اعتدال در موضوع جبر و اختیار
 اعتدال ما یک بحثی داریم «لاجبر و لاتفویض» گروهی همه کارها را خدا می‏دانند می‏گویند والله خدا خواسته بچه‏اش مریض شد می‏گوید والله کار خداست اصلا انگار دیگر خود انسان نقشی ندارد همه را بند به خدا می‏کنند بعضی‏ها هم از خدا غافل هستند می‏گوید آقا چشم تو کور شود تقصیر توست تو اگر همچین می‏کردی تو اگر همچین می‏کردی بابا گاهی وقتها همه دقت‏هایم را کردم باز هم نشد آقا یک سوال می‏کنم از شما برق خانه شما... الان که اینجا روشن است مربوط به دولت است یا ملت، هر دو هم دولت باید برق را بسازد توی ساختمان هم شما می‏توانی از این برق استفاده کنی می‏توانی برق را کلید را بزنی می‏توانی کلید را نزنی گاز چطور گاز هم دست خود آدم است اصل گاز از دولت است که لوله‏کشی می‏کند تا خانه ولی اینکه از این گاز مصرف بکند یا نکند دست خود آدم است آب چطور؟ منبع آب و لوله کشی دست دولت است اما اینکه شیر آب را باز کنیم یا ببندیم دست شماست پس هر کاری راجع به آب و گاز و برق و تلفن می‏کنید راجع به آن کار می‏کنیم اصل قدرتها از خداست اما استفاده اینها از ماست ما می‏توانیم استفاده بکنیم می‏توانیم استفاده نکنیم خدا آهن را خلق کرده من از این آهن خنجر درست می‏کنم امام حسین (علیه السلام) را بکشم یا نه از این آهن وسیله خوبی درست کنم پس اصل آفرینش مال خداست اما خداوند به ما اراده کرده که اینرا استفاده خوب بکنیم یا استفاده بد خوب خدا که می‏داند ما چه جوری استفاده خواهیم کرد خداوند چون فیاض است فیض یعنی بخشش خدا وظیفه‏اش اینست که بخشش کند خدا می‏داند اما دانستن خدا شما را مجبور نمی‏کند مثل استادی که می‏آید سرکلاس استاد که بعنوان استاد است باید مطالب علمی را سرکلاس برای همه بگوید آن حق استادیش است او اگر نگوید بخل است خدا اگر ما را خلق نمی‏کرد بخل بود یعنی کسی که می‏تواند از سیب زمینی و گندم اسپرم و نطفه درست کند و از نطفه انسان درست کند کسی که می‏تواند یک کار کاملی را بکند، نکند بخل است پس هر کسی کار کاملی می‏تواند بکند باید انجام بدهد شما یک سوال می‏کنید از من می‏گوئید آقای قرائتی من یک سوال دارم می‏گویم بفرما تا سوال کردی می‏گویم...!! می‏گوید چرا همچین شده آقای قرائتی سوال دارم دومرتبه سوال ات را تکرار می‏کنی می‏گویم...!! باز می‏گویی آقا سوال دارم دفعه سوم تکرار می‏کنی...!! عصبانی می‏شود می‏گوید این شیخ چقدر بخیل است یک سوال ما را جواب نداد آه!! چقدر بخل است شما می‏گوئید قرائتی بخیل است یعنی کسی که می‏تواند حرف بزند و نزد بخل است خدا می‏تواند از گندم نطفه درست بکند می‏تواند از نطفه انسان درست بکند اگر خدا خلق نمی‏کرد بخل بود. او باید خلق کند معلم اگر حرف نزند درس ندهد بخل است منتهی شاگرد با اراده خودش می‏تواند گوش بدهد می‏تواند گوش ندهد شما بگو خوب خدا نمی‏دانست ما چه جور هستیم؟ چرا می‏دانست. چرا ما را خلق کرد؟ معلم می‏داند این بچه با این شیطنت هایی که می‏کند آخر سال رفوزه می‏شد اما دانستن معلم بچه را رفوزه نمی‏کند شیطنت بچه که این شیطنت با اراده خودش است شیطنت آگاهانه آزادانه یک بچه، بچه را رفوزه می‏کند علم استاد نقشی در رفوزه شدن ایشان ندارد. آقا شما که اینجا نشسته‏اید می‏دانید که من حرف می‏زنم همه تان علم دارید که من دارم حرف می‏زنم یک دقیقه دیگر هم حرف خواهم زد انشاالله شما علم دارید که من دارم حرف می‏زنم اما علم شما من را به حرف می‏آورد یا خودم به اراده خودم تصمیم می‏گیرم شما علم دارید باینکه من حرف می‏زنم اما علم شما من را مجبور به حرف زدن نمی‏کند علم دارید فردا مدرسه باز است استاد می‏آید سرکلاس ولی علم شما مدرسه را باز نمی‏کند علم شما استاد را سرکلاس نمی‏آورد استاد با پای خودش و با اراده خودش می‏آید خدا علم دارد که کی چکاره است اما علم خدا کسی را مجبور نمی‏کند پس بیخود همه کارها را به خدا نسبت ندهیم. اجازه بدهید من چند تا آیه بخوانم برایتان.

اعتدال در موضوع هدایت و ضلالت‏
قرآن می‏فرماید که خدا یک عده‏ای را گمراه می‏کند «یهدی من یشاء و یضل من یشاء» یضل یعنی اضلال و الضالین یعنی گمراه می‏کند خوب خدا گمراهش کرده؟ بله خدا گمراه کرده منتهی می‏گوید «و مایضل به الا الفاسقین» خدا گمراه می‏کند منتهی کی را گمراه می‏کند کسی که خودش با اراده خودش فاسق شده یا مثلا داریم که «علم الله ما فی قلوبهم» خدا می‏داند که این در قلبش چیه «فانزل الله سکینته» آقا بازاری به یک نفر نسیه می‏دهد به یک نفر نسیه نمی‏دهد چرا؟ می‏داند که ایشان خوش حساب است چون می‏داند خوش حساب است به او نسیه می‏دهد می‏داند که او بد حساب است نسیه نمی‏دهد نگو آقا این چه بازاری است به یکی می‏دهند به یکی نمی‏دهند بله به آنکسی که می‏دهند خوش حساب است خودش با تلاش خودش را خوش حساب کرده آبرو پیدا کرده به او نسیه می‏دهند او با بد رفتاری اش بد حساب اعتبارش را از دست داده پس نگوئید این بازاریها بد هستند به یکی نسیه می‏دهند به یکی نسیه نمی‏دهند بازاری نسیه می‏دهد بازاری نسیه نمی‏دهد خدا گمراه می‏کند خدا هدایت می‏کند اما کسی را گمراه می‏کند که ریگی توی کفشش است کسی را هدایت می‏کند که آماده باشد مثل خورشید، خورشید می‏تابد کسی که خانه‏اش را رو به خورشید بسازد از نور استفاده می‏کند کسی که خانه‏اش را پشت به خورشید بسازد از نور محروم می‏ماند این را نباید بگوئیم مرگ بر خورشید می‏گوئیم چرا؟ بله گاهی وقتها در یکسری مسائلی ممکن است به یک کسی ظلم هایی بشود ولی ما ظالم را موردی نباید بررسی کنیم در جمع باید بررسی کنیم. سوال می‏کنم آیا آفرینش خوب است یا خوب نیست؟ بود بهتر است یا نبود، وجود از عدم بهتر است کشاورزی باشد خوب است یا نباشد انسان خوب است باشد یا نباشد انسان بود خوب است کشاورزی خوب است باران خوب است آبیاری خوب است همه اینها خوب است حالا در مسیری که خورشید می‏تابد به اقیانوس، اقیانوس بخار می‏رود بخارها ابر می‏شود باران می‏شود این باران به جوب می‏رود و کشاورزی می‏کنند در مسیر راه یک لانه مورچه هم خراب می‏شود حالا این مورچه بیاید بیرون و شعار بدهد بگوید مرگ بر خورشید با تابش اش مرگ بر اقیانوس با بخارش مرگ بر ابر مرگ بر باد مرگ بر جاذبه زمین مرگ بر باران مرگ بر بشر مرگ بر کشاورزی مرگ بر مزرعه می‏گوئیم چته!؟ می‏گوید آب رفت توی لانه‏ام می‏گوئیم مورچه جان تو فکر نکن که تمام هستی محورش تو هستی در یک مسیر تکامل ممکن است یک لت و پارهایی هم باشد فرار شاه نعمتی بود آمدن امام (رحمه الله علیه) در ایران نعمتی بود البته وقتی شاه فرار می‏کند امام (رحمة الله علیه) می‏آید مردم چند میلیون می‏روند استقبال توی استقبال ممکن است یک ماشین هم گاز بدهد اگزوزش دود کند گرد و خاک کند یک بچه گم بشود پای کسی بند بخورد یک... ترافیک بشود بالاخره در یک تکاملی ممکن است یک حوادثی هم باشد ما نمی‏خواهیم...

