کار و کوشش در اسلام مقدمه کار در اسلام عبادت و به منزله جهاد در راه خداست و در آیات قرآن کریم و روایات اسلامی بر این امر تاکید شده است.به طور کلى پدیده حیات بشرى به هر معنایى که در نظر بگیریم از فعالیت طبیعت آغاز مى‏شود و با کار انسانى در مجراى قوانین طبیعى ادامه پیدا مى‏کند ، و با اختلال ترکیب وجودى او که موجب خنثى‏شدن کار درباره او مى‏گردد ، رخت از سطح طبیعت برمى‏بندد . این جریان عمومى پدیده حیات آدمى از بدو حرکت او در روى زمین چه در حال انفرادى و چه در قلمرو جمعى ، از آن قانون پایدار ناشى مى‏شود . که موجود برین آن را وضع و تثبیت نموده است . احساس این اهمیت درباره کار ، یک پدیده تازه نیست . چنانکه توجه به ضرورت حیاتى استنشاق هوا و برخوردارى از اشعه خورشید ، مساوى عمر آدمى در این کره خاکى است . توجهات مشروح و آگاهى‏ها و اطلاعات مفصل درباره کار و وضع قوانین فراوان درباره آن و همچنین ارزیابى و کشف اهمیت‏هاى اجتماعى آن از آغاز صنایع دسته‏جمعى ، نمى‏تواند تاریخ گذشته بشرى را به بى‏اعتنائى و چشم‏پوشى درباره کار متهم به‏سازد . انسانى که معناى حیات را درک کند و ضرورت تلاش را در دریاها و خشکیها ، در جنگلها و قله‏هاى صعب العبور کوهها دریافت کند ، اهمیت کار را هم شناخته است . آثار تجسم‏یافته از کار بشرى و کتیبه‏ها و تألیفات باستانى همه و همه شاهد گویاى درک اهمیت کار براى حیات بشرى مى‏باشد . نکته‏اى که قابل توجه است و به نظر ما مى‏تواند روشنگر علت بى‏ارزش نمودن کار در گذشته بوده باشد ، پدیده قدرت‏هاى متنوع است که کار و انجام دهنده کار را مملوک یا مانند مملوک خود تلقى کرده است . هیچ جامعه بشرى حتى در قدیمى‏ترین دورانهاى تاریخ دیده نمى‏شود که کار در متن زندگى آن نبوده باشد . آنچه که مهم است این است که قدرتهائى که غیر قابل مهار بودند ، با تسلط مطلقى که بر ناتوانان داشته‏اند ، نه تنها کار آنان را بلکه حتى هستى آنان را هم در اختیار خود مى‏دیدند ، لذا یک اراده از آنان کافى بوده است که هر کارى که بخواهند و امکان داشته باشد به وجود بیاید . چنانکه یک اراده جزئى براى جابجا کردن یک برگ ناچیز کفایت مى‏نماید . و این قاعده کلى است که هر موضوعى که تحت سلطه مطلقه « خود طبیعى » آدمى قرار گرفت ، اهمیت و ارزش خود را از دست میدهد . در دورانهاى متوسط یا در بعضى از جوامع پیشرفته‏تر که طبقات اجتماعى تا حدودى مشخص مى‏گردند ، کار فکرى ، هنرى و مدیریت بجاى آنکه به اهمیت و ارزش خود قناعت نماید ، سایر انواع کار را از اهمیت مى‏اندازد ، یعنى بااهمیت تلقى نمى‏گردند . این رفتار هم دلیل آن نیست که مردم دورانهاى گذشته ضرورت حیاتى کار بطور عموم را درک نمى‏کردند ، بلکه چنانکه مى‏بینیم فرهنگ مردم را چنان مى‏ساختند که کار عضلانى و سایر تلاشها به عنوان یک پدیده جبرى که مردم باید انجام بدهند ، تلقى مى‏گشت و مى‏بایست آنان این جریان جبرى را به‏پذیرند و ضمنا زنده هم بمانند این بوده است عامل عقب‏ماندگى جوامع از فهم اصول و ارزشهاى کار انسانى . پس از این مقدمه ، مى‏پردازیم به توضیح و تفسیر ارزش انسانى کار در اسلام . ارزش انسانى کار و کوشش در اسلام در اسلام به مسئله کار و کوشش اهمیت بسیار داده شده و یکی از ارکان بزرگ سعادت بشر، در این جهان و جهان آینده بشمار آمده است. قرآن کریم در متجاوز از هشتاد آیه، شرط سعادت و نیکبختی انسان و دست یافتن او به بهشت را دو چیز میداند: 1ـ ایمان. 2ـ کار شایسته ((عمل صالح)). دانشمندان در تعریف کار سخنانی گفته اند ولی عرف مردم کار را چنین تعریف میکنند؛ کار عبارت از هر چیزی است که احتیاج بصرف وقت و تحمّل زحمت برای نیل بمقصد و هدفی داشته باشد. بنابراین هر عملی که برای رسیدن به هدفی از انسان سر زند عرف آنرا کار می نامد. مهندسی که برای تهیه نقشه ساختمانی خطوطی روی کاغذ ترسیم میکند، او هم کار می کند. نقّاشی که با صرف وقت و استمداد از فکر خود، مناظری از طبیعت در روی تابلوئی منعکس می کند او هم کاری انجام می دهد، نگهبانی که کنار خیابان برابر ساختمانی ایستاده و فقط نگاه و مراقبت میکند، او نیز بکاری مشغول است. این قبیل افراد را جامعه بیکار نمی خواند و همه این اعمال را کار می داند اما کسی را که بدون داشتن هدف و مقصدی در پیاده رو خیابان قدم میزند یا کسی را که قلم بدست گرفته و بدون هدف، کاغذی را خط خط می کند، بیکار می نامد، و این قدم زدنهای تفریحی و خط کشی های تفنّنی را کار نمی شناسد. با توجه به مثالهای بالا، دانسته میشود که جامعه، کار را منحصر به فعالیت های جسمی و تلاشهای مادی نمی داند. مثلا کسیکه در دادگاه به یک واقعیّتی اعتراف کند که به خودش زبان وارد شود ولی حقّی به صاحبش برسد، جامعه می گوید کار بزرگی کرده است. 

ادامه در ادامه مطلب...

