نویسندهی کتاب «چند گفتار در باب الگوهای اسلامی ایرانی مدیریت» میگوید؛
تفاوتهای مدیریت آمریکایی و ایرانی
دکتر «محمد جلیلی» مدیر عامل شرکت رتبه بندی و اعتبار سنجی مشتریان نظام بانکی و همچنین عضو هیأت علمی دانشگاه میباشد. ایشان دربارهی اهداف نگارش کتابش میگوید: پس از نخستین جلسه هم اندیشی در محضر مقام معظم رهبری دربارهی الگوی اسلامی - ایرانی پیشرفت به فکر نوشتن کتابی در این باره افتادم.
گروه اقتصادی برهان؛ دکتر «محمد جلیلی» چندی پیش نگارش کتاب «چند گفتار در باب الگوهای اسلامی ایرانی مدیریت» را به انجام رساند، او هم اکنون مدیر عامل شرکت رتبه بندی و اعتبار سنجی مشتریان نظام بانکی و همچنین عضو هیأت علمی دانشگاه است. دکتر جلیلی دربارهی اهداف نگارش کتاب میگوید: پس از نخستین جلسه هم اندیشی در محضر مقام معظم رهبری دربارهی الگوی اسلامی - ایرانی پیشرفت به فکر نوشتن کتابی در این باره افتادم. وی نگاهی کاملا ویژه دربارهی الگوی اسلامی مدیریت دارد. کتاب او هم اکنون جز نخستین کتابها در حوزه مدیریت اسلامی پس از برگزاری نشست اندیشمندان است و به بررسی آثار مدیریت اسلامی - ایرانی و ویژگیهای آن پرداخته است.
آقای دکتر جلیلی جناب عالی در کتاب «چند گفتار در باب الگوهای اسلامی ایرانی مدیریت» به جایگاه دانش مدیریت قبل از انقلاب اسلامی ایران اشاره داشتید؟ اگر امکان دارد کمی دربارهی جایگاه دانش مدیریت در قبل از انقلاب 57 توضیحاتی ارایه دهید و بگویید مدیریت قبل از انقلاب چگونه بوده و دارای چه مفاهیم و شاخصههایی بوده است؟
تحلیل دانش مدیریت قبل از انقلاب اسلامی بر مبنای ادبیات نظری بسیار دشوار است. چرا که متون علمی و تحقیقاتی در این حوزه بسیار محدودند. دلیل اصلی نیز این است که دانش مدیریت در جهان نوپا بوده و قبل از انقلاب نیز توسعهی چندانی در ایران پیدا نکرده است. دانشگاههای داخلی کمتر در آن مقطع به رشتهی مدیریت اهمیّت میدادند. عموماً پایهی اصلی آموزش مدیریت در کشور بر مبنای الگوهای غربی و با مشارکت مستقیم آنان شکل میگرفت. به عنوان مثال «مرکز مطالعات مدیریت ایران» وابسته به دانشگاه «هاروارد» در ایران تأسیس شد و در آن رشتهی مدیریت با نظارت مستقیم این دانشگاه آمریکایی تدریس میشد. اگرچه از دیدگاه نظری و متون علمی تحلیل جایگاه این دانش دشوار است اما از منظر کاربردی و عملیاتی، بروز و ظهور رویکردهای مدیریتی و بعضاً سیاسی میتوان کلیّت موضوع را مورد بررسی قرار داد.
در اعصار مشروطهگری قاجاری و سلطنتطلبی پهلوی، بسیاری از تحصیلکردههای خارج رفته با دیدن مظاهر تمدن غربی و پیشرفتهای علمی و تکنولوژیک آن، تلاش نمودند تا جامعهی ایرانی نیز از این الگوها بهرهمند گردد. صرف نظر از تأثیر مسایل سیاسی و کارشکنیهای قدرتهای استکباری، دو دلیل عمده دیگر در ناکامی این جریان بسیار اثرگذار بوده است:
دلیل اول؛ مدلها و الگوهای مدیریتی متناسب با شرایط و اقتضائات هر کشور و ملتی تدوین میگردند و لزوماً یک الگوی موفق در یک جامعه برای جامعهی دیگری که از مبانی و اصول فرهنگی متفاوتی برخوردار است، کارآیی ندارد. نتایج مطالعهی 10 سالهی «رونی لسم»، دانشمند مدیریت روی مبانی فرهنگی مدیریت در مناطق مختلف جهان مستند علمی مناسبی برای تحلیل این موضوع میباشد.