اعتدال بر اساس قرآن و سنت‏
شما اگر از آن بالا... فقط باید خط را گم نکنیم خط مان اینجاست. «کتاب الله» قرآن چه می‏گوید «و عترته» اهل بیت پیغمبر چه می‏گویند شما این دو خط را گم نکن حرکت تو هم مستقیم باشد صاف بیا اینجا یا صاف بیا اینجا این زاویه قائمه است اگر این وسطها باشید باز اگر حرکت تو درست باشد مستقیم بیاید اینجا باز این زاویه قائمه این پائین باشی باز اینجا زاویه قائمه است از هر کجا اگر حرکت مستقیم باشد هدف معین باشد زاویه یک جور است مساوی است یک کسی 10 تومان دارد یک تومان به فقیر می دهد یک دهم پولش راداد یکی کسی 10 میلیون دارد یک میلیون می‏دهد سخاوت هر دو یک جور است چون هر دو یک دهم دادند یک دهم او یک تومان است یک دهم او یک میلیون است این مساوی است. پیغمبر (صلی الله علیه و آله) مامور به عدالت است «و امرت لا عدل بینکم» ما مامور به عدالت هستیم «ان الله یامر بالعدل و احسان» اصلاحات باید عادلانه باشد «فاصلحوا بینهما بالعدل» اگر دو نفر با هم درگیر هستند شما خواستید اینها را آشتی بدهید باید عادلانه آشتی بدهید حرف که می‏زنید عادلانه حرف بزنید «واذا قلتم فاعدلوا» حرف می‏زنید با عدالت حرف بزنید چیزی می‏خواهید بنویسید «و لیکتب کاتب بالعدل» نوشتن تان عادلانه باشد. در نوشته‏ها، تنظیم اسناد اداری توی دادگاه یک کسی به شما گفت یک صورتی را برای من بنویس توی آن نامه عادلانه تنظیم کنید نامه را. قضاوت باید عادلانه باشد «اذا حکمتم بین الناس ان تحکموا بالعدل» شاهد باید عادل باشد «فاشهدوا ذواعدل منکم» کلمه عدل توی قرآن زیاد آمده «بالعدل قامت السموات و الارض» اصلا آسمانها و زمین بر اساس تعادل است اگر خورشید نزدیکتر بود خورشید دورتر بود نزدیکتر بود می‏سوختیم دورتر بود یخ می‏زدیم حرکت زمین کندتر بود تندتر بود بخار آب کم بود کمبود آب داشتیم باران داشتیم یعنی همه چیزها تنظیم شده همه چیزی تنظیم شده. اشک ما با چشم تنظیم شده کم بود باقی می‏آوردیم همه‏اش باید قطره بیندازیم توی چشممان زیاد بود دائما در حال گریه بودیم آب دهان ما زیاد تولید می‏شد مزاحمت بود کم تولید می‏شد مشکل داشتیم همه چیزی تنظیم شده از ضربان قلب تا کهکشانها از مژه چشم و اشک چشم تا آب دهان تا تعادل در زاد و ولد. شتر که از بزرگترین حیوانات اهلی است رام‏ترین است حالا اگر واقعا حیوانها رام نبودند مثلا چه می‏کردیم؟ یعنی حیوانها رام نبودند اصلا زندگی فشل می‏شد «سخرلکم» قرآن می‏گوید همین که من شما را تسخیر یعنی اینها را رام کردم برای شما.

آفرینش بر اساس اعتدال‏
اول اینکه خود خدا آفرینش را روی عدل آفریده یعنی خود بدنتان متعادل است همین که در مقابل گرما قرار گرفت از خودش عرق تولید می‏کند همین که در مقابل سرما قرار گرفت خودش را جمع می‏کند همین که خونریزی شد مایعاتی که می‏خوری تبدیل به خون می‏شود یعنی خود بدن خودش را همیشه متعادل می‏کند و یک لحظه که از تعادل می‏رود بیرون باید برویم دکتر قند می‏رود بالا فشار می‏رود پائین نمی‏دانم... هر جا از تعادل برود بیرون باید برویم دکتر (این تعادل در بدن تعادل در دهان بچه و سینه مادر اگر سینه مادر ضخیم بود توی دهان نمی‏رفت اگر بچه وزنش سنگین بود نتوانست مادر توی شکم این بچه را تحمل کند یا نتواند قنداقش کند اگر این کمبودها را... کمبود زن و مرد، کمبود نوزاد و مادر، همه کمبودها... گداختگی درون زمین جوری است که این کوه‏ها بتواند زمین را از اضطراب نگه دارد) در آفرینش تعادل است در توفیقات هم تعادل است یعنی همه شما یک جور می‏توانید به خدا نزدیک شوید یک جمله بنویسم جمله قشنگی است در مناجات داریم «یا من» ای کسی که «یا من سوی» یعنی مساوی قرار داد «سوی التوفیق» مساوی قرار داد توفیق را «بین الضعیف و القوی» بین ضعیف و قوی یعنی چه؟ «بین الضعیف و القوی» یعنی خداوند بین ضعیف و قوی توفیق را یک جور قرار داده.
 یادم هست یک وقتی این مثل را زدم طوری نیست یک نیم دقیقه‏ای تکرار کنم چون خیلی‏ها ندیده‏اند شما اگر یک نیم دایره‏ای را فرض کنید قوی باشید آن بالا رهبر باشید رئیس جمهور باشید سفیر وکیل وزیر تا یک آدم عادی سردار تیمسار سرهنگ تا یک سرباز تاجر کاسب تا یک شخص عادی بوعلی سینا، رئیس دانشگاه تا یک بچه مدرسه‏ای در هر کجا باشید آن بالا وسط یا پائین هر کجا باشید روایت داریم دعا داریم توفیقات شما یک جور است مساوی است «سواء» یعنی مساوی است یعنی چه؟ یعنی مثلا شما و بوعلی سینا یک جور هستید؟ بله نسبت به خدا یک جور می‏توانید پرواز کنید یعنی شما و بوعلی سینا با هم می‏روید کتابخانه 2 ساعت مطالعه می‏کنید منتهی بوعلی سینا 100 تا مطلب می‏فهمد من دو تا مطلب اما چون ساعت کارمان یکی بوده ثوابمان یکی است چون «لیس للانسان الا ماسعی» آیه قرآن است «لیس» نیست «للانسان» نیست برای انسان «الا ما سعی» مگر به مقدار سعی من روز قیامت می‏گویم خدا من سعیام را کردم 2 ساعت کتابخانه بودم ببینید من یک پولی به شما می‏دهم پول یک نان به شما می‏دهم پول هزار نان هم به یک نفر دیگر می‏گویم بروید نان بخرید بیائید آن می‏رود یک نان می‏خرد آن می‏رود هزار نان می‏خرد کدامها قابل تشکرند؟ یک جورند چون او به وظیفه‏اش عمل کرد به مقداری که داشت آن هم به مقداری که داشت هر کدام به مقداری که داشتند کم اش نگذاشتند.