موضوع:جایگاه کار و تلاش در آموزه های دینی

منبع:پایگاه تبیان

کار و تلاش در پرتو آموزه‌هاي ديني


اسماعيل اخلاقي


مقدمه

کار و تلاش، يکي از عوامل بسيار مهم در ايجاد روحيه نوآوري و شکوفايي انسان است؛ زيرا خمير مايه وجود انسان از دو بعد مادي و معنوي (جسم و روح) معجون و ترکيب يافته است و هر يک از اين ابعاد براي رشد و بالندگي خود، به تقويت و ايجاد نيرو و انرژي و تغذيه سالم نيازمند مي‌باشد. خداي متعال که جهان هستي را خلق کرده و در اين ميان، انسان را به عنوان گل سر سبد مخلوقات خود معرفي کرده و طبيعت را مسخر وي ساخته است؛ ابزار، وسائل و امکانات مورد نياز را در دو بعد (مادي و معنوي) در اختيار انسان قرار داده و با نهادن غرايز و کشش‌هاي دروني راه سعادت و شقاوت، صعود و سقوط را به او نشان داده است؛ ولي پيمودن راه زندگي و نوع زندگي، استفاده و بهره برداري صحيح از مواهب نعمت‌هاي طبيعي را به خود او واگذار کرده است. و خود انسان است که بايد در سايه تدبر، تعقل، تلاش و فعاليت‌هاي شبانه روزي زمينه رشد و شکوفايي را در هر يک از دو بعد مادي و معنوي زندگي، براي خود و همنوعان خويش فراهم سازد و عوامل ضدّ تکامل و شکوفايي را از سر راه زندگي‌اش بردارد.

مفهوم شناسي کار

مفهوم کار

"کار" در لغت، به معناي فعل و عمل و کردار آمده است.1 و در اصطلاح، به معناي فعاليتي است نسبتاً دائمي که به توليد کالا يا خدمات مي‌انجامد و به آن دستمزدي تعلق مي‌گيرد.

به عقيده‌ي بعضي از صاحب نظران، در مفهوم کار به نوع خاصي از کار توجه نشده است؛ بلکه کار را در مفهوم عام، سرچشمه انباشت ثروت و سرمايه و نهايتاً رشد و شکوفايي جوامع تلقي کرده‌اند.

فعاليت و کار به طور عمده از طريق هدف‌ها و ارزش محصولي که توليد شده، معين مي‌گردد. به عبارت ديگر، "کار" زمينه را براي توليد و افزايش خدمات ايجاد مي‌کند.

و در يک کلام، "کار" عبارت است از: مجموعه عملياتي که انسان با استفاده از مغز، دست‌ها، ابزار و ماشين‌ها براي استفاده عملي از ماده، روي آن انجام مي‌دهد و اين اعمال نيز متقابلاً بر انسان اثر مي‌گذارد و او را تغيير مي‌دهد.2

بر اساس اين تعريف، کار داراي سه خصوصيت است:

1. کار، مبتني بر فعاليت فکري و بدني است.

2. از طريق کار، کالايي توليد مي‌شود يا خدمتي عرضه مي‌گردد.

3. در قبال انجام کار، دستمزدي پرداخت مي‌شود.

در "انديشه اسلامي" مي‌توان به صورت استنباطي، کار را چنين بيان نمود:

تلاش و کوشش انسان‌ها براي آماده کردن زاد و توشه براي جهان آخرت در دوران زندگي در دنياي مادي. از اين رو، امام علي(ع) مي‌فرمايد:

"فعليکم بالجدّ و الاجتهاد و التأهب و الاستعداد و التزوّد في منزل الزاد؛3 بر شما باد به تلاش و کوشش، آمادگي و آماده شدن و جمع‌آوري زاد و توشه براي جهان آخرت در دوران زندگي مادي".

از ديدگاه اسلام يکي از حقوق اوليه مردم، داشتن شغل و فراهم کردن کار است. کار، کوچکي و بزرگي ندارد، مگر با توجه به کاري که انجام مي‌دهند و هر کس اعم از مرد و زن، پاداش کار خود را خواهد ديد.

ارزش کار در فرهنگ اسلامي

کساني که اندک آشنايي با معارف اسلامي دارند و آيات قرآن و احاديث معصومان: را خوانده‌اند اين حقيقت را متوجه شده و باور خواهند کرد که اسلام، رشد و تکامل مادي و معنوي انسان را تنها در سايه سعي و تلاش امکان پذير مي‌بيند؛ چنانکه قرآن کريم در جملات کوتاهي مي‌فرمايد:

(وَ أَنْ لَيسَ لِْلإِنْسانِ إِلاّ ما سَعى)؛4

"و براي انسان بهره‌اي جز سعي و کوشش او نيست".

(كُلّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ رَهينَةٌ)؛5

"(آري) هر کس در گرو اعمال خويش است".

هر چند آيات ياد شده در ارتباط با امور معنوي و اخروي است ولي قرآن، معيار و ملاک کلي به دست مي‌دهد که اين بهره‌مندي انسان از نعمت‌هاي مادي و معنوي (دنيا و آخرت) در گرو سعي و تلاش است. به قول شاعر:

نابرده رنج، گنج ميسر نمي‌شود

مزد آن گرفت جان برادر که کار کرد

در روايات مي‌‌خوانيم که پيامبران الهي براي امر معاش کار مي‌کردند. پيامبر اسلام(ص) قبل از بعثت، گوسفند چراني مي‌کرد و با مال و سرمايه‌ي حضرت خديجه3 تجارت مي‌نمود. حضرت موسي(ع) نيز گوسفند چراني مي‌نمود، حضرت ابراهيم(ع) به کارهاي چوپاني و بنايي اشتغال داشت، حضرت ادريس(ع) خياطي مي‌کرد و حضرت نوح(ع) نجار بوده است... .6

و همچنين ائمه اطهار: هر کدام به کار و فعاليت مي‌پرداختند. پس از رسول خد(ص)، حضرت علي(ع) از هر کس متواضع‌تر بود. در امور خانه به همسر خويش کمک مي‌کرد و شخصاً به کار و تلاش در مزرعه مي‌پرداخت، با کلنگ زمين را مي‌کند و آن را شيار و آبياري مي‌کرد و بارهاي هسته خرما را روي شانه مي‌گذاشت و به صحرا مي‌برد و بر زمين مي‌فشاند و اگر يک دانه‌اي از آن بر زمين مي‌افتاد، خم مي‌شد و آن را بر مي‌داشت و مي‌فرمود: "امروز هسته است و فردا خرما".7