این محقق تئوریهای مدیریت را به میوههای درختی تشبیه مینماید که در بستر خاک هر کشور (که در واقع بیانگر فرهنگ آن کشور میباشد) و متأثر از املاح موجود در آن خاک رشد و نمو نموده و ثمرات خود را در قالب تئوریها، رویکردها و ابزارهای مدیریتی در اختیار توسعه و پیشرفت جامعه قرار میدهد.
ساختار املاح موجود در خاک در رشد و نمو درختان بسیار تأثیرگذار است. از این رو در مناطق مختلف جهان انواع خاصی از درختان قابلیّت رشد و ثمر دهی دارند و برخی انواع دیگر به هیچ وجه در یک منطقهی جغرافیایی خاص امکان رشد نمییابند. بعضاً حتی در چارچوب مرزهای جغرافیایی یک کشور نیز این تنوع گیاهی و زراعی قابل مشاهده میباشد. به عنوان مثال تنوع میوههای درختی در مناطق مختلف ایران بهگونهای است که یکی از منحصر به فردترین شرایط را برای کشورمان در بین بسیاری از کشورهای دنیا از لحاظ تنوع محصولات کشاورزی فراهم آورده است.
همانگونه که نمیتوان انتظار داشت درخت نخل در خاک استان تهران رشد نموده و به بار نشیند، توقع رشد و نمو بسیاری از درختان موجود در باغهای تهران در زمینهای جنوب کشور و یا استانهای مرکزی مانند کرمان نیز توقع به جایی نخواهد بود. این مسأله در حوزهی دانش مدیریت نیز صادق است. درخت مدیریت ژاپنی متأثر از خاک (فرهنگ آن کشور) میوههای مدیریتی مختص به خود را دارد. اثبات باطل بودن این تصور که بذر درخت ژاپنی را به ایران وارد نماییم و توقع داشته باشیم همان میوه را با همان کیفیت به ما ارایه نماید، به استدلال چندان پیچیدهای نیاز ندارد.
در جوامعی مانند خاورمیانه و آفریقا که مباحث متافیزیکی جزءِ جدایی ناپذیر خاک و فرهنگ این کشورها و ملتها است، لزوماً تئوریهای مدیریتی ژاپنی، غربی و اروپای شمالی امکان رشد و نمو و ثمردهی نخواهند داشت. واقعیّت امر این است که متافیزیک چه در جنبهی مثبت آن (یعنی اعتقاد به ادیان الهی) و چه در جنبهی منفی آن (اعتقاد به مسایل خرافی) جزیی جدایی ناپذیر از فرهنگ و خاک کشورهای خاورمیانه و آفریقایی و برخی مناطق دیگر جهان است.
رویکردهای مدیریتی در این مناطق متأثر از متافیزیک بوده و تلاش برای جداکردن آن به منزلهی تلاش برای تعویض کل خاک یا فرهنگ این مناطق میباشد. دین و اعتقاد دینی جزیی کلیدی و تاریخی از فرهنگ ایرانی است و در این میان ویژگیهای منحصر به فرد دین اسلام و مذهب تشیع در میان سایر ادیان، برجستگی و تمایز ویژهای را برای ایران فراهم نموده است. ناکامی تحصیلکردههای خارج رفته و یا حتی تحصیلکردههای داخلی مبتنی بر متون علمی ترجمهی شده از منابع غربی برای پیاده سازی بسیاری از الگوهای مدیریتی غربی در ایران در دورههای قبل از انقلاب اسلامی و حتی مقاطعی بعد از آن، در چارچوب این تحلیل قابل توجیه میباشد. عدم توجه به مبانی فرهنگی و تفاوتهای بنیادین در این بخش چالش اساسی ایجاد مینماید.