اعتدال در هزینه های زندگی
«اکبر الحمق» مواظب باشید نه خودتان گول خودتان را بخورید نه گول کتابها را بخورید یک کسی ممکن است کتابخانه خیلی قشتگی داشته باشد ولی کسی توی آن مطالعه نکند، خانه‏اش مهرهای بزرگ جانمازهای قشنگ اما نماز نمی‏خواند. ما چقدر آدم داریم که اتاقهای میهمان‏خوان خوبی دارد، برای اتاق پذیرایی پولهای سنگینی خرج می‏کند، اما حاضر نیست مثلاً بیاید یک سالن توی مدرسه بسازد برای نمازخانه بچه‏ها یعنی برای میهمان سالی یکبار سالی دو بار پول خرج می‏کند اما برای نماز نسل نو که هر روز نسلش می‏خواهد نماز بخواند نمی‏آید توی دبیرستان پسرش بگوید آقا من که 5 میلیون 10 میلیون خرج میهمانخانه‏ام کردم یک 10 میلیون می‏دهم یک نمازخانه توی مدرسه بسازید یا دگاری بیایند مثلاً... ما الان ده‌ها هزار مدرسه داریم که بچه‏ها می‏خواهند نماز بخوانند سالن نمازخانه ندارند و پدر بعضی از این بچه‏ها خرج... برای تغییر ماشین تغییر لوستر تغییر اتاق پذیرایی تغییر خانه سنگ کاری روکاری منبدکاری دکورسازی یکوقت ممکن است میلیونها تومان پول دکور بدهد اما برای بچه‏اش کفش می‏خرد یعنی چند هزار تومان برای بچه‏اش کفش می‏خرد اما اگر یک کتاب هزار تومانی باشد هو هزار تومان!! یعنی برای مخ بچه‏اش هزار تومان سوت می‏کشد برای مخ بچه‏اش پول کم خرج می‏کند اما برای کفش بچه‏اش به راحتی پول خرج می‏کند اینها... نامیزانی هایی است که... دولت‏ها همینطور یک دولت اصل را می‏گذارد روی اقتصاد یک دولت اصل را می‏گذارد روی سیاست یک دولت اصل را می‏گذارد روی دیانت یک دولت اصل را می‏گذارد روی... همه چیز باید با هم باشد سیاست و دیانت و تقوا و اقتصاد و ورزش.

دوری از افراط در ستایش و سرزنش
 ستایش «اکبر الحمق» رئیس احمق‌ها کیه رئیس احمق‌ها کسی است که «الاغراق فی المدح والذم» رئیس احمق‌ها کسی است که وقتی خوشش می‏آید خیلی تملق می‏گوید وقتی عصبانی می‏شود خیلی انتقاد می‏کند این پیداست خیلی آدم احمقی است «الکر الحمق» بالاترین درجه احمقی این است که انسان در ستایش و انتقاد توازن نداشته باشد. از یک کسی خوشش می‏آید بگوید آقا اصلاً روی کره زمین دو تا آدم مثل تو نیست. ای کاش همه مردم مثل تو بودند، خاک زیر کفش‏ات بخورد توی کله نمی‏دانم... همچین ابروی تو نمی‏دانم فرض کنید که کمال تو تملق می‏گوید ایشان از... تملق می‏گوید گاهی هم خودش آدم از خودش می‏رود بیرون مثلاً حالا نمره درسش نوزده است حالا نمره نوزده است فکر می‏کند خدا هم نمره نوزده به او می‏دهد نه، ممکن است یک کسی نمره‏اش نوزده باشد ولی پهلوی خدا نمره‏اش پائین باشد «انّ اکرمکم عنداللّه» خوشا بحال کسی که همه چیزهایش میزان باشد یعنی ادب 20 نماز 20 احترام به پدر و مادر 20 تحصیلات 20 مطالعات 20 فهم 20 نظافت 20 اگر همه چیزها میزان بود خیلی خوب بود اما اگر کسی هوش بالا زبان حرف بد از دهانش آمد بیرون فحش داد یعنی میزان نیست مثل زنی که می‏زاید کله سه کیلو است بدن یک سر کله سه کیلو بدن یک سیر خوب این می‏میرد. قران خوب می‏خواند صوتش خوب است اما آن مقداری که روی الفاظ کار می‏کند روی معنی کار نمی‏کند خوب این نامیزان است. اگر طلبه‏های ما درسهایی را می‏خوانند اما مثلاً با نهج‏البلاغه و تفسیر کم رنگ آشنا باشند خدای ناکرده، این هم نامیزان است. توی ساختمان‌های ما پول منار می‏دهیم اما پول بلال نمی‏دهیم. یعنی الان منار می‏سازیم اما بلالی که برود روی آن اذان بگوید وجود ندارد یعنی مؤذن تربیت نمی‏کنیم اما محل برای مؤذن می‏سازیم یعنی بشقاب هست اما پلویی توی آن نیست، منار بی بلال، بشقاب بی پلو، یعنی باید منار و بلال با هم باشد، بشقاب و برنج با هم باشد، این توازن این است. بنده اگر یک قبای سفید بپوشم اما پیراهنم مشکی باشد همه می‏گویند چرا همچین کفش‌هایم تا به تا بشود. جوراب‌هایم رنگاورنگ باشد. یک دستم را حنا ببندم یک دستم را حنا نبندم توازن... گفتم این کاریکاتورهایی که می‏کشند این کاریکاتورها می‏دانید می‏خواهد بگوید چه؟ می‏خواهند بگویند جامعه توازن ندارد، یک آدم هست شکمش گنده بغلش یک آدم هروئینی این کاریکاتورها همه‏اش هنرمند یک چیز روانی دارد پشت این نقشه‏اش ظاهرش کاریکاتور است اما پشتش از نظر روانی، از نظر سیاسی یک اهداف روانی، یک اهداف... یک ناله‏هایی دارد نعره‏هایی دارد یک افکاری دارد آن افکارش را در قالب کاریکاتور نشان می‏دهد می‏گوید این چرا همچین است.