علي بن ابي حمزه نقل مي‌کند: ابوالحسن (موسي بن جعفر)(ع) را ديدم که در زمين خود کار مي‌کرد و پاهايش عرق کرده بود، گفتم: فدايت شوم! مردها (کارگران) کجا هستند؟ فرمود: اي علي! کسي که از من و پدرم بهتر بود، با دست خود در زمينش کار مي‌کرد. پرسيدم: او کيست؟ فرمود:

"رسول خد(ص) و اميرمؤمنان(ع) و پدرانم، همگي، با دست‌هاي خود کار مي‌کردند. اين، کار همه پيامبران و فرشتگان و بند‌گان شايسته خداوند است".8

پيشوايان معصوم: پيش از آنکه با زبان خود فرهنگ و روش زندگي اسلامي را به مردم معرفي کنند، در رفتار و عملکرد خويش آن را به تصوير مي‌کشيدند. مثلاً وقتي کسي يکي از پيشوايان دين را در حال کارکردن و عرق ريختن مي‌بيند، به دين اسلام خوش بين مي‌شود؛ چون مي‌بيند که يکي از شخصيت‌هاي بزرگ اسلام در راه تأمين درآمد زندگي تلاش مي‌ورزد، به کار و تهيه معيشت زندگي علاقه‌مند مي‌شود، طبيعتاً تشويق مي‌شود و خود و رفتارش را با رفتار امام تطبيق مي‌دهد و به صورت يک انسان تلاشگر و داراي اعتماد به نفس در مي‌آيد.

اصحاب و پيروان پيامبر(ص) و اهل بيت بارها ديده‌اند که خود آنان مشغول کار بودند و عرق از سر تا پاي آنان مي‌ريزد، از سيره آنان چنين نتيجه مي‌گرفتند که کار و تلاش، عبادت است و باعث مي‌شود که خوشبختي و آسايش فردي و خانوادگي تأمين شود. لذا آنان هم تمايلي به کوشش و فعاليت پيدا مي‌کردند و به سمت رزق و روزي حلال از راه کار مي‌رفتند.

طبيعي است که هر گاه کسي دنبال کار و فعاليت مثبت باشد، انحرافات و گناهاني که به واسطه بيکاري به وجود مي‌آيد، خود به خود کاهش پيدا مي‌کند و از اين رو "کار و تلاش" اثر تربيتي خودش را بر جاي مي‌گذارد و انسان را به کمالات تربيتي و اخلاقي مي‌رساند.

امام صادق(ع) به اندازه‌اي به کار اهميت مي‌داد که وقتي يکي از يارانش را مدتي نديده بود، احوال او را جويا شد؛ عرض کردند: او کار و فعاليت تجاري را ترک کرده و به عبادت روي آورده است.

امام سه مرتبه فرمود:

"عمل شيطان؛ اين کار، کار شيطاني است نه کار خدايي! آيا نمي‌داند کسي که طلب روزي را ترک کند، دعايش مستجاب نمي‌شود؟"

سپس امام صادق(ع) فرمود: هنگامي که آيه (و من يتق الله يجعل له مخرجا و يرزقه من حيث لا يحتسب) نازل گرديد؛ جمعي از ياران پيامبر(ص) درها را به روي خود بستند و به عبادت روي آوردند و گفتند: خداوند روزي ما را عهده دار شده است. اين جريان به گوش پيامبر(ص) رسيد، کسي را نزد آنها فرستاد که: چرا اين گونه رفتار مي‌کنيد؟ جواب دادند: يا رسول الله! چون خداوند روزي ما را متکفل شده است، ما مشغول عبادت شده‌ايم. پيامبر اکرم(ص) فرمود:

"هر کس چنين کند، دعايش مستجاب نمي‌شود و بر شماست که کار و کوشش کنيد و طلب روزي نماييد." 9

بنابراين، معني و مفهوم تسخير طبيعت و نعمت‌هاي فراوان،10 اين است که انسان در سايه تدبير و تعقل، در حوزه‌هاي مختلف زندگي مثل: زراعت، دامپروري، تجارت، استخراج معادن، به کارگيري گياهان دارويي و ساخت و ساز ابزار و وسايل مورد نياز، تلاش و فعاليت نمايد و زمينه رشد و بالندگي را در تمام عرصه‌هاي زندگي فراهم سازد.

اگر ما به رفتار و گفتار پيشوايان دين به دقت نگاه کنيم، مي‌بينيم که سعي و تلاش در چهارچوب قوانين شريعت و به دور از افراط و تفريط، براي اداره زندگي مادي و معنوي، جايگاه ويژه‌اي را در فرهنگ قرآن و آموزه‌هاي ديني و تربيتي به خود اختصاص داده است. علت و فلسفه آن نيز روشن است؛ زيرا کار و کوشش:

اولاً سستي و تنبلي و دل مردگي را از انسان دور نموده، زمينه نوآوري و شکوفايي افراد جامعه مي‌شود.

ثانياً با کار و کوشش است که نارسايي‌ها و مشکلات اقتصادي برطرف شده، رفاه و آسايش مطلوب به دست مي‌آيد. انسان‌هاي پرکار و زحمت‌کش علاوه بر اينکه زندگي خود را سر و سامان داده و تأمين مادي مي‌کنند و سبب آسايش مادي و آرامش روحي براي خانواده خود مي‌شوند، به افراد مستمند و مستحق نيز کمک مي‌کنند.

ثالثاً اگر افراد جامعه به تلاش و فعاليت مداوم ادامه دهند، بدون شک اقتصاد کشور و مملکت روز به روز رونق بيشتري پيدا مي‌کند و در نتيجه، راه‌هاي نفوذ دشمنان نيز مسدود مي‌شود و ارزش‌هاي ديني و فرهنگي جامعه از دستبرد اجانب، محفوظ مي‌ماند.

فوايد کار و اشتغال

"کار و اشتغال" امروزه در دنيا، يکي از مسائل اساسي و موضوعات مورد بحث مي‌باشد، و هرکس نسبت به فراخور حالش و بر اساس رشته تخصصي و انديشه‌هاي خود، در مورد چگونگي کار و اشتغال جوانان و آداب و شيوه‌هاي کار، علل و انگيزه‌هاي بيکاري، انواع مشاغل، اولويت انتخاب شغل‌ها... و سخن گفته و بحث مي‌کند.

اشتغال به کارهاي مفيد و مورد نياز جامعه، داراي اثرات و نتايج قابل توجه براي همه جامعه اسلامي است که از جمله آن‌ها مي‌توان به فوائد زير اشاره نمود:

1. عبادت و اطاعت خدا

اگر ما سيره معصومان: را به دقت مطالعه کنيم، به خوبي مي‌فهميم که آنان کار و تلاش را يک نوع عبادت و اطاعت خدا مي‌دانند.

