پرستش و عبادت خداوند یکی از اصلی­ترین اموری است که همه پیامران الهی مردم را به آن دعوت می­کردند، قرآن اشاره دارد «اعبدوا الله» بنابر این هیچ شریعت و دینی از نماز جدا نبوده گرچه شکل ظاهری آن تفاوت داشته است مثلا زرتشتیان پنج نماز دارند که هنگام طلوع آفتاب، ظهر، عصر، اول شب وهنگام خواب می­خوانند. یهودیان دعاهایی دارند که آنها را درساعت سوم، ششم ونهم روز اول و آخرشب وهنگام غذا خوردن می­خوانند. مسیحیان نیز روز یکشنبه و بعضی روز شنبه دعاهای دسته جمعی می­خوانند[1].

البته لازم به یادآوری است که آنچه پیروان حضرت موسی وحضرت عیسی انجام می­دهند باا آنچه که این پیامبران بزرگوار آورده اند بسیار متفاوت است چراکه دستخوش تحریف شده است.

پی نوشت
[1] . نماز معراج خاکیان-ص16-18

الف . رعایت حق نماز
 امام علی (ع) می­فرمایند: تَعَاهَدُوا أَمْرَ الصَّلَاةِ وَ حَافِظُوا عَلَيْهَا وَ اسْتَكْثِرُوا مِنْهَا وَ تَقَرَّبُوا بِهَا فَإِنَّهَا كانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتاباً مَوْقُوتاً ؛  امر نماز را مراعات کنید و چنانکه باید بپا دارید و در حفظ آن بکوشید تا به قرب الهی برسید. [1]

ب. رعایت حقوق مردم
 پیامبر ا کرم(ص) فرمودند: وَ قَالَ ص‏ مَنِ اغْتَابَ‏ مُسْلِماً أَوْ مُسْلِمَةً لَمْ يَقْبَلِ اللَّهُ تَعَالَى صَلَاتَهُ وَ لَا صِيَامَهُ أَرْبَعِينَ يَوْماً إِلَّا أَنْ يَغْفِرَ لَهُ صَاحِبُه‏؛ کسی که از مسلمانی غیبت کند تا چهل روز نمازش پذیرفته نمی­شود.[2]

ج. رعایت تغذیه حلال
  پیامبر اکرم(ص) فرموددند: الْفِرْدَوْسُ، عَنِ النَّبِيِّ ص قَالَ: مَنْ أَكَلَ‏ لُقْمَةَ حَرَامٍ‏ لَمْ تُقْبَلْ لَهُ صَلَاةٌ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً وَ لَمْ تُسْتَجَبْ لَهُ دَعْوَةٌ أَرْبَعِينَ صَبَاحاً وَ كُلُّ لَحْمٍ يُنْبِتُهُ الْحَرَامُ فَالنَّارُ أَوْلَى‏؛  کسی که لقمه ای از حرام بخورد تا چهل شب نمازش قبول نمی­شود... .[3]

د. رعایت حقوق اهل بیت
اعتقاد به ولایت اهل بیت و رعایت حقوق ایشان معیار قبولی نماز است. عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ حَنَانٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: لَا يُبَالِي‏ النَّاصِبُ‏ صَلَّى أَمْ زَنَى‏  وَ هَذِهِ الْآيَةُ نَزَلَتْ فِيهِمْ-عامِلَةٌ ناصِبَةٌ تَصْلى‏ ناراً حامِيَةً [4]

ه . رعایت حقوق خانواده
پیامبر خدا(ص) فرمودند: هر گاه زنی شوهرش را آزار دهد، اگر تمام عمرش را روزه بگیرد و شب­ها به عبادت پردازد و بنده­ ها آزاد کند و مال­ها در راه خدا انفاق نماید، خداوند هیچ نماز و کار نیکی را از او نپذیرد تا آنگاه که شوهرش را کمک و از خود راضی کند و­گر­نه آن زن نخستین کسی است که به دوزخ می­ رود. پیامبر خدا(ص) سپس فرمود : مرد نیز اگر در حق همسر خود آزار و ستم روا دارد، چنین گناه و عذابی خواهد داشت.[5]

پی نوشت ها
[1] . نهج البلاغة (للصبحي صالح) ؛ ؛ ص316
[2] . جامع الأخبار(للشعيري) ؛ ؛ ص146
[3] . بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏63 ؛ ص314
[4] . الكافي (ط - الإسلامية) ؛ ج‏8 ؛ ص160
[5] .  مجلسی؛ بحارالانوار؛ ج73، ص363.

الف:اگر آنچنان که شایسته است خدا را بشناسیم و حکیم بودن خدا را باور داشته باشیم خواهیم دانست که از حکیم دستور لغوی صادر نمی­شود. همان خدایی که دستور خواندن نماز را داده است، فرموده است که نماز را باید به این شکل خواند.

ب: هرکدام از دستورات الهی به شکل خاص باعث رشد وکمال اطاعت کنندگان خواهد بود