دلیل دوم؛ عدم شناخت درست و کامل رویکردها و ابزارهای مدیریتی رایج در یک کشور توسط کشور دیگر میباشد. بنابراین اگرچه در ظاهر تلاش میشده است که همان رویکرد یا تکنیک مدیریتی وارد کشور شود، اما در واقعیّت، طرح ناقص و ناکارآمدی از آن به مرحلهی اجرا درآمده است. این موضوع مختص ایران نبوده است بلکه در تعاملات علمی و تکنولوژیکی بسیاری از کشورها و ملتها نمونههایی از این دست را میتوان مشاهده نمود. برداشت نادرست کشورهای غربی از رویکرد مدیریتی ژاپنی در دهههای 60 و 70 میلادی یکی از مثالهای عبرت آموز در این زمینه است که در کتاب «چند گفتار در باب الگوهای اسلامی ایرانی مدیریت» به صورت تفصیلی این موضوع را تبیین نمودهام.
شباهتها و تفاوتهای مدیریت قبل از انقلاب ایران با مدیریت غربی را توضیح دهید؟
مدیریت قبل از انقلاب عملاً به عنوان شعبهای از مدیریت غربی قابل طبقه بندی میباشد. بنابراین به هیچ وجه بحث شباهت و تفاوت مطرح نیست بلکه بحث کپیبرداری و انطباق کامل مطرح است. به عنوان مثال بسیاری از صنایعی که در دهههای 40 و 50 شمسی در ایران راه اندازی شدند، در تمامی حوزههای مدیریتی خود به طور 100 درصد از الگوها و تکنیکهای مدیریتی غربی استفاده نمودند. به عنوان مثال سیستمهای حسابداری و محاسبهی بهای تمام شده دقیقاً و به صورت مستقیم توسط تیمهای آمریکایی طراحی و حتی پیاده سازی و اجرا میشد. یعنی دقیقاً همان سیستم حسابداری که مثلاً در شرکت «فورد» وجود داشت ترجمه شده و در قالب زبان فارسی در برخی صنایع ایرانی به کار گرفته میشد که هنوز هم میتوان اثراتی از آن در نظامهای مالی شرکتهای ایرانی مشاهده نمود. البته این موضوع به خودی خود لزوماً منفی تلقی نمیگردد. به هر حال استفاده از این الگوها در توسعهی دانش حسابداری در ایران اثر گذار بودهاند.
مدلها و الگوهای مدیریتی پس از انقلاب در ایران چه تغییراتی کرد؟ آیا الگوی خاصی از مدیریت در پس از انقلاب بر جامعهی ایران حاکم شد؟ با چه شاخصههایی؟
توسعهی دانش مدیریت در ایران بعد از انقلاب اسلامی از دو مقولهی اصلی متأثر بوده است. اول؛ تحولات بنیادین ایجاد شده در تمامی حوزهها از جمله سیاست، اقتصاد و فرهنگ مبتنی بر آموزههای اصیل انقلاب اسلامی، بر توسعهی دانش مدیریت در دو سطح تئوریک و کاربردی تأثیرات قابل ملاحظهای داشته است. در حوزهی کاربردی ارایهی الگوهای مدیریتی مبتنی بر آموزههای اسلامی، نتایج بسیار شگرف و بیبدیلی را ایجاد نمود. دوم؛ شرایط محیطی مانند جنگ تحمیلی 8 ساله و دوران سازندگی نیز در بروز برخی رویکردها در حوزهی مدیریت کشور بسیار تأثیرگذار بودهاند. به عنوان مثال به صورت طبیعی در شرایطی که بحث سازندگی اولویت اول برنامهریزی یک کشور قرار میگیرد، رویکردهای مهندسی در حوزهی مدیریت، بروز بیشتری پیدا میکند.