نه افشاگری، نه کتمان
  بعضی‏ها به اسم افشاگری همه عیب‌ها را به همه می‏گویند اسم آن را هم می‏گذارند افشاگری، نه آقا این افشاگری نیست این آبروی مؤمن را بردن است، اصلاً استیضاح وزیر هم همینطور است، اگر یک وزیری مشکل دارد نماینده برود اتاق وزیر بگوید آقای وزیر شما مشکل دارید، نماینده شما، مدیر کل شما در استان ما در شهر ما مسئول نماینده شما این غلط را کرده، این هم دلیلش فقط استیضاح باید برسد به جایی که با تذکر مسئله حل نمی‏شود، از قدیم گفته‏اند گره‏ای که با دست باز می‏شود... از قدیم گفته‏اند سری که درد نمی‏کند دستمالش نبندید از قدیم گفته‏اند کار را به کاردان بگو. نهضت سوادآموزی بنده رئیس‏اش هستم یکی از کلاس‌های نهضت سوادآموزی در یک گوشه‏ای یک مشکلی دارد این را مثلاً شما به چه دلیل توی روزنامه و تلویزیون... به من زنگ می‏زدی. ما باید آبروریزی را بگذاریم در حدی که هیچ راهی جز آبروریزی نداریم، اگر فقط یک راه داریم که بیائیم بگوئیم مرگ بر شاه، مرگ بر شاه، شاه ببیند همه ایران بگویند مرگ بر شاه فرار می‏کند، اگر رسید که شاه دیگر قابل موعظه نیست، تذکرپذیر نیست، آنجا بسیج می‏شویم هورا می‏کشیم شاه فرار می‏کند اما یک چیزی را که راحت می‏شود گفت اصلاً اگر یک پسری بد است چرا به بابش می‏گوئیم، بگو آقا جان بیا این کار تو خلاف بود، چرا عکس‏اش را برمی‏داری، جرا حرف‌هایش را توی نوار ضبط می‏کنی، می‏خواهی آبرویش را بریزی، اصلاً یک مجرمی را می‏خواهند شلاقش بزنند، همانجا شلاقش بزنند، چرا این را می‏برند توی در دکان باباش می‏زنی، می‏خواهی باباش هم سکته کند در دکان حالا یک جوانی خلافکار بود، بنا هم بود ده تا شلاق بخورد خوب این ده تا شلاق را چرا می‏روی توی محله پهلوی... پهلوی پدر زنش چرا... زندگی خانوادگی اینرا چرا به هم می‏زنی، مجرم شلاق بخورد ولی زندگی‏اش به هم... وقتی این مجرم را می‏برند توی محله‏اش دیگر خانمش هم از خجالت فرار می‏کند، دیگر دخترش هم خواستگار گیرش... می‏گوید اِه! دختر فلانی را گرفته‏ای، همان که باباش را شلاق زدند، می‏خواهی داماد او شوی، بابا حالا یک پدری خلاف کرد، چرا دخترش را بی خواستگار می‏گذاری، چرا زنش را به... ببینید قوه قضائیه و قوه مقننه و قوه مجریه و خاص و عام همه‏مان باید به خدا پناه ببریم. اگر به خدا پناه نبریم از خط مستقیم خارج می‏شویم «اهدنا الصراط المستقیم» خدایا یک لحظه از راه مستقیم دور نشویم، بنابراین خیلی مهم است نه همه چیز را همه بدانند که آبروریزی است، افراط است نه، مسئولین هم ندانند که این کتمان است، خوب، مشکلات را باید به مسئولین بگوئیم که مسئولین یک فکری بکنند به همه نگوئید تفریط است، به همه بگوئیم افراط است نه تهمت بزنیم و محروم کنیم، همه را از مسئولیت‏ها نه سوء سابقه‏ها را نادیده بگیریم، نه تهمت نه نادیده گرفتن سوءسابقه. بعضی‏ها تهمت می‏زنند عیبی هم که نیست می‏چسبانندو یک کسی را با تهمت فشل می‏کنند می‏دانی فلانی... همینطور یک چیزی می‏گویند و خیلی از این تهمت... شایعه هم چیز برده‏اند آقا فلانی چه باغی دارد، چه مزرعه‏ای دارد، فلانی چه برجی دارد، چه کاخی دارد، چی دارد، چی دارد، چی دارد، وارسی کنید اگر دارد با او بد بشوید، اگر دارد و از راه حرام دارد و خیلی سوء استفاده کرده از موقعیتش، آخر ممکن است یک کسی داشته باشد از حلال داشته باشد حالا سلیمان (علیه السلام) هم پول داشت، مگر باید آبروی حضرت سلیمان (علیه السلام) را ریخت، حضرت یوسف (علیه السلام) هم حکومت داشت، ببینید این پولی که دارد از حق پیدا کرده یا سوء استفاده کرده، اگر سوء استفاده کرده خوب... ولی عده‏ای را تهمت می‏زنیم، عده‏ای هم که سوء سابقه ما را نمی‏دانند بابا آخر این سابقه‏اش چنین است، حد وسط چیه؟ حد وسط این است که تهمت نزنیم اما عیب‏های... سوء سابقه افراد را هم نادیده نگیریم هر پستی را به هر کس ندهیم خوب این سابقه‏اش خراب است.
 نه تجسس و شنود و کنترل در مسائل شخصی، نه بی تفاوتی نسبت به توطئه‏ها بعضی وقتها حالا این دیگر به وزارت اطلاعات می‏خورد بعضی وقتها شنودی ممکن است بگذارند که... بابا من می‏خواهمب ه یک کسی توی تلویزیون فحش بدهم، یک کسی می‏خواهد با نامزدش شوخی بکند، اگر شنود بگذاریم برای اینکه همه مسائل شخصی این افراط است، اما گاهی هم ما می‏فهمیم که اینها با خارج یک قراردادی توطئه دارند آنجا هم بگوئیم نه انشاءاللّه بز است، آن هم خیلی سادگی است، نباید برای زندگی شخصی تجسس کنیم، شنود بگذاریم نه باید نسبت به توطئه‏ها که امنیت ملی را در خطر می‏اندازد بی تفاوت باشیم، پس کجا؟ مردم در زندگی شخصی‏شان هیچ کس نباید تجسس کند، شنود بگذارد، تلفن‏ها کنترل بشود، مسائل شخصی مردم را بناید وارد بشویم به حریم خانوادگی کسی وارد نشویم، اما اگر احساس کردیم که یک خطی بین ایران و خارج هست، یک رد و بدل‏هایی است که اقتصاد، سیاست، امنیت و عزت ما در خطر است، آنجا باید شنود بگذاریم، آنجا باید تجسس هم بکنیم، باید عامل نفوذی هم داشته باشیم، توی زندگی شخصی نه ولی توی زندگی... یکوقت یک کسی سیلی می‏زند توی گوش بچه‏اش بیخود ما اینجا نباید الو!! کلانتری آقا این یک پدری توی خانه‏اش به بچه‏اش کتک زده به تو چه توی خانه می‏خواهد بزند بعد هم عذرخواهی خواهد کرد، حالا غلط هم کرد عذرخواهی می‏کند، مسئله شخصی را چکار داری، اما یکوقت همین آقایی که سیلی می‏زند یک 20 کیلو تریاک از این خانه می‏برد خانه دیگر که با این تریاک می‏خواهد جوانها را از بین ببرد آنجا اگر دیدی تریاک حمل و نقل می‏کند به کلانتری بگوئید اما اگر یک گناه شخصی می‏کند لازم نیست به کلانتری اطلاع بدهی، پس ببینید، اینها باید مواظب باشیم کجا اطلاع بدهیم کجا اطلاع ندهیم، مسائلی که نسل جوان در خطر است، مسائلی که امنیت عمومی هرجا مسئولیت عام است باید آنجا نعره بکشیم هم... شنود بگذاریم عامل نفوذی بگذاریم، همه دقتهای لازم را انجام بدهیم، چون مسئله مهم است، اما اگر یک مسئله شخصی است و فردی است و جزیی است توی مسائل شخصی جزئی فردی حق آبروریزی، افشاگری، شفاف‏گری نداریم.

اعتدال در آموزش بر اساس ظرفیت افراد
 افراط و تفریط در تعلیم و تربیت یکی از اشکالاتی که کفار به پیغمبر (صلی اللّه علیه و آله و سلم) می‏کردند می‏گفتند چرا قرآن یک جا نازل نشد خوب این افراط است بابا یک جیزی که ظرفیت انسان محدود است قرآن می‏فرماید که می‏گفتند «لو لا نزل علیه جملة واحدة» چرا یکمرتبه قرآن نازل نشد قرآن می‏فرماید بابا اگر خواسته باشیم که شما را تربیت کنیم باید آیات تدریجاً نازل بشود سیل که بیاید آب که فرود نمی‏رود که اگر خواسته باشیم آب به عمق زمین برود باید قطره چکان باشد یکمرتبه بکوب می‏خوانند دانشجوها و دبیرستانیها و همه می‏خوانند شبها تا صبح زیر لامپ‌ها بخوان امتحان است کنکور است یاللّه می‏رود توی اتاق در را قفل می‏کند یا شبانه روز می‏خواند یکبار هم می‏بینی اصلاً سه ماه است هیچی نخوانده.
