نماینده ایران در هیأت عامل اوپک در گفت و گو با «برهان» مطرح کرد:
بررسی ارتباط بازار نفت و نابسامانی های اقتصاد جهانی
به راستی بازیگران اصلی بازار جهانی نفت کدامند؟ عوامل موثر بر تعیین سطح قیمتها چگونه باید شناخته شوند؟ پاسخ به این سوالات، هنوز به طور کلی مشخص نیست؛ شکهای وارده شده به بازارهای مالی ما را بر آن داشت تا با «محمد علی خطیبی»، نماینده ایران در هیأت عامل اوپک، مصاحبهای حضوری ترتیب دهیم.
گروه اقتصادی برهان؛ بازار نفت، بار دیگر هیجان تازهای به پا کرد. نفت که در ادوار تاریخی هرگز تابع انتظارات تولیدکنندگان و مصرف کنندگان نیست این بار هم در میان ناباوری صاحبنظران به گردونه «کاهش قیمت» وارد شد.
به راستی بازیگران اصلی بازار جهانی نفت کدامند؟ عوامل موثر بر تعیین سطح قیمتها چگونه باید شناخته شوند؟ نفت به کدام سو به پیش میرود؟ پاسخ به این سوالات، هنوز به طور کلی مشخص نیست؛ اما در بررسی علل و عوامل کاهش یا افزایش بهای نفت در دورههای پیشین میتوان به نتایج مشخصی دست یافت که تحلیل هریک میتواند در بردارنده یک یا چند پیشبینی نسبی درباره آینده قیمتها باشد.
نفت مرغوب سبک امریکا (WTI) در تازهترین معاملات بورس به قیمت 86 دلار معامله شد. این رقم در مقایسه با متوسط یک ماه گذشته از افت نسبتا قابل توجهی برخوردار بوده است. این روزها اما یک اتفاق جدید دیگر بر پرده قیمتهای نفت خودنمایی میکند؛ و آن اینکه قیمت نفت خام «برنت دریای شمال» به 112 دلار رسیده است: این رقم نه به این معنی که برنت دچار «افزایش قیمت» شده است بلکه تحول جدید آن است که نفت برنت، فاصله قیمتی فزایندهای نسبت به مرغوبترین نفت جهان (که شاخص قیمتگذاری جهانی در معاملات بورسها بوده است) گرفته است. بیش از 26 دلار تفاوت قیمت برنت و دبلیو. تی. آی در تاریخ معاملات جهانی نفت بیسابقه است.
نگرانیها درباره رکود اقتصادی در کشورهای امریکا و اروپا، ادامه سردرگمی معاملهگران را در پی داشته است. طی هفتههای گذشته، بلاتکلیفی بانک مرکزی امریکا در یافتن راهحلی برای کمک به بازسازی اقتصادی ایالات متحده، پیشبینی کاهش 60 هزار بشکهای تقاضای جهانی نفت خام طی ماههای آینده سال 2011 (طبق گزارش آژانس بینالمللی انرژی) و نیز چشمانداز نامناسب شرایط اقتصادی و تاثیر آن بر مصرف نفت در کشورهای توسعه یافته از جمله دلایل کاهش قیمت نفت به نسبت دورهای است که بشکههای نفت برنت، قیمتهای 120 دلاری را هم تجربه کرد.
علاوه بر تحولات اقتصادی و رکود در کشورهای غربی،«اوپک»، سازمان تولیدکنندگان و صادر کنندگان عمده نفت هم در سقوط نسبی قیمت نفت بیتاثیر نبوده است. در حالی که اجلاس پیشین اعضای اوپک نتیجهای جز حفظ سقف تولید اعضای این سازمان نداشته است، عربستان و همپیمانان عربی خود با غیر قابل قبول خواندن بیانه پایانی اعضا اعلام کردند که سقف تولید خود را به صورت یکجانبه افزایش خواهند داد؛ افزایش 430 هزار بشکهای اوپک در جولای 2011 نتیجهای جز افت قیمتها نداشته است؛ از سوی دیگر، براساس تازهترین نظرسنجی نشریه بینالمللی «پلاتس»، چین به عنوان بزرگترین متقاضی نفت خام جهان، به شرایطی تازهای وارد شده است به گونهای که تقاضای نفت این کشور به کمترین میزان در سال 2011 رسیده است. به هر ترتیب رکود یکباره اقتصادی در ایالات متحده و کاهش قدرت خرید مصرفکنندگان، کشوری که، چین بیشترین حجم از صادرات خود را به آن اختصاص داده است موجب شده است که کاهش صادرات چین مساوی با کاهش خرید نفت خام این کشور از بازارهای جهانی باشد.
شکهای وارده شده به بازارهای مالی ما را بر آن داشت تا با «محمد علی خطیبی»، نماینده ایران در هیأت عامل اوپک که به طور روزانه در جریان تحقیقات بازار جهانی نفت قرار دارد، مصاحبهای حضوری ترتیب دهیم.