به نظر اینجانب توسعهی مفهوم «کار و فعالیّت داوطلبانه» در قالب تشکیل نهاد فراگیر و بسیار تأثیرگذار «بسیج» یکی از دستآوردهای منحصر به فرد مدیریتی در کشور است. سازمانی که اگرچه بسیاری از ویژگیهای ساختارهای سازمانی رایج در دنیا (مانند سلسله مراتب سازمانی، فرماندهی و مدیریت واحد، تقسیمکار، حیطهی نظارت، برنامهریزی و...) را دارا میباشد اما با این نوع ساختارهای سازمانی تفاوتهای بنیادین، منحصر به فرد، بیبدیل و ممتازی دارد.
الگوها و مدلهای انگیزشی در این ساختار سازمانی بیش از هر چیز بر پایهی انگیزههای الهی و غیرمادی استوار است. انگیزههایی که در ساختارهای سازمانی مادیگرایانه هیچ جایگاهی برای آنان متصور نیست. تئوریهای مدیریتی که در عصر صنعتی شدن در دنیا مطرح شدهاند، بیشتر بر نگاه مادیگرایانه استوار بودهاند. مکتب مدیریت علمی که توسط «تیلور» پایهگذاری شد، بر این فرض اساسی استوار است که «انسان همانند ماشین است بنابراین باید به گونهای برنامهریزی شود که حداکثر بهرهبرداری از آن در راستای منافع سازمانی صورت پذیرد.» در این الگوی مدیریتی، عوامل مادی مانند حقوق و دستمزد تنها عواملی محسوب میگردند که میتوانند در انسانها یا نیروی کار انگیزه ایجاد نمایند. اگرچه این تفکر مدیریتی بعدها توسط دانشمندان مختلف مورد انتقاد قرار گرفت و الگوهای مدیریتی دیگری به عنوان جایگزین برای آن مطرح شد.
امّا تئوریهای جدید نیز تفاوت مبنایی و اساسی ایجاد ننمودند و صرفاً ترکیب عوامل انگیزشی اصلاح گردیده و افزون بر عوامل مبتنی بر نیازهای اولیهی انسان، عوامل بهداشتی، اجتماعی و روانی و مانند آن به این ترکیب اضافه گردید و بشریّت به دلیل پیروزی نگاه مادیگرایانه هیچگاه نتوانست نگاه ابزاری به انسان و نیروی کار یا مستخدمین را با تحول بنیادین مواجه سازد. اگرچه توجه به عامل انسانی به عنوان سرمایهی سازمانی در سالهای اخیر در دستور کار بسیاری از سازمانها قرار گرفته است، اما این سرمایه فقط تا وقتی دارای ارزش است که بتواند برای بنگاه اقتصادی، سود ایجاد نماید. از این رو در تمام کتب علمی حسابداری صنعتی در دنیا، هزینهی دستمزد به عنوان یک هزینهی متغیر تعریف میشود.
به این معنی که به محض کاهش سطح تولید بلافاصله بخشی از نیروی کار اخراج میگردد. در چنین فضایی که تقریباً بر تمام محیطهای فعالیّت کسب و کاری، اقتصادی و اجتماعی و سازمانی دنیا حاکم بوده و هست، الگوی سازمانی «بسیج» توسط بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران مطرح و نهادینه شد و اگرچه متأسفانه کمتر در منابع علمی دانش مدیریت در محافل دانشگاهی و علمی کشور مورد توجه قرار گرفته است، اما در بستر کاربردی، نتایج معجزه آسایی ایجاد نمود.
مدیریت 8 سال دفاع مقدس با تکیه بر تفکر مدیریتی و سازمانی مبتنی بر الگوی «بسیج» و تشکیل وزارتخانهای برای توسعهی اقتصادی تحت عنوان «جهاد سازندگی» مبتنی بر تفکر جهادی در حوزهی اقتصاد، از جمله آثار و نتایج منحصر به فرد این رویکرد نوین مدیریتی محسوب میگردد. علیرغم گذشت بیش 30 سال از انقلاب اسلامی، هنوز هم میلیونها انسان در قالب ساختار سازمانی «بسیج» و بر مبنای اصل بنیادین «انگیزههای الهی و غیر مادی» مشغول ارایهی خدمات مختلف به جامعه هستند.