 آموزش نماز یک کار تعلیمی است بنده الان از من می‏پرسند بچه‏مان را بفرستیم قرآن حفظ کند من جواب نمی‏دهم جواب مثبت نمی‏دهم جواب منفی هم نمی‏دهم چون اسلام، آنچه ما بلدین از دین اینست اسلام فرمود بچه‏ات را تا 7 سال آزادش بگذار «دع ابنک سبع سنین» بچه‏ات را تا 7 سال کاریش نداشته باش حالا به چه دلیل من بچه 4 ساله را تحمیل کنم که قرآن حفظ کند بله یک وقت یک بچه استعدادهای فوق العاده دارد تیزهوش است نابغه است خوب نابغه حسابش جداست مثل بیام وه می‏دود ولی ما هر بشکه و درشکه‏ای را خواسته باشیم هی هل‏اش بدهیم خوب از پا می‏افتد تحمیل، حتی حدیث داریم اگر حال دعا نداری کم دعا بخوان لازم نیست دعا را بخوانی تا آخر اگر نشاط داری بخوان نشاط نداری نخوان حاجی‏ها که می‏روند مکه خدا اعمال مکه را قیچی گذاشته و سطلش یک پنج تا عمل انجام بدهید چند روز استراحت لباس احرام بپوش 7 بار طواف 2 رکعت بخوان سعی و صفا و مروه یک خورده مو قیچی کن آزاد، آزاد که شد دو مرتبه اعمال حج شروع می‏شود یعنی بین عمره و حج واشِر گذاشته طرف می‏برد «کفواً احد» که گفتی خدا خم‏ات می‏کند دو رکعت که خواند می‏گوید بنشین «اشهد أن لا اله» خوب «اشهد ان لا اله الّا اللّه» را نمی‏شود ایستاده بگویم؟ نه بنشین خم شو دولا شو تنوع واشر گذاشتن بین حج عمره زمانی برای استراحت و بعضی از مسائل دیگر روایاتی داریم مومن ساعاتش را چند تقسیم کند که قبلاً خواندم ساعتی را برای لذت و تفریح بگذارد روایاتی داریم همه قرآن را یک جا یک ضرب نخوان یک کسی همه لباس‌هایش را سبز کرد جوراب سبز عبا سبز کفش سبز دستکش سبز ریش‏هایش را هم سبز کرد گفتند دیگر چرا ریش‏ات را... گفت من می‏خواهم یک ضرب 14 معصوم شوم.

نه ترس، نه تهور، شجاعت‏
شجاعت: اگر زیاد شجاع باشید تهور است بعضی کارها ته... آقا چند به من می‏دهی از اینجا بپرم بالا از اینجا بپرم پائین چندم می‏دهی من این 4 تا فلفل را یکضرب بخورم خوب مثلا چهار تا فلفل بخوری چه مشکلی از جامعه حل می‏شود از اینجا بپری پائین چه مشکلی از جامعه حل می‏شود این کارها شجاعت نیست تهور است تهور خیلی بد است ترس هم خیلی بد است تهور افراط است ترس تفریط است نه افراط نه تفریط شجاعت خوب است پس ببینید بخل بد بریز و بپاش هم بد وسطش سخاوت ترس بد تهور هم بد وسطش شجاعت رابطه تنگاتنگ با یک نفر بد قهر کردن و سلام نکردن به یک کسی بد افراط و تفریط وسطش هم اینست که به همه سلام کنی. همه پولهایمان را صرف یک چیز بکنیم حالا تمبر قوطی کبریت چیز دیگر... آثار عتیقه...

انفاق در حد اعتدال‏
 یک پسری آمد پهلوی پیغمبر (صلی الله علیه و آله) گفت سلام علیکم مادرم سلام رسانده گفته پیراهنت را من می‏خواهم، می‏خواهم بعنوان یادگاری پیراهن پیغمبر (صلی الله علیه و آله) را داشته باشم تبرک پیغمبر (صلی الله علیه و آله) هم پیراهنش را در آورد و داد و بعد پیغمبر (صلی الله علیه و آله) همین یک پیراهن را داشت هی می‏گفتند (قد قامت الصلواة) اذان گفتند پیغمبر (صلی الله علیه و آله) پیراهن نداشت از خانه بیرون بیاید نشسته بود آیه نازل شد یا رسول الله کی گفته این رقمی چرا این کار را کردی «لاتجعل یدک مغلولة الی عنقک» نه دستهایت را به گردنت قفل کن که هیچوقت توی کیسه نرود یعنی بخیل باشی «و لاتبسطها کل البسط» نه این رقمی که پیراهنت را می‏دهی و الان وقت نماز بی پیراهن توی خانه نشسته‏ای یعنی پول دادن هم باید به اندازه باشد بعضی جوانهای ما هستند هر چی پول دارند تمبر می‏خرند 2 هزار تومان پول کتاب نمی‏دهد ولی هر چه ته سیگار است جمع می‏کند هر چه قوطی کبریت است جمع می‏کند قوطی چیز... اسمش هم هست... یک اسمی هم دارد... کل... کلکسیون... بلد نیستم بگویم... من فقط دکترای زبان کاشانی دارم! زبانهای دیگر را خوب بلد نیستم خوب مثلا این همه تمبر جمع کرده‏ای این همه قوطی کبریت جمع کرده‏ای این همه نمی‏دانم... گاهی وقتها مثلا فرض کنید قلیان مال زمان ناصرالدین شاه که مظفرالدین شاه هم از این قلیان کشیده آدمهایی هستند مثلا یک چیزی را بر می‏دارند مثلاً این افسار اسب رضا شاه بوده خوب مثلا حالا اسب رضاشاه با باقی اسب‏ها فرق دارد آنوقت افسار اسبش را بعنوان یادبود واقعا خدا عقل را از آنها گرفته پولشان را و وقت شان را صرف یک چیزهایی می‏کنند که هیچ رشدی توی آن نیست خوشا بحال کسی که اگر یک کسی کار می‏کند کارش کار مفیدی باشد بعضی از ما پدرانمان بعضی از دوستانمان دست به یک کاری می‏زنند که باشد یا نباشد هیچ فرقی نمی‏کند کار باید یک کار مفیدی باشد نمی‏شود به اسم هنر آدم هر چه را می‏خواهد بگوید، بگوید این هم هست پول کتاب نمی‏دهد اما مثلا پول تمبر می‏دهد بخشش هم اندازه دارد خدا به پیغمبر (صلی الله علیه و آله) فرمود حق نداری این رقمی بریز و بپاش کنی. مهریه گاهی دخترها مهریه شان صدها سکه هزارها سکه دیروز یک کسی به من زنگ زده که دخترم را می‏خواهم عقد کنم گفتم مهریه چقدر است؟ گفت یک شاخه گل خوب آن هم بیخود است یک شاخه گل یعنی... ببینید عرض کردم یکی چند هزار سکه می‏گیرد یکی یک شاخه گل افراط و تفریط با یکی رفیق می‏شود 30 بار می‏رود خانه آنها یک هم شاگردی‌های دیگر را می‏بیند بغلش رد می‏شود سلامش نمی‏کند افراط و تفریط آدم باید به همه هم شاگردی‌هایش سلام کند همه را یک چشم ببیند البته اگر کسی درسش بهتر است اخلاقش بهتر است تقوایش بیشتر است یک خورده آدم احترام بیشتری بگیرد اما نه اینکه با یک نفر 30 دفعه برخورد کنی با یک کسی سلام نکنی افراط و تفریط توی رفاقت.