شخصي مي‌گويد: ديدم امام باقر(ع) در هواي بسيار گرم مدينه کار مي‌کند و از شدت کار و گرمي هوا، عرق از بدن حضرت مي‌ريزد ... با خود گفتم: سبحان الله! بزرگي از بزرگان قريش در يک چنين وقتي و با چنين حالي در پي دنياست! بايد او را نصيحت کنم. نزديکش رفتم و سلام کردم، جواب سلام مرا داد. گفتم: خدا خيرت دهد، بزرگي از بزرگان قريش در چنين ساعتي و با چنين حالي در پي دنياست! اگر با اين حال اجلت فرا رسد، چه مي‌کني؟ فرمود: "اگر در چنين حالي باشم و مرگم فرا رسد، در حالت طاعتي از عبادات خداوند عزوجل هستم؛ طاعتي که با آن خودم و خانواده‌ام را از محتاج شدن به تو و مردم باز مي‌دارم". من گفتم: راست گفتي، خدايت رحمت کند! خواستم تو را نصيحت کنم، اما تو مرا نصيحت کردي.11

همچنين پيامبر اکرم(ص) مي‌فرمايد:

"العبادة سبعون جزءاً، افضلها طلب الحلال؛12 عبادت خداوند، هفتاد جزء است که بهترين آن‌ها، طلب روزي حلال است".

پيامبر(ص) اشتغال به کارهاي حلال را مانند "عبادت" بر زن و مرد مسلمان ضروري دانسته و مي‌فرمايد:

"طلب الحلال فريضة علي کلّ مسلم و مسلمة؛13 به سراغ درآمدي حلال رفتن، بر مردم و زن مسلمان لازم است."

اين قبيل روايات، همه کارها و فعاليت‌هاي اقتصادي يک مسلمان (تجاري، کشاورزي، صنعتي، خدماتي، و...) را فرا گرفته و آن‌ها را در شمار عبادات قرار مي‌دهد.

2. عزت خود و خانواده

انسان مي‌تواند با کار و تلاش شبانه روزي، "عزت" خود و خانواده‌اش را حفظ کند. در روايت مي‌خوانيم که شخصي خدمت امام صادق(ع) عرض کرد: يا بن رسول الله! من کارگر هستم اما ديگر نمي‌توانم با دستم کار کنم، ديگر نمي‌توانم با دوشم کار کنم. امام فرمود:

"برو کار کن، برو بار بگذار روي سرت و ببر. با اين کار، عزت خودت را حفظ کن. عزيز باش و زن و بچه‌ات را در رفاه و آسايش قرار بده."14

از اين فرمايش امام صادق(ع) استفاده مي‌شود که يک مسلمان با کار و کوشش، مخارج زندگي خود را تأمين نموده و تا حدودي فقر اقتصادي و فرهنگي خود و جامعه را کاهش مي‌دهد و سربار جامعه نمي‌شود.

3. زمينه رستگاري

کار و اشتغال در بينش اسلام، يک ارزش محسوب مي‌شود و تلاش بيشتر در کارهاي دنيوي و اخروي، زمينه سعادت و رستگاري افراد را در دنيا و آخرت فراهم مي‌نمايد و آنان را تا درجه جهادگران در راه خداوند بالا مي‌برد. رسول خدا(ص) در رواياتي مي‌فرمايد:

"الکادّ علي عياله کالمجاهد في سبيل الله؛15 کسي که براي تأمين معاش خانواده‌اش تلاش مي‌کند، همانند مجاهد در راه خداست".

"من اکتسب قوته و لم يسأل الناس لم يعذّبه الله تعالي يوم القيامة؛16 کسي که روزي خود را به دست آورد و از مردم چيزي نخواهد، خداوند متعال در روز قيامت عذابش نمي‌کند."

"ما اکل العبد طعاماً احب الي الله من کدّ يده، و من بات کالاً من عمله بات مغفورا؛17 بنده، هيچ غذايي نخورد که نزد خداي متعال محبوب‌تر از دسترنج او باشد و هر که شب را با تني خسته از کار بخوابد، آمرزيده شود".

4. آرامش روح و وجدان

تمام کساني که به کارهاي مفيد اقتصادي اشتغال دارند و بر اساس احساس وظيفه، به شغل مناسب و آبرومندانه خود مي‌پردازند؛ علاوه بر اين که آرامش روح، روان و وجدان خود را فراهم مي‌کنند، به نوعي به تفريح نيز مي‌پردازند؛ هم چنان که افراد سست عنصر و بيکار، معمولاً به اضطراب و افسردگي و عذاب وجدان دچار هستند.

5. بيدار نمودن روحيه خلّاقيت

اشتغال به کسب مورد علاقه، روحيه ابتکار و خلّافيت را در افراد زنده کرده و استعدادهاي دروني آنان را شکوفا نموده و انسان را متوجه نيروهاي نهفته در اندرون خود مي‌سازد و به اين ترتيب، مفيد و مؤثر بودن خود را باور نموده و اعتماد به نفس در او تقويت مي‌شود. چنين فردي با روحيه‌اي سرشار از عشق به کار، از زندگي خود لذت برده و براي رسيدن به اهداف عالي تلاش مي‌کند.

رابطه بيکاري با جرائم

طبيعي است که روآوردن جوانان و قشرهاي ديگر جامعه به سمت ناهنجاري‌هاي اجتماعي، اغلب ريشه در بيکاري و سرگرداني آن‌ها دارد، و تنبلي و بيکاري به عنوان يک پديده شوم، مصايب و مشکلات فراواني را متوجه جامعه مي‌سازد. اولين ثمره تلخ تنبلي و بيکاري، فقر و تهي‌دستي افراد است؛ پديده ناميموني که از آن به "مرگ بزرگ" ياد شده و باعث مي‌شود که انسان‌هاي فقير و درمانده به اعمال خلاف مثل: اعتياد، قتل، دزدي، تجاوز، خود فروشي، بي عفتي، قاچاق و آدم فروشي مبادرت ورزند و با افراد خلافکار طرح دوستي بريزند، مسير خلاف را در پيش گيرند و امراض لا علاج اخلاقي و اجتماعي دامنگيرشان شود، شالوده و اساس زندگي‌شان را متلاشي و کانون گرم خانوادگي‌شان را به جهنمي سوزان و غير قابل تحمل تبديل نمايند و در نتيجه آثار زيان بار آن به حوزه‌هاي فرهنگ، اقتصاد و امنيت اجتماع وارد شده و شيرازه اجتماعي را تهديد به زوال نمايد.