اگرچه در این نوشتار مجال تحلیل تفصیلی الگوی مدیریتی «بسیج» به عنوان نمونهای از الگوهای اسلامی ایرانی وجود ندارد اما توجه اجمالی به نقش و جایگاه آن در پیشبرد اهداف انقلاب اسلامی و پیشرفت همه جانبهی کشور واقعیّتهای انکار ناپذیری را نمایان میسازد:
اول؛ نتایج و آثار این الگوی مدیریتی در حوزهی کاربردی بسیار وسیع میباشد.
دوم؛ این الگوی مدیریتی و سازمانی با الگوهای رایج در دنیا تفاوتهای بنیادین دارد.
به هر حال «بسیج» و «تفکر بسیجی» یکی از نمونههای تحول در حوزهی مدیریتی کشورمان بعد از انقلاب اسلامی محسوب میگردد که با بررسی ابعاد آن میتوان جایگاه دانش مدیریت را مورد توجه قرار داد. علیرغم اینکه از منظر کاربردی، بعد از انقلاب اسلامی تحولات بنیادین در حوزهی مدیریت ایجاد شد اما متأسفانه در حوزهی تئوریک و مطالعات نظری و آموزش عالی، سمت و سوی تحولات به گونهای نبوده است که بتواند مشکلات موجود در این بخش را که در دهههای قبل از انقلاب اسلامی نیز وجود داشت و در سطور آغارین این بخش به آن اشاره شد، به طور بنیادین حل کند.
اگر امکان دارد کمی هم دربارهی مدیریت در غرب صبحت کنید. شاخصهها و ویژگیهای یک مدیریت غربی چگونه است؟ (تئوریهای مدریتی غربی چگونه است؛ آیا این تئوریها با تئوری مدیریتی در دیگر کشورها مانند آفریقا و آسیا تفاوت دارد؟)
بر اساس نظریّهی «رونی لسم» دانشمند مدیریت، سبکهای مختلف مدیریتی، فرهنگها و مراحل توسعهی کسب و کارها در جهان به چهار حوزهی کلیدی قابل تقسیم میباشد:
1- مدیریت بنیادی (مختص جوامع غربی شامل آمریکا)؛
2- مدیریت منطقی (مختص جوامع شمالی شامل اسکاندیناوی)؛
3- مدیریت توسعهای (مختص جوامع شرقی شامل ژاپن)؛
4- مدیریت متافیزیکی(مختص جنوب شامل آفریقایجنوبی).
بنابراین مدیریت آمریکایی یک نوع مدیریت بنیادی محسوب میشود. برای توضیح بیشتر مفهوم مدیریت بنیادی مقدمهای بیان میکنم. در زیست شناسی یک سوپر ارگانیسم به یک گروه از ارگانیسمهای انفرادی اطلاق میگردد که به صورت یک مجموعهی واحد عمل مینمایند. بدین سبب یک گروه مورچه میتوانند موجوداتی صدها برابر اندازهی خود را شکست دهند. در ارگانیسمهای انسانی نیز میتوان به انواع قبیلهها اشاره نمود که یک اکوسیستم قدرتمند را تشکیل میدهند. در فضای کسب و کار و شرکتها نیز همین مفهوم صادق است. به عبارتی یک شرکت یا بنگاه اقتصادی یا سازمان متشکل از مجموعهای از آدمهاست که به عنوان یک فرد منسجم عمل میکنند البته ارگانیسمهای انسانی بسیار پیچیده عمل مینمایند.