 نه تذلل، نه تکبر
ذلت‏پذیری نکنید آقا مخلصم قربانت بروم چاکر شما هستم که چی که چی؟ تکبر هم نکنید نه تذلل نه تکبر راه میانه تواضع است کمالات دیگران را قبول بکنید اما خودباختگی نکنید مثلا اگر آمریکا، شوروی، ژاپن، آلمان، اروپا اگر یک کشور شرقی، غربی یک تکنولوژی یک کاری کرد بگوئید کارش خوب است اما حالا کارش خوب است من تسلیم او بشوم نه تسلیم او نمی‏شوم حالا اگر شما توی یک کوچه راه رفتی دیدی عجب خانه قشنگی است، گفت بیا ببینم این زباله‏های خانه ما را هم بردار و برو می‏گوئیم خانه ات خوب است اما من اسیر تو نمی‏شوم خوب. خود باختگی، خود کم بینی، بی هویتی اینها بد است افرادی هستند اصلا فکر نمی‏کنند چه جوری قشنگ هستند می‏بیند امروز او این لباس را می‏پوشد او هم می‏پوشد گاهی هم زشت می‏شوند بسیاری از مدها زشت است اما چون دیگران گفته‏اند انجام می‏دهند خودباخته. تلمق بد است حسادت هم بد است تملق یعنی نیم کیلویی را 2 کیلو ببینی چقدر واقعا تو خوب هستی! اگر نیم کیلو خوبی دیدی بیش از نیم کیلو تعریف کردی پیداست خودباخته هستی تملق، چاپلوسی اگر نیم کیلو خوبی دیدی یک سیر گفتی باز پیداست حسودی یعنی خوبی مردم را تحمل نمی‏کنی نه نیم کیلو را 2 کیلو کنید نه نیم کیلو را یک... هر کس هرچی هست واقع بین باشید نه کوچکها را بزرگ ببینید نه بزرگها را کوچک ببینید هرچیزی را در جای خودش هر چیزی را در جای خودش این «اهدنا الصراط المستقیم» معنایش اینست. فیزیک چقدر ارزش دارد شیمی چقدر ارزش دارد هر دو همه ارزش دارد تاریخ هم ارزش دارد ریاضی هم ارزش دارد ورزش هم ارزش دارد بهداشت هم ارزش دارد هر چیزی را در جای خودش اگر یک درسی را خیلی وقتت را صرف آن کردی یک درس را وقتت را صرف نکردی این پیداست توازن به هم خورده مثل کسی که دماغش بزرگ می‏شود ابرویش کوچک چی چی می‏شود؟! کاریکاتور می‏شود اصلا این کاریکاتورها می‏دانید چه می‏خواهند بگویند تمام کاریکارتورهایی که می‏کشند می‏خواهند بگویند بابا اینها نامیزان است می‏خواهد بگوید چرا اینطوری است این چرا دماغش گنده است این چرا کله‏اش گنده است این چرا دستش گنده است این چرا پایش باریک است این کاریکاتور هایی که می‏کشند فلسفه کاریکاتور اینست که با زبان هنر می‏خواهند بگویند جامعه ما میزان نیست با چه زبانی بگویند میزان نیست کاریکاتور می‏کشند با کاریکاتور می‏گویند میزان نیست. یعنی کاریکاتور هم یک روانشناسی پشت سر... فکر نکنید حالا یک نقاش است همینطور یک کسی می‏کشد الکی است چیزی... نه این کاریکاتورها پشت این کاریکاتورها یک روانشناسی است یعنی یکسری مسائل است که آن مسائل در قالب هنر عرضه می‏شود کاریکاتور یعنی جامعه ما میزان نیست وگرنه اگر همه مردم میزان باشند خوراکشان، پوشاکشان، اقتصادشان، خانه شان، فرششان، اگر همه مردم میزان باشند دیگر کاریکاتور ندارد. یکی پرخور است شکم گنده برای او درست می‏کنند یکی کم خور است یک هروئینی بغلش می‏کشند این کاریکاتور هم می‏خواهد بگوید جامعه ما میزان نیست خوب «یسئلونک ماذا ینفقون» سوال کردند ما چقدر پول بدهیم به فقراء «قل العفو» بگوئید عفو عفو یعنی وسط نه زیاد بدهید نه کم بدهید.

اعتدال در اخلاق‏    
 بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله رب العالمین و صل الله علی محمد و اهل بیته
الهی انطقنی بالهدی و الهمنی التقوی

 ماه رمضان 82 را بحث مان این بود که انسان باید آدم میزانی باشد نه تند نه کند نه گرم گرم نه سرد سرد آدم متعادل اعتدال اعتدال همانست که ما در نماز می‏گوئیم «اهدنا الصراط المستقیم» یعنی راه مستقیم یعنی کج نشویم اینطرف نیفتیم آنطرف نیفتیم تقریبا همه ماه رمضان درباره این صحبت کردیم چون بعضی‏ها در لباس پوشیدن اینطرف می‏افتند آنطرف می‏افتند بعضی‏ها در خوردن کم می‏خورند پر می‏خورند اصلا گوشت نمی‏خورند همه‏اش گوشت می‏خورند همه‏اش مطالعه می‏کند همه‏اش ورزش می‏کند همه‏اش دلقک بازی می‏کند جوک می‏گوید توی مسائل سیاسی یکی کند می‏رود یکی تند می‏رود همه‏اش یا تند می‏روند یا کند می‏روند آدم میزان ما کم داریم یعنی آدمی که کارهایش کارهای خدایی باشد خداوند هرچه درست کرده میزان آفریده این ابرو و این ابرو مثل هم است این لب و این لب مثل هم است این دست و آن دست مثل هم است یعنی خداوند هرچه آفریده میزان آفریده به خلق خدا که می‏رسد می‏رسیم به نامیزانیها هرچه می‏بینی نامیزان است پر حرف کم حرف یکی به همه سلام می‏کند یکی به پدر و استادش هم سلام نمی‏کند یک عده صبح تا شام ورزش می‏کنند یک عده به سلامتی شان توجهی ندارند این تعادل بحث مان اینست «اهدنا الصراط المستقیم» توی این جلسه تعادل توی مسائل اخلاقی را می‏خواهم خدمتتان بگویم پس موضوع بحث اینست... در جستجوی راه مستقیم «اهدنا الصراط المستقیم» راه اعتدال و میانه معنایش اینست که نه افراط نه تفریط افراط یعنی تندروی تفریط یعنی کم روی در این بحث هستیم درباره عقائد باید بدانیم.
نه غفلت از خدا، نه واگذاری امور به خدا
نه می‏توانیم بگوئیم همه کاره خودمان هستیم من این کار را می‏کنم من من من هی من من نکنیم کسی که هی می‏گوید من یعنی از خدا غافل است هی هی نگوئیم حالا ببینیم خدا چه خواهد کرد حالا ما کار نمی‏کنیم اختیار با خودش نه همه کارها را به خدا واگذار کنیم که خودتان فشل و فلج بشوید و فکر کنید هیچ اراده‏ای ندارید نه همه کارها را به خودتان نسبت بدهید نه همه چیز را به خدا واگذارید و خودتان بیکار نه خودتان را همه کاره بدانید نه فکر کنید همه کاره خودتان هستید من پدرش را در می‏آورم! تو چکاره‏ای؟ من فردا در تلویزیون خواهم گفت آقای قرائتی تو چکاره‏ای توی تلویزیون بگویی یک پشه می‏آید دماغت را می‏گزد باد می‏کند خودت با دماغ گفت دیگر پشت دوربین نمی‏روی پس سرنوشت درسهایی از قرآن 24 ساله یا 25 ساله بند به یک پشه است آدمی که با یک پشه سرنگون می‏شود هی نباید بگوید من تو چکاره‏ای یک وزنه بردار بند به یک پوست خیار است پایش را بگذارد روی پوست خیار از عقب بیفتد نخاعی بشود او را روی ویلچر بگذارند من نگوئید هر کس بگوید من خدا حالش را می‏گیرد حتی فرشته‏ها، فرشته‏ها به خدا گفتند بشر را برای چی خلق می‏کنی ما بهتریم «نحن نسبح» نحن می‏دانید یعنی چه؟ ما «نحن نسبح بحمدک» یعنی ما «نسبح» یعنی سبحان الله می‏گوئیم ما سبحان الله می‏گوئیم ما عبادت می‏کنیم این بشر را خلق نکن تا گفتند «نحن» ما خدا حالشان را گرفت یک صحنه پیش آورد که فرشته‏ها گفتند نه نه نه هرکاری می‏خواهی بکنی بکن) یک آیه داریم توی قرآن می‏گوید «ولاتقولن لشی‏ء» حالا من می‏خوانم ببینید بعضی کلماتش هم بلدید شما تقول یعنی... «لاتقول» یعنی چه؟ نگو «ولاتقولن لشی‏ء» شی هم یعنی شی‏ء چیزی، نگو برای چیزی «انی» بدرستی که من «فاعل» یعنی انجام می‏دهم «غدا» غد یعنی فردا، نگو من فردا این کار را انجام می‏دهم «الا ان یشاءالله» مگر اینکه بگویی انشاءالله اگر خدا بخواهد یعنی هیچوقت کارها را به خودت نسبت نده. «و اذکر ربک اذا نسیت» اگر یکوقت فراموش کردی بگو انشاءالله اگر خدا بخواهد من دیپلم را می‏گیرم وارد دانشگاه می‏شوم هی می‏گوید من من... هیچ کاری را وقتی مربوط به آنیده است بگو انشاءالله کلمه انشاءالله توی دهانتان زیاد باشد امیرالمومنین (علیه السلام) می‏فرماید یکی از راه‌های خداشناسی «عرفت الله» عرف، معرفت می‏فرماید «عرفت الله» معرفت پیدا کردم خدا را خدا را شناختم «بفسخ العزائم» به اینکه تصمیم هایم همه وارفت یعنی خیلی کارها را عزیمت یعنی تصمیم خیلی کارها را تصمیم گرفتم اما خدا کار من را فسخ کرد یعنی تصمیم من را از بین برد از اینکه من تصمیم می‏گیرم یک کاری را بکنم نمی‏شود پیداست پشت دیوار طبیعت خبری هست یعنی اینطور نیست که همه کارها دست... یعنی شما ممکن است همه برق‌ها را بزنی اما از اداره برق قطع باشد اگر از اداره برق قطع باشد شما همه کلیدها را هم بزنی روشن نمی‏شود از اداره برق قطع است.