لذا در احاديث فراواني مي‌خوانيم که ائمه(ع) اصحاب و پيروان خودشان را از سستي و تنبلي نهي کرده‌اند. در همين زمينه، پيامبر اکرم(ص) در سفارش خود به حضرت علي(ع) فرمود:

"اي علي! ... از دو خصلت بپرهيز: بي‌حوصلگي و تنبلي؛ زيرا اگر بي‌حوصله باشي، بر حق شکيبايي نکني و اگر تنبل باشي، حقي را نگذاري."18

امام باقر(ع) مي‌فرمايد:

"از تنبلي و بي‌حوصلگي بپرهيز؛ زيرا اين دو، کليد هر بدي مي‌باشد و کسي که تنبل باشد، حقي نگذارد و کسي که بي‌حوصله باشد، بر حق شکيبايي نورزد."19

و نيز در روايت آمده است:

"ابغض الناس عند الله البطّالون؛ مبغوض ترين مردم پيش خدا، افراد ولگرد و تنبل هستند."20

و امام صادق(ع) مي‌فرمايد:

"من وجد ماءاً و تراباً ثم افتقر فابعده الله؛ آن فرد [و ملتي] که آب و خاک دارد، اما فقير است، از نعمت خدا دور شده است."21

افراد تنبل و بيکار، مبغوض خدا هستند، فرق نمي‌کند که زن باشند يا مرد؛ زيرا حوزه کاري هر کدام از آنها مشخص شده است. اگر زن در محيط خانه، به پرورش بچه، بافندگي، کارها و صنايع دستي و ... نپردازد و مرد نيز بيرون از خانه براي رفاه خانواده‌اش تلاش نکند، امورات زندگي فردي، خانوادگي و اجتماعي آنان بر هم مي‌خورد و زندگي، زيبايي ظاهري خود را از دست مي‌دهد!

پي‌نوشت‌ها .............................................................................................

1 . لغت نامه دهخدا، ج26، ص107.

2 . جامعه شناسي کار و شغل، غلام عباس توسلي.

3 . نهج البلاغه، محمد دشتي، ص447.

4 . نجم/39.

5 . مدثّر/38.

6 . کار و حقوق کارگر، شريف قريشي، ترجمه: اديب لاري ـ محصل يزدي.

7 . جلوه‌ي حق در سيره امير المؤمنين(ع) ، سيد علي اکبر برقعي قمي، ص55.

8 . وسائل الشيعه، ج12، ص23.

9 . تفسير نمونه، ج34، ص238.

10 . در آياتي به تسخير طبيعت اشاره شده است.

11 . ميزان الحکمه، محمدي ري شهري، ترجمه: حميد‌رضا شيخي، ج10، ص125.

12 . بحار الأنوار، ج100، ص209.

13 . همان.

14 . تربيت فرزند از نظر اسلام، حسين مظاهري، ص289.

15 . کافي، ج5، ص82.

16 . آثار الصادقين، صادق احسان بخش، ، ج19، ص110.

17 . کنز العمال، متقي، هندي، ج4، ص9.

18 . بحار الأنوار، ج73، ص159.

19 . تحف العقول، ابن شعبه حراني، قم، دفتر انتشارات اسلامي.

20 . تربيت فرزند از نظر اسلام، ص217.

21 . بحار الأنوار، ج76، ص180.

موضوع:جایگاه کار و تلاش در آموزه های دینی 

عبدالاعلی مولی می‌گوید:
در یکی از روزهای گرم تابستان در یکی از راه های منتهی به مدینه با امام صادق علیه السلام رو به رو شدم که مشغول کار بود. به او عرض کردم:« با مقامی که در پیشگاه خداوند متعال دارید و با خویشاوندی میان شما و رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم در چنین روز گرمی چرا این‌گونه مشغول کار و تلاش‌اید؟!»
امام صادق علیه السلام فرمود:« در چنین روز گرمی از خانه بیرون آمده‌ام که روزی طلب کنم تا از افرادی همانند تو بی‌نیاز شوم.»

ابو عمرو شیبانی نیز می‌گوید:
امام صادق علیه السلام در حالی که لباس خشن و زمختی به تن و بیلی به دست داشت، در باغ خودش مشغول کار بود. راه آب را باز می‌کرد و عرق از سروصورتش فرو می‌ریخت.
عرض کردم:« فدایت شوم بیل را به من بدهید تا برایتان کار کنم.»
فرمود:«من دوست دارم که مرد در راه به‌دست آوردن روزی و اداره زندگی از گرمای خورشید اذیت شود.»

موضوع:جایگاه کار و تلاش در آموزه های دینی

منبع:دانشنامه رشد 

حضرت علی علیه السلام فرمود:« روزی در مدینه به سختی گرسنه شدم و برای کار به بیرون شهر رفتم. در آنجا متوجه شدم زنی مقداری خاک جمع کرده و می‌خواهد با آنها گل بسازد.»
به او گفتم:« در برابر هر سطل آب یک خرما می‌گیرم.» و او نیز پذیرفت و شانزده سطل بزرگ آب برایش بردم. آن قدر کار کردم که دست‌هایم تاول زد. سرانجام او شانزده عدد خرما به من داد و من به مدینه برگشتم. خدمت پیامبر رسیدم و داستانم را تعریف کردم. پیامبر همراه من از خرماها خوردند.»

منابع:
بحارالانوار، ج 41، ص 23، حدیث 4

موضوع:جایگاه کار و تلاش در آموزه های دینی

منبع:پایگاه تبیان 

حیات انسان، و نشاط، بالندگی و پویایی زندگی او به تلاش و کار و فعالیت بستگی دارد.
پیامبر اکرم، حضرت فاطمه زهرا و ائمه معصومین در طول زندگی هیچ گاه دست از کار و تلاش برنداشتند. پیامبران دیگر نیز در زندگی، اهل کار و تلاش جدی بودند.
امیرالمؤمنین علی علیه السلام می فرماید:
خداوند به حضرت داود علیه السلام وحی فرستاد که تو اگر از بیت المال استفاده نمی‌کردی، بنده خوبی بودی. تنها مشکلت همین است که خودت با دست و توان و نیرویت تلاش نمی‌کنی تا از زحمت خودت بهره بگیری. اگر این مشکل برطرف شود، بنده خوبی هستی.
داود چهل روز گریست. پس از آن خداوند به آهن امر فرمود که «برای بنده ام داود نرم شو.» و از آن به بعد، داود هر روز با دست خودش یک زره می ساخت و هزار درهم می فروخت. او در ظرف مدتی نه چندان طولانی، 360 زره ساخت و 360 هزار درهم به دست آورد و از بیت المال بی نیاز شد.