آقای خطیبی! بهای نفت این روزها بسیاری از تولیدکنندگان را در نگرانی شدید احتمال کاهش بیشتر قیمتها قرار داده است. علت کاهش بهای نفت و تغییرات این روزهای بازار جهانی را در چه میدانید؟
از زمانی که امریکا موضوع بحران اقتصادی خود را مطرح کرده است شاهد ظهور تلاطم در بازار جهانی نفت هستیم: از سوی دیگر عمق یافتن رکود اقتصادی در بخشهایی از حوزه یورو همچون یونان، پرتغال و اسپانیا بردامنه تنشهای بازار و فشار بر قیمتهای نفت افزوده است. آنچه اکنون شاهد آن هستیم عمدتا محصول دگرگونیهایی است که در مجامع مصرفکننده نفت صورت گرفته است. انتشار گزارشهای مربوط به نرخ بیکاری در اروپا و کاهش رتبه اعتباری این کشور، گونهای از نشانههای روانی را برای به حاشیه کشاندن قیمتها ایجاد کرده است. در حقیقت بازار نفت امروز شاهد علائمی از تورم، کسری بودجه و بحران بانکی در برخی کشورهایی است که موتور «تقاضای نفت» محسوب میشوند. دسته این عوامل به همراه ناتوانی اتحادیه اروپا در یافتن راه حلی برای کمک به بازسازی اقتصادی در برخی کشورهای این حوزه که اکنون دامنگیر فرانسه نیز شده است با توقف سیر صعودی قیمت نفت، موجب کاهش معنیدار قیمتهای جهانی نفت شد.
شما به عنوان نماینده عضوی از اوپک فکر میکنید این شرایط ادامه خواهد داشت؟
ما میدانیم مسایلی که در بازار امریکا وجود دارد خاص بازار امریکاست. حجم تقاضای اروپا و نیز اثربخشی سطوح تقاضای این کشور در مقایسه با سایر خریداران نفت را عاملی پررنگ در تداوم شرایط فعلی بازار نمیدانیم اما بر اساس همین پشتوانه تحلیلی، اکنون شاهد توقف روند نزولی بهای نفت هستیم و امروز میتوانیم بگوییم که گرچه سطح جاری قیمتها نسبت به ماههای گذشته تفاوت دارد اما علائم اطمینان بخشی در بازار بوجود آمده است که «میتوان پیشبینی کرد قیمتها به ثبات جدیدی دست خواهد یافت».
از زمانی که امریکا موضوع بحران اقتصادی خود را مطرح کرده است شاهد ظهور تلاطم در بازار جهانی نفت هستیم: از سوی دیگر عمق یافتن رکود اقتصادی در بخشهایی از حوزه یورو همچون یونان، پرتغال و اسپانیا بردامنه تنشهای بازار و فشار بر قیمتهای نفت افزوده است. آنچه اکنون شاهد آن هستیم عمدتا محصول دگرگونیهایی است که در مجامع مصرفکننده نفت صورت گرفته است.
پس معتقدید که شرایط اقتصادی کنونی جهان، بازار نفت را به سمت رکود بیشتر سوق نخواهد داد؟
بله، همین طور است. حتی با تکیه بر اصل «ارتباط شرایط اقتصادی با رونق و رکود» معتقدیم که هرگز رکود قیمتی نفت نظیر آنچه در نیمه دوم سال 2008رخ داد به وقوع نخواهد پیوست. هرچند نگرانی در مورد آینده وضعیت اقتصادی وجود دارد و اقتصاد جهانی نمیتواند به سرعت از شرایط رکود خارج شود اما پیشبینی ما حکایت از این دارد که دامنه فعلی قیمتها در کوتاه مدت حفظ خواهد شد و در آینده نزدیک نیز شاهد بهبودی فراتر در بازار تقاضا خواهیم بود.
آقای خطیبی! بازار نفت در تمام دورههای تاریخی شاهد بیثباتی بوده است؟ به نظر شما در چه زمانی میتوانیم شاهد ثبات بازارها باشیم؟
بازار در دورهای به ثبات نزدیک شد. اما ظهور نگرانیهایی در اروپا و امریکا که محصول اختلالات اقتصادی و ناکارآمدی برنامههای اقتصادی این دست از کشورهاست،به ایجاد شرایط نا اطمینان بخشی انجامید. قیمته نفت طی چند ماهه گذشته حتی به 126 دلار هم رسید ولی بعد از آن سقوط قیمت یورو و عقبنشینی واحد پولی اتحادیه اروپا در مقابل دلار منجر به افت 25 دلاری قیمت نفت شد. به هر ترتیب تا زمانی که قیمتها پایین است سرمایهگذاری نگران کننده است و آنچه سرمایه گذاری را تحکیم میبخشد ثبات بازار است. ثبات در شرایط تعادل تمام مولفهها ایجاد میشود؛ اما در پارهای مواقع ورود چالشهای سیاسی از سوی کانونهای غربی و دست انداختن به اوضاع عادی بازار نفت، این حوزه را دچار بیثباتی میکند. در هر حال تا زمانی که بازیگران بازار جهانی نفت از وجود «مسئله امنیت» در بازار و چشم انداز پیش روی آن اطمینان نداشته باشند نمیتوان شاهد ثبات بلند مدت در این بازار استراتژیک بود.