توکل بر خدا همراه با تلاش خود
اگر خدا نخواهد شما هرچه هم تلاش کنی بی فایده است پس ببینید این حد وسط است بگو من انجام می‏دهم با اراده خدا من انجام می‏دهم انشاءالله «ان» یعنی اگر «شاء» یعنی بخواهد انشاءالله یعنی اگر خدا بخواهد به بعضی‏ها می‏گوئیم بگو انشاءالله می‏گوید انشاءالله ندارد چرا انشاءالله ندارد آقا کامپیوتر نشان می‏دهد این حرفها چیه مگر هواپیماهایی که سرنگون می‏شوند توی آنها کامپیوتر نیست؟ توی همه هواپیماها کامپیوتر است اگر خدا خواسته باشد هواپیما سقوط کند منتظر کامپیوتر نیست برای اینکه آدم خودش را متعادل کند باید یاد ضعف خودش هم بیفتد گاهی افراد پدرشان پولدار است خانه شان قیمتی است هوش شان خوب است هوشش خوب است شکل اش خوب است پولش خوب است خانه‏اش خوبست فوری غرور او را می‏گیرد بر دهاتی مثلا حالا فکر می‏کند دهات عیب است دهات چه عیبی دارد؟ بسیاری از بزرگان تاریخ بچه‏های ده بوده‏اند برو سیاه برو سفید برو شرقی برو غربی برای اینکه خودتان یکوقت باد شما را نگیرد از نظر اخلاقی می‏گوید که مواظب باش خدا به پیغمبرش می‏گوید «الم یجدک یتیما فاوی» خودت هم یتیم بوده‏ای پس حالا که یتیم دیدی «فاما الیتیم فلا تقهر» ببین خودت هم یتیم بوده‏ای یادت رفت حالا این دیگر از قرآن نیست از من است یادت رفت توی قنداق بچه که بودی یک مگس روی دماغت می‏نشست دستت جان نداشت یعنی نمی‏توانستی، اینقدر طاقت نداشتی که این مگس را بلند کنی هی ناراحت بودی یعنی هنر بلند کردن مگس از روی صورتت نداشتی حالا هنر پیدا کرده‏ای آبشار بکوبی می‏گویند نماز بخوان ببینم فلسفه نماز چیست؟ اه! این آقا بلد نبوده یک مگس بلند کند حالا بلد شده بعد توی قنداق قاشق چایخوری بند کرده بعد یک خورده بزرگتر شده دسته گوشت کوب بلند کرده بعد نمی‏دانم ذره ذره کتاب برداشته بعد ذره ذره دوچرخه موتور حالا مثلا توانسته یک جوان رشید بشود تا می‏گوئیم نماز بخوان گردن کلفتی می‏کند بابا چیزی نیستی ما چیزی نیستیم اگر خدا مکیدن را یاد ما نمی‏داد همه ما مرده بودیم زنها بزایند مادری زائیده به سینه مادرش فوت بکند هر چه می‏گویی آقا، بچه جان بمک حالا همه اساتید دانشگاه را بیاورید با همه مراجع تقلید که زنمان زائید بچه مان فوت می‏کند بیائید یک کاری بکنید بچه عوض فوت کردن بمکد آخر آدمی که یک مکیدن بلد نباشد فلج است آدمی که با مکیدن فلج است ما چیزی نیستیم یکبار سوار هواپیما بودیم می‏خواستیم برویم مسافرت همه را پیاده کردند با اثاثیه گفتیم خبریه؟ مواد منفجره‏ای است تروریستی توی هواپیما بوده گفتند یک سوسکی رفته تو گفتیم اه!! یک موش یا سوسک گفتم بخاطر یک موش یا یک سوسک؟ گفت بله ممکن است این موش یا این سوسک یک سیمی را بجود و اگر یکی از این سیم‏ها را بجود رابطه خلبان با فرودگاه قطع می‏شود همه چیزی به هم می‏خورد آخر یک پرواز هوایی با همه تخصص‏ها بند به یک سوسک می‏شود.
تواضع در برابر اراده و قدرت خدا
انسان نباید هیچوقت متکبر باشد یادتان باشد که متکبر نباشید بخصوص در مقابل خدا من بارها این را گفته‏ام چند بار تا حالا این را گفته‏ام شما انگشت شصت را بگذارید کنار اگر تا ظهر توانستید دکمه پیراهن تان را ببندید اگر توانستید بنویسید اگر توانستید بیل دست بگیرید اگر توانستید پیچ گوشتی دست بگیرید اگر توانستید سوزن و نخ دست بگیرید تمام فن و حرفه را خدا توی این قرار داده دو سه تا وزارتخانه همین نگوئید شصت بگوئید دو سه تا وزارتخانه چند تا وزارتخانه چند تا وزارتخانه را خدا توی این جاسازی کرده و خدایی که این همه به ما چیز می‏دهد در مقابل خدا تواضع نکنیم «ولاتمش فی الارض مرحا» قرآن می‏گوید چرا متکبرانه راه می‏روی ژست می‏گیری «انک لن تخلق الارض» خیلی سفت پایت را به زمین نزن زمین سوراخ نمی‏شود «و لن تبلغ الجبال طولا» طولت، قدت از جبل یعنی کوه جبال یعنی کوه‌ها یعنی خیلی همچین نکن از کوه درازتر نمی‏شوی خیلی هم پا به زمین نزن زمین سوراخ نمی‏شود کسی نیستی تو هی پا می‏کوبی زمین سوراخ نمی‏شود هی قد می‏کشی از کوه درازتر نمی‏شود که چی؟ خودت را میزان کن باد نکن عین لاستیک‏های ماشین که می‏دهند تنظیم باد انسان باید از نظر اخلاقی خودش را تنظیم کند نه تواضع همچین موش مرده باشد و نه متکبر یک جایی را باید تواضع کند یک جایی را باید... خوب. تواضع کجا خوب است کجا خوب نیست تواضع یک جایی خوب است یک جایی خوب نیست برای خدا تواضع خوب است ما بند به او هستیم انسان در مقابل... مخلوق در مقابل خالق «اخبط الی ربهم» نسبت به خدا تواضع کن یک حدیث داریم که خداوند متعال به موسی (علیه السلام) گفت می‏دانی چرا تو را پیغمبر کردم می‏گوید نه می‏گوید در تو «اشد تواضعا لی» تو تواضع ات از همه مردم بیشتر بود نماز می‏خوانید خیلی همچین راحت نماز بخوانید بعضی آمدند نماز بخوانند حضرت فرمود «نغره کنغر الغراب» انگار کلاغ است نوک می‏زند پیداست نمی‏خواهد نماز بخواند مادر که بچه‏اش را می‏بوسد همچین نمی‏بوسد سفت می‏بوسد مادر بچه‏اش را دوست دارد همینطور که مادر بچه‏اش را دوست دارد روی عشق شما هم نمازتان را با علاقه بخوانید بعضی‏ها نماز می‏خوانند مهرشان را پرت می‏کنند اصلا بعضی‏ها نسبت به درس هم همینطور هستند آخر تابستان کتابش را پرت می‏کند با اینکه کتاب بوسیدنی است سه چیز بوسیدنی است یکی کتاب یکی دست استاد یکی در کلاس آدم باید به درس عشق بورزد ما اول سال کتابهایمان کتاب است یک خورده که هوا گرم می‏شود این دیگر کتاب نیست بادبزن می‏شود با همان کتاب بادمان را می‏دهیم! بعد یک خورده که می‏خواهیم بنشینیم هوا نم دارد می‏گذاریم روی آن می‏نشینیم موکت می‏شود یعنی... یعنی آخر سال که می‏خواهیم با بچه‏ها شوخی کنیم دعوا کنیم می‏زنیم توی سر و کله... ببینید آخر این هم کتاب است هم چماق است هم موکت است هم بادبزن این پیداست کتاب پهلوی ما ارزش ندارد آدم کتاب را باید ببوسد قدیمی‏ها چرم را بر می‏داشتند جلد کتاب می‏کردند الان همه کتاب‌ها مقوا است عوضش چرم‌ها رفته شبرو شده به پا یعنی چرم مال مخ بود حالا چرم آمده مال پا شده چرم بالا رفته پائین مقوای پائین آمده بالا جابجا شد تواضع برای خدا.