یکی از یاران امام صادق علیه السلام می گوید:
امام را در حالی که جامه خشنی به تن وبیلی در دست داشت، در باغ خودش سرگرم کار دیدم. عرق از پشت سرش جاری بود.
به امام گفتم:«بیل را به من بدهید تا به جای شما کار کنم.»
فرمود:« انی احب ان تیاذی الرجل بحر الشمس فی طلب المعیشه» (من دوست دارم که مرد در راه اداره زندگی، با حرارت خورشید اذیت شود و به رنج بیفتد.)

یکی از یاران امام هفتم می‌گوید:
امام را عرق‌ریزان در حال کار بر زمینی دیدم. به امام گفتم:«خدمتکارانتان کجایند که شما کار می کنید؟!»
فرمود:«آن کس که بهتر از من و بهتر از پدرم بود، با دست خودش در زمینش بیل زده است.»
پرسیدم:«او کیست؟»
فرمود:«رسول خدا و امیرالمؤمنین و اجدادم. تمام آنها با دست‌های خویش کار کرده‌اند. کار و تلاش، برنامه پیامبران و فرستادگان آسمانی و اوصیاء و صالحان است.»

امام صادق علیه السلام می فرماید:
امیرالمؤمنین علیه السلام هیزم می‌آورد و آب تهیه می‌کرد و جارو می‌کرد، و فاطمه زهرا سلام الله علیه گندم آرد می کرد و خمیر می ساخت و نان می پخت. خدا فرموده است: ملعون من القی کله علی الناس؛ (کسی که بار اداره زندگی را به عهده دیگری بگذارد از رحمت خداوند به دور است.)
 

موضوع:جایگاه کار و تلاش در آموزه های دینی
 

منابع :
وسائل الشیعه، ‌ج 12؛ کتاب البحاره، باب 9، ص 22، حدیث 3، ‌حدیث 10، حدیث 7؛ ص 18، حدیث 10 

چاپ نخست كتاب «كار و تلاش از نگاه اندیشمندان اسلامی» گردآوری و نگارش شده توسط محمدهادی فلاح از سوی مركز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما منتشر و روانه بازار كتاب شد.

به گزارش ایبنا، این اثر كار را از نگاه اندیشمندان مسلمانی نظیر ابن‌خلدون، حضرت امام‌خمینی(ره)، شهید مطهری و شهید بهشتی بررسی كرده است تا اهمیت و ضرورت این موضوع به درستی تبیین شود.

در بخشی از کتاب نوشته شده که به عقیده امام‌خمینی(ره) كار یعنی جهان هستی؛ یعنی همگامی با ذرات همه عوالم در غیب و شهود و طبیعت؛ كار یعنی عمل خدای متعال؛ كار یعنی بهشت‌آفرین؛ كار مسوولیت است.

علامه محمدتقی جعفری در مورد چیستی كار می‌نویسد: «كار عبارت است از فعالیتی كه آدمی بدون آن تفاوتی با جمادات و نباتات ندارد، مگر در یك عده مختصات طبیعی ضروری، مانند احساس و حركت ارادی و غیره. بنابراین، مجبور می‌شویم كه كار و جریان حیات انسانی و ارتباط آن دو را با یكدیگر مطرح نموده، راهی برای حل این مساله پیدا كنیم كه انسان زنده كه در این دنیا زندگی خود را به وسیله كار مستهلك می‌سازد، چه می‌دهد و چه می‌گیرد؟ برای پیدا كردن این راه حل بایستی انواع دوران‌های حیات آدمی را در نظر بگیریم.»

در این‌كه كار یك وظیفه است، نمی‌شود شكی كرد، ولی ما درباره كار از نظر تربیت بحث می‌كنیم. آیا كار فقط وظیفه‌ای از روی ناچاری اجتماعی است؟

استاد شهید مطهری درباره نقش كار در سازندگی روح و تربیت انسان می‌نویسد: «در این‌كه كار یك وظیفه است، نمی‌شود شكی كرد، ولی ما درباره كار از نظر تربیت بحث می‌كنیم. آیا كار فقط وظیفه‌ای از روی ناچاری اجتماعی است؟ یا نه، اگر این مساله نباشد نیز لازم است و به عبارت دیگر اگر این ناچاری وظیفه اجتماعی نباشد، باز هم كار از نظر سازندگی فرد یك امر لازمی است.»

از نظر استاد شهید مرتضی مطهری، «یكی از عواملی كه خیلی ساده است ولی شاید كمتر به آن توجه می‌شود، عامل كار است. كار از هر عامل دیگری اگر سازنده‌تر نباشد نقشش در سازندگی كمتر نیست».

ایشان كار و تربیت را علت و معلول یكدیگر می‌داند و می‌گوید: «انسان این جور خیال می‌كند كه كار، اثر و معلول انسان است، پس انسان مقدم بر كار است؛ ولی این درست نیست. هم تربیت بر كار مقدم است و هم كار بر تربیت؛ یعنی این دو، هم علت یكدیگر هستند و هم معلول یكدیگر، هم انسان سازنده و خالق و آفریننده كار خودش است، و هم كار و نوع كار خالق و آفریننده روح و چگونگی انسان است»، «در مجموع، كار در عین این‌كه معلول فكر و روح و خیال و دل و جسم آدمی است، سازنده خیال، سازنده عقل و فكر، سازنده دل و قلب و به طور كلی سازنده و تربیت‌كننده انسان است.»

به عقیده امام‌خمینی(ره) كار یعنی جهان هستی؛ یعنی همگامی با ذرات همه عوالم در غیب و شهود و طبیعت؛ كار یعنی عمل خدای متعال؛ كار یعنی بهشت‌آفرین؛ كار مسوولیت است

علامه جعفری درباره كار و تلاش می‌نویسد: «به طور كلی پدیده حیات بشری به هر معنایی كه در نظر بگیریم از فعالیت طبیعت آغاز می‌شود و با كار انسانی در مجرای قوانین طبیعی ادامه پیدا می‌كند و با اختلال تركیب وجودی او كه موجب خنثی شدن كار دوباره او می‌گردد، رخت از سطح طبیعت برمی‌بندد. این جریان عمومی پدیده حیات آدمی، از بدو حركت او در روی زمین چه حال انفرادی و چه در قلمرو جمعی، از آن قانون پایدار ناشی می‌شود كه موجود برین آن را وضع و تثبیت نموده است.