برای اینکه انسانها در یک سوپر ارگانیسم در کنار هم و به صورت یک مجموعهی واحد عمل کنند باید مکانیزمهای انگیزشی برای آنان فراهم شود. مدیریت بنیادی برای اینکه انسانها را در راستای اهداف سازمان قرار داده و از آنان بیشترین عملکرد و بازدهی را کسب نماید، به دنبال اندازهگیری، مدیریت و هماهنگی میان این عوامل انگیزشی است تا حداکثر بهره برداری از نیروی کار ایجاد شود. همانطور که ملاحظه میفرمایید محور اصلی این تئوری مدیریتی نیز «نگاه مادیگرایانهی محض» است. به این معنی که در قالب انگیزههای مادی و احساسی به دنبال بهره برداری از نیروی کار در راستای اهداف صاحبان ثروت و قدرت میباشد.
ارزشمندی انسان در این تفکر مدیریتی ناشی است از فایده و منفعتی که برای صاحب کار یا ملک بنگاه اقتصادی ایجاد مینماید. بنابراین در این تفکر انسان وسیلهای برای تحقق خواستههای دیگران است که به نظر با تفکر مدیریت علمی تیلور که انسان را ماشین فرض مینمود تفاوت بنیادینی ندارد بلکه صرفاً در ابزارها متفاوتاند. تیلور برای حداکثر بهره برداری از نیروی کار پیشنهاد میکند که کارها دقیقاً زمانبندی شده و با حرکت سنجی و زمان سنجی نیروی کار مهار و کنترل شود. در رویکرد بنیادی افزون بر عوامل مادی به برخی انگیزشهای احساسی نیز توجه میشود.
یعنی این نوع مدیریت با مدیریت ایران متفاوت است؟ (ویژگی مدیریت ایرانی چیست؟)
بله؛ به طور قطع تفاوت دارد. در مدیریت اسلامی، انسان محور است. یعنی سازمان، شرکت و بنگاه اقتصادی در خدمت انسان است و برای تعالی مادی و معنوی او طراحی شده است. بدین سبب انسان در چارچوب ارزشهای الهی در سازمان خدمت مینماید. نه به عنوان یک وسیله در کنار سایر ماشینها و ابزارها.
حضرتعالی از مدیریت آمریکایی سخن گفتید؛ مدیریت آمریکایی چگونه است؟
همانطور که در سؤال قبلی به این موضوع اشاره داشتم؛ مدیریت آمریکایی محور مدیریّت غربی محسوب میگردد.
به تفکر مدیریت «بسیجی» پس از انقلاب اشاره کردید؟ آیا این تفکر مدیریتی در دنیا هم تجربه شده است؟
یکی از مبانی تفکر مدیریت بسیجی، کار و فعالیّت داوطلبانه است که با این مفهوم، کار داوطلبانه در دنیا امری رایج است اما تفکر بسیجی با سایر الگوهای کار داوطلبانه تفاوتهای بنیادینی دارد.
اول؛ حوزهی کار داوطالبانه عموماً منحصر در برخی امور بشر دوستانه است. در حالیکه تفکر بسیجی در سادهترین امور زندگی اجتماعی تا پیچیدهترین امور نظامی، سیاسی و اقتصادی قابل اجرا میباشد.
دوم؛ کار و فعالیّت داوطلبانه در دنیا تعداد اندکی از مردم هر کشور را در بر میگیرد.
تفکر بسیجی بخش قابل ملاحظهای از جامعه را شامل میشود و قابل تعمیم به تمام آحاد جامعه میباشد. انگیزهها در تفکر بسیج، انگیزههای الهی بسیار قوی است که انسان با جان و تمام هستی خود ممکن است در آن داخل شود در حالی که در سایر الگوهای کار داوطالبانهی رایج در دنیا صرفاً انگیزههای بشر دوستانه و دل رحمانهی نوع بشر دخیل بوده و ایجاد انگیزههای محدود مینماید.