تواضع در برابر پیامبر خدا
تواضع برای خدا و پیغمبر خدا «و یسلم تسلیما» یک آیه داریم «ان الله و ملائکة یصلون علی النبی یا ایها الذین آمنو صلوا علیه و سلموا تسلیما» صلواتی بفرستید این آیه یعنی چه آیه قرآن است: «ان الله» بدرستی که خدا «و ملائکة» و ملائکه خدا و ملائکه «یصلون علی النبی» یصلون فعل ماضی است یا مضارع، مضارع فعل مضارع مال استمرار است یعنی همیشه «ان الله و ملائکة یصلون» یعنی خدا و فرشته‏ها دائما صلوات می‏فرستند بعد می‏گوید حالا که خدا «یصلون» است پس «یا ایها الذین آمنوا صلوا علیهم» شما هم وقتی خدا صلوات می‏فرستد پس شما هم با خدا هماهنگ بشوید «صلوا علیه و سلموا تسلیما» تسلیما- یعنی تواضعتان عاشقانه باشد تواضع در مقابل خدا تواضع در مقابل پیغمبر تواضع در مقابل مومنین تواضع در مقابل یتیم یکبار علی (علیه السلام) آمد دید یک بچه یتیمی نشسته گفت عزیز دید همینطور نشسته گفت پسرجان عزیزم هر چه گفت عزیز دید این بچه یتیم بخاطر نداشتن پدر خیلی روحش شکسته شده امیر المومنین (علیه السلام) با زانو و دست‌هایش راه رفت و صدای بزغاله کرد بع!! مع!! تا بع مع کرد این بچه خندید یک کسی آمد گفت آقا تو امیر المؤمنینی رئیس حکومت اسلامی هستی صدای بزغاله می‏کنی زشت است فرمود من این زشتی را انجام می‏دهم عوضش یک یتیم خوشحال بشود تواضع در مقابل یتیم اینها تواضع‏های خوبی است تواضع برای خدا، پیغمبر، امام، فقیه، استاد، والدین، مومنین، یتیم تواضع در مقابل مردم خوب اما یک جاهایی هم تواضع خوب نیست تواضع در مقابل کفار خوب نیست تواضع در مقابل منافقین خوب نیست درباره کفار قرآن می‏گوید: «اشداء علی الکفار» نسبت به کفار خیلی محکم باشید تواضع در مقابل گناهکار یک کسی گناهکار است در مقابل گناهکار سلامش نکن دارد گناه می‏کند من به او سلام نمی‏کنم یک آدمی یک عیب دارد هرزگی دارد بی تقوایی دارد تواضع نکنید متکبر، یک آدم خیلی متکبر است در مقابل متکبر تو هم متکبر شو چون هر چه سلامش کنی تکبر او بیشتر می‏شود این حالا باد دماغ دارد حالا که باد دماغ دارد... افرادی که با یک ماشین لوکسی با یک قیافه لوکسی می‏آیند توی خیابان می‏خواهند همه نگاهش کنند اگر همه مردم رسیدند رویشان را برگرداندند این فردا هم ماشین اش را عوض می‏کند هم لباسهایش را چون همه کارها را کرده که مردم به او نگاه کنند وقتی شما نگاهش نکردی بادش خالی می‏شود.

اعتدال میان عزت بیرونی و تکبر درونی‏
خدایا! عزتم بده «اعزنی» عزتم بده اما این عزت اعتدال باشد یعنی اینقدر عزیز نشوم که به درجه تکبر برسد «الهی عبدنی لک»، «عبدنی» یعنی خدایا توفیق عبادتم بده عبادت خوب است اما اینقدر عبادت نکنم یعنی عبادتم به جایی نرسد که عجب مرا بگیرد «و لاتفسد عبادتی بالعجب»، «الهی لا ترفعنی فی الناس درجة» یعنی در میان مردم درجه‏ام بالا نرود «الا عن حط...عند نفسی مثلها» خدایا هرچه عظمتم توی جامعه بیشتر می‏شود تواضعام بیشتر می‏شود یعنی اگر راهنمایی هستم روز 20 تا سلام می‏کنم دبیرستان روزی 30 تا سلام کند الان دانشگاه ما دانشگاه چه جوری است؟ شما برو کنار خیابان دانشگاه، برو توی دانشگاه بایست ببین دانشجوها که از بغل هم رد می‏شوند سلام می‏کنند یا نه سوادشان بیشتر شده کیف شان هم قیمتی شده کفش شان هم قیمتی شده سن شان و سوادشان و کمالاتشان بالا رفته اما نسبت به هم سوادشان کمرنگ شده اگر دیدی اینها سلامشان و سوادشان و تواضع شان با هم... شما دبستانی‏ها ادبشان بیشتر است نسبت به معلم یا دبیرستانی‏ها دبستانی‏ها بیشتر است یا راهنمایی‏ها راهنمایی‏ها بیشتر است یا دبیرستانی‏ها دبیرستانی‏ها بیشتر است یا دانشجوها اگر هرچه باسوادتر شدند ادبشان نسبت به استاد بیشتر شد علم شان مفید است چون امیر المومنین (علیه السلام) می‏فرماید «ثمرة العلم العبودیة» ثمره علم مفید اینست که آدم عبودیتش و تواضعش... اما اگر هرچه باسوادتر شد پرخاشتر شد برو! حرف نزن! می‏زنمت! اه!! اگر هرچه باسوادتر شدی ادب بیشتر شد این علامت اینست که علم ات مفید است اما اگر هرچه باسوادتر شدی ادب کم رنگ شد فتیله علم آمد بالا فتیله‏اخلاق آمد پائین این معلوم می‏شود، علم علم مفیدی نیست «اهدنا الصراط المستقیم» یعنی علم و ادب با هم برود بالا علم رفته بالا ادب آمده پائین.