انسانی كه معنای حیات را درك كند و ضرورت تلاش را در دریاها و خشكی‌ها، در جنگل‌ها و قله‌های صعب‌العبور كوه‌ها دریافت كند، اهمیت كار را هم شناخته است. آثار تجسم‌ یافته از كار بشری و كتیبه‌ها و تالیفات باستانی، همه و همه شاهد گویای درك اهمیت كار برای حیات بشری می‌باشد.

نكته‌ای كه قابل توجه است و به نظر ما می‌تواند روشنگر علت بی‌ارزش نمودن كار در گذشته بوده باشد، پدیده قدرت‌های متنوع است كه كار و انجام ‌دهنده كار را مملوك یا مانند مملوك خود تلقی كرده است.

هیچ جامعه بشری حتی در قدیمی‌ترین دوران‌های تاریخ دیده نمی‌شود كه كار در متن زندگی آن نبوده باشد. آنچه كه مهم است این است كه قدرت‌هایی كه غیر قابل مهار بودند، با تسلط مطلقی كه بر ناتوانان داشته‌اند، نه تنها كار آنان را بلكه حتی هستی آنان را هم در اختیار خود می‌دیدند. لذا یك اراده از آنان كافی بوده است كه هركاری كه بخواهند و امكان داشته باشد به وجود بیاید. چنان كه یك اراده جزئی برای جابه‌جا كردن یك برگ ناچیز كفایت می‌نماید و این قاعده كلی است كه هر موضوعی كه تحت سلطه مطلق "خود طبیعی" آدمی قرار گرفت، اهمیت و ارزش خود را از دست می‌دهد.»

كتاب حاضر در پنج فصل، كار و تلاش را از دیدگاه اندیشمندان و متفكران اسلامی بررسی كرده است. كلیات، كار و كوشش در اسلام، ارزش كار و كوشش در كلام و عقیده حضرت امام ‌خمینی(ره)، لزوم بازاندیشی در مساله كار و نمونه‌های رفتاری، عناوین پنجگانه فصول این اثرند.

موضوع:جایگاه کار و تلاش در آموزه های دینی

منبع:پایگاه تبیان

اسلام دین کار و فعّالیت و آئین سعی و عمل است. تمام مردم برای تأمین زندگی با عزت و شرا فتمندانه باید از پی کار و کوشش بروند و در جامعه وجودی مؤ ثّر باشد، و اگر کسانی از کار شانه خالی کنند و برای تأ مین ما یحتاج زندگی خود دنبال کار نرو ند در اسلام، مورد بد بینی و انزجارند.
در حقیقت اسلام عزیز نسبت به تأ مین دنیا و آخرت انسان بسیار حساس و سفارش گراست در این میان دو چیز را مد نظر داشته و مسلمین را بر انجام آن تشویق و ترغیب می نماید.
1- کار و تلاش فراوان برای امور دنیوی و اخروی.
2- سخت کوشی و مقاومت در برابر سختی ها.
ناگفته پیداست که اهتمام به کار و تلاش از دیدگاه اسلام نوعی عبادت مقدس بشمار می آید که مکمل و محرک سیر معنوی انسان مسلمان است. آیات قرآن و روایات اسلامی سندی محکم بر این گواه است.

1- مبغوض ترین انسان نزد خدا ؛
عن ابی جعفر (ع) قال : « قال موسی یا ربّ ! ایُّ عبادک أبغضُ الیک ؟ قال جیفهٌ با للّیل و بطّالٌ با لنّهار »
امام باقر (ع) فرمودند : « که حضرت موسی بن عمران به پیشگاه خدا عرض کرد؛ بارالها ! کدام یک از بندگانت نزد تو بیشتر مورد بغض و بد بینی هستند؟ فرمود : آن کسی که در شب مانند مرداری در رختخواب افتاده و در روز، عمرش در جامعه به بطالت می گذرد و تلاش نمی کند و می خواهد از دسترنج مردم استفاده کند.

2- عزتمندی مسلمان دغدغه اولیاء گرامی اسلام است.
عن الصادق(ع) : « أنّ ر جلد اتاهُ فقالُ : « إنی لا اُحسنُ أن اعمل عملاً بیدی و لا أُحسن ان اتّجر و أنا محارفٌ محتاجٌ، فقال : إعمل واحمل علی رأسک واستغن عن الناس.»
مردی به حضور امام صادق(ع) آمد و عرض کرد : یابن رسول الله (ص) من انسانی هستم کگه نمی توانم با دستم کار کنم - گویی دستش عیبی داشته که فاقد قدرت کار بوده - و سرمایه ای هم ندارم که تجارت کنم و نیاز مند و محتاجم. حضرت دید که سرو گردن او سالم است. فرمود : عمل کن، کار کن و کالا را بر سر خود حمل نما و از مردم بی نیاز باش.»

3- بیکاری سر منشأ نادرستی و فساد است.
قال علیُّ علیه السلام : « إن یکُن الشُّغلُ مجهدهً فأتّصالُ الفراغ مفسدهٌ.»
« اگر تن دادن به شغل مایه زحمت و تعب است بیکاری دائم نیز باعث نادرستی و فساد است.»

4- ارتزاق از دسترنج مردم زشت و ناپسند است.
عن النبیُّ صلی الله علیه و آله و سلم قال : « ملعونٌ من القی کلّه معلی الناس.» رسول اکرم (ص) فرموده است :
« رانده و مطرود درگاه باری تعالی است آن کسی که بار زندگی خود را بر دوش دیگران بیفکند و بخواهد از دسترنج مردم ارتزاق نماید.»