یکی از مبانی تفکر مدیریت بسیجی، کار و فعالیّت داوطلبانه است. که با این مفهوم، کار داوطلبانه در دنیا امری رایج است. امّا تفکر بسیجی با سایر الگوهای کار داوطلبانه تفاوتهای بنیادینی دارد؛ اول؛ حوزهی کار داوطالبانه عموماً منحصر در برخی امور بشر دوستانه است. در حالیکه تفکر بسیجی در سادهترین امور زندگی اجتماعی تا پیچیدهترین امور نظامی، سیاسی و اقتصادی قابل اجرا میباشد. دوم؛ کار و فعالیّت داوطلبانه در دنیا تعداد اندکی از مردم هر کشور را در بر میگیرد.
شما مهمترین ویژگی تئوریهای مدیریتی مبتنی بر مبانی و الگوهای اسلامی ایرانی را چه میدانید؟
اسلام یک دین کامل و در برگیرندهی برنامهی جامعی دربارهی زندگی بشری است و از محتوای مفاهیم و اصول اسلامی که از منابع اصلی آن قابل استنباط میباشد نیز این موضوع به وضوح آشکار بوده و عملکرد پیامبر اسلام و امامان شیعه نمونهی بارز این رویکرد و نگرش اسلام به دین به عنوان برنامهی جامع زندگی انسانها است. از آن جایی که مفاهیم پایه و اصلی دانش مدیریت برای پیشبرد زندگی بشری در مسیر مطلوب امری اجتناب ناپذیر و ضروری میباشد، از اینرو طبیعی است که دین اسلام افزون بر ارایهی طرح و برنامه برای زندگی انسان، راهکارهای تحقق این برنامهها (از جمله مبانی و اصول دانش مدیریت به عنوان مهمترین ابزار برای رسیدن به اهداف برنامهریزی) را نیز ارایه نماید.
بنابراین تردیدی نیست که ویژگیهای مدیریتی مبتنی بر مبانی و الگوهای اسلامی از منابع اسلامی بهویژه قرآن و احادیث ائمه و سایر متون اسلامی قابل استخراج میباشد که البته تحقق آن نیازمند یک عزم ملی به ویژه در میان نخبگان و دانشمندان جامعه است.
به اعتقاد اینجانب، دههی 90 هجری شمسی فرصت طلایی برای توسعهی دانش مدیریت در ایران تلقی میگردد. دانش مدیریت هم در سطح تئوریک و نظری و هم در سطح کاربرد در یک قرن اخیر در ایران فراز و نشیبهای زیادی به خود دیده است. برگزاری اولین نشست اندیشههای راهبردی در حضور مقام معظم رهبری در سال 1389 و تبیین برخی از ابعاد کلان الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت توسط ایشان، گام بسیار مهمی در راستای فراهم شدن مقدمات تحرک مسؤولین و نخبگان در این زمینه میباشد و با توجه به جایگاه دانش مدیریت در الگوی پیشرفت، میتوان انتظار داشت بسترهای توسعهی دانش مدیریت در ایران در سطح کلان در سالهای پیش رو فراهم گردد.
طرح استراتژی مهندسی فرهنگی توسط مقام معظم رهبری در اوایل دههی 1380 و فعالیّتهای صورت گرفته توسط شورای عالی انقلاب فرهنگی در راستای تدوین نقشهی جامع مهندسی فرهنگی کشور نیز میتواند نوید بخش ایجاد نگرش همه جانبه و مبتنی بر تفکر سیستمی و مهندسی و با محوریّت فرهنگ در حوزهی پیشرفت گردد. دانش مدیریت بیش از همهی علوم در پیشرفت کشور تأثیرگذار است و رویکرد فرهنگی نیز به گواه مطالعات اندیشمندان مختلف نقش کلیدی در پیشرفت دانش مدیریت ایفا نموده و مینماید. نگرش فرهنگی به مدیریت، لازمهی تحقق الگوی بومی (اسلامی-ایرانی) است که بنابر دلایل یاد شده شرایط مورد نیاز برای آن فراهم شده است. توسعه کمّی و کیفی دانش مدیریت و گسترش تعداد فارغ التحصیلان این رشته در سطوح تحصیلات عالی نیز بر امیدواری نسبت به چشمانداز آینده افزوده است.
منبع: پایگاه تحلیلی برهان
