.