موضوع:جایگاه کار و تلاش در آموزه های دینی

منبع:پایگاه تبیان

در ادبیات اسلامی، بخشی از عزت نفس، در گرو کار و تلاش است. کار کردن، موجب می شود انسان به کمک دیگران امید نبندد و دست تکدی و نیاز به سوی این و آن دراز نکند. انسان باید بکوشد با کار و حرفه ای مخارج زندگی خود و خانواده اش را تأمین کند و اسیر محبت و منت دیگران نشود. شایدبه همین سبب است که امام علی علیه السلام در وصیتی به فرزندش امام حسن علیه السلام فرموده است:

اگر می خواهی آزاد باشی و حریت داشته باشی، مانند بندگان و غلامان زحمت بکش و کار کن. امید و آرزوی خود را از مال جمیع انسان ها قطع کن، هرگز چشم طمع به مال و ثروت و اندوخته دیگران نداشته باش. اگر کار و کسبی به تو پیشنهاد شد، نگو این کار کسرشأن من است و درجه و مقام مرا در جامعه پایین می آورد. زیرا هیچ چیز به اندازه اینکه انسان از دیگران توقع و تقاضا داشته باشد و استمداد کند، او را پست، حقیر و خوار نمی کند. تو تا وقتی از دیگران بی نیاز باشی و چشم طمع به مال کسی ندوزی و از فردی هدیه نخواهی، از همه بلندقدرتر نیز خواهی بود.

بی نیازی از دیگران و عزت نفس، در ذات کار و کوشش است. امام صادق علیه السلام در به هم پیوستگی این دو اصل می فرماید:

ای بنده خدا، عزت خود را با کار کردن حفظ کن. [شخصی] پرسید: فدایت شوم، عزت من در چیست؟ حضرت فرمود: صبح گاهان برای کسب رفتن و اعتماد به خود داشتن، عزت توست.

بنابراین، انسان باید با کد یمین و عرق جبین، خود را از ذلت و زبونی رهایی بخشد و متکی به کار و فعالیت خود باشد و دست نیاز به سوی این و آن دراز نکند. پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله در توصیه ای می فرماید:

هر که برای حفظ آبروی خود از ذلت سئوال و تکدی و همچنین برای اداره خانواده و کمک به همسایه در پی کسب حلال برود و کار کند، روز رستاخیز با چهره ای تابناک مانند ماه شب چهارده به پیشگاه خداوند حضور می یابد.
پیام متن:

1. عزت نفس، در گرو کار و تلاش؛

2. اتکا به کار و فعالیت و پرهیز از تکدی گری.

موضوع:جایگاه کار و تلاش در آموزه های دینی

منبع:پایگاه حوزه 

امام علی علیه السلام در هشداری، بی کاری و تن پروری را نکوهش کرده و فرموده است: «با اراده سست، ضعف پیشگی، و گرایش به بی کاری، بعید است که انسان به سعادت برسد».

بی توجهی به کار و روی آوردن به تنبلی و بی کاری، در حوزه اقتصاد، روان شناسی و جامعه شناسی، به عنوان یک معضل و پدیده زیان بار معرفی شده است که اختلالات روانی، نابهنجاری های اجتماعی و بزهکاری از پی آمدهای آن است. ادامه یافتن این مشکل برای مدت طولانی، آسیب های روانی جبران ناپذیری را در سطح کلان به وجود می آورد؛ آسیب هایی که عزت و اعتماد و اتکای به نفس را از افراد بی کار می گیرد.

بی کاری، تنها ریشه اقتصادی ندارد، یعنی حتی با جریان فعالیت های اقتصادی نسبتا مطلوب در جامعه و وجود مشاغل کافی و متنوع برای افراد، عده ای از کار کردن سرباز می زنند. این نوع بی کاری، ریشه فرهنگی دارد. در این گونه مواقع باید با ایجاد فرهنگ کار و ارزش گذاری به همه نوع مشاغل و هدایت به سمت نگاه عبادی به کار، انگیزه ها را افزایش و تعداد بی کاران را کاهش داد.

سفارش به استفاده بهینه از وقت، به منظور نهادینه سازی فرهنگ کار بسیار مهم است. اتلاف وقت از بزرگ ترین گناهان به شمار می آید و برای رسیدن به رستگاری می باید از وقت محدود و عمر کوتاه، بیشترین بهره را برد. هدر دادن وقت در قالب خواب زیاد، رفت و آمدهای غیرضروری، زیاده گویی و غیره، از نظر اخلاقی پسندیده نیست. امام علی علیه السلام در نکوهش وقت گذرانی می فرماید: «بی کاری دائمی فساد آور است.» اسلام با نگاه تکلیفی به کار و نیز جهاد خواندن آن، انگیزه کار را در مؤمنان افزایش می دهد و از طریق مبارزه با بی کاری، تنبلی و تن آسایی به احیای فرهنگ کار اقدام می کند. آموزه های دینی، بی کاری و تنبلی را عامل انحراف و ناهنجاری عنوان می کند و تن آسایی و مصرف گرایی را از عوامل فقر و نداری می داند. پیامبر گرامی اسلام با افراد بی کار به سردی برخورد می کرد و آشکارا نارضایتی خود را نشان می داد. ایشان روزی مرد نیرومندی را دید، با تعجب پرسید: آیا حرفه ای دارد؟ گفتند: بی کار است. فرمود: او که کار نمی کند، ارزشی ندارد.

بی شک انسان بی کار افزون بر رنج خود، خانواده و اطرافیانش را هم از این نظر در فشار و سختی نگه می دارد و به آنها آسیب می رساند. در سخنی امام صادق علیه السلام می فرماید: «انسان توانمند اگر کار نکند، در خوش گذرانی و بطالت می افتد و سرانجام به خود و خویشاوندانش آسیب های جدی می رساند».

امام علی علیه السلام در گفتاری، بر این مهم این گونه اشاره می کند: «سهل انگاری و تنبلی، به از بین رفتن حقوق دیگران می انجامد».

انسان تن آسا نزد خداوند هم ارج و قربی ندارد، چنان که امام صادق علیه السلام فرد بی کار را محبوب خدا نمی شمارد و می فرماید: «خداوند از خواب زیاد و بی کاری پیوسته نفرت دارد». بی کاری افزون بر زیان های اقتصادی، آثار سوء روحی، روانی دارد و در برخی از روایت ها به آثار زیان بار روانی بی کاری اشاره شده است. نفس کار، شادابی و نشاط آور است و در مقابل، بی کاری عامل افسردگی وپژمردگی روان است. از امام علی علیه السلام نقل است: «کار کردن، بر توان و نیروی انسان می افزاید.» و «عدم فعالیت بدنی، انسان را سست و ضعیف می سازد و شادابی و نشاط را از او می گیرد».
پیام متن:

1. ایجاد فرهنگ کار و پیش گیری از اتلاف وقت؛

2. نکوهش بی کاری در اسلام؛

3. بی کاری، عاملی در جهت تضییع حقوق خانواده.

موضوع:جایگاه کار و تلاش در آموزه های دینی

منبع:پایگاه حوزه