قیمتهای فعلی نفت (86 دلار در هر شبکه برای نفت شاخص امریکا) مورد پسند و تایید ایران و اوپک هست ؟
ایران و اوپک هدف قیمتی ندارند. ما معتقدیم که بایستی عرضه مناسبی به بازار جهانی نفت داشته باشیم تا تقاضای جهانی را پاسخ دهم؛ اما در مقابل مصرف کنندگان هم لازم است در این برنامه اقدام بینالمللی مشارکت کنند و با همکاری در طرحهای سرمایهگذاری مسیر «عرضه مطمئن نفت» را فراهم کنند. اوپک به عرضه پایدار نفت پایبند است و در شرایطی که هدف قیمتی ندارد معتقد است که بایستی بهای نفت در سطح مطلوبی قرار گیرد تا خللی در عرضه نفت خام مورد نیاز مصرف کنندگان صورت نگیرد.
به نظر شما، قیمتهای فعلی، اوپک را برای سرمایه گذاری ترغیب میکند؟
هنوز نمیشود گفت کدام سطح از قیمتها برای تمام بازیگران صنعت نفت، سطح اطمینان بخش محسوب میشود. تنها «قیمت» مورد نظر نیست، و لازم است در بازار جهانی نفت شرای تولید کنندگان، مصرف کنندگان و سرمایه گذاران به خوبی مورد لحاظ قرار گیرد. آنچه باعث نگرانی میشود، قطع احتمالی تداوم عرضه نفت به تمام بازارهاست. شرایط دو تا سه ساله گذشته، نمای غیرقابل اطمینانی را در میان افکار عمومی و سرمایهگذاران ایجاد کرده و این خود خطری است که ثبات بازار را هرازگاه تهدید کرده و درجه نااطمینانی را به خصوص در برهههای رکود اقتصادی در برخی کشورها تشدید میکند.
آیا فکر نمیکنید برداشت کشورهای غربی از ذخایر استراتژیک نفت خام در ماههای گذشته منجر به ایجاد اختلال در بازار نفت شد؟
خیر. اثر برداشت از ذخایر راهبردی و استراتژیک مقطعی است و نمیتواند دور نمای تازهای(مورد انتظار آنان را) درباره ظهور اعداد جدید به بازار نفت دیکته کند. برداشت از ذخایر این کشورها و مصرف چند روزه آن به دلیل کمبود عرضه نفت در بازارها نبود بلکه آنها خواهان دستکاری مصنوعی بازار و کمک به کاهش قیمتها بودند: ما معتقدیم نفت به اندازه کافی در بازار وجود دارد و کمبود یا اضافه عرضهای هم وجود ندارد اما این نابسامانی اقتصادی امریکا و سقوط بازارهای کالا در این کشور و بحران یورو بود که با وارد کردن بازار نفت به این جنگ روانی اقتصادی، کاهش قیمتها و تلاطم نسبی آن را موجب شد.
ایران و اوپک هدف قیمتی ندارند. ما معتقدیم که بایستی عرضه مناسبی به بازار جهانی نفت داشته باشیم تا تقاضای جهانی را پاسخ دهم؛ اما در مقابل مصرف کنندگان هم لازم است در این برنامه اقدام بینالمللی مشارکت کنند و با همکاری در طرحهای سرمایهگذاری مسیر «عرضه مطمئن نفت» را فراهم کنند. اوپک به عرضه پایدار نفت پایبند است و در شرایطی که هدف قیمتی ندارد معتقد است که بایستی بهای نفت در سطح مطلوبی قرار گیرد تا خللی در عرضه نفت خام مورد نیاز مصرف کنندگان صورت نگیرد.
فکر نمیکنید تصمیم نشست اعضای اوپک در این نابسامانی بازار نفت نقشی داشته باشد؟ آیا بهتر نبود اوپک سقف تولید خود را افزایش میداد؟
خیر، هرگز. ما بر این اعتقاد بودیم و هستیم که بازار نفت از عرضه اشباع است برخی از کشورهای عضو نظیر عربستان، کویت و امارات اعلام کرد که تقاضا جهان از نفت اوپک بین 5/1 تا 2 میلیون بشکه در سال 2011 افزایش خواهد یافت اما ما نگران اقتصاد جهان بودیم و مطمئن بودیم که شرایط اقتصادی کشورهای مصرف کننده به گونهای نیست که خواهان این سطح از خرید نفت از اوپک باشند. اکنون کافی بودن حجم نفت تولیدی و صادراتی اوپک به همگان ثابت شد و بازیگران بازار را مطمئن کرد که نگرانیهای اقتصادی و تحولات مالی در غرب موجب تلاطم در بازارها شده است به کمبود نفت. اکنون رشد تقاضای چین افت کرده و باید تا ظهور نشانههای شفاف و بهبود تقاضا و ثبات بازارها به انتظار بنشینیم. در این میان اوپک خود را در مسیر برنامه بهبود اقتصادی مسئول میداند.
منبع: پایگاه تحلیلی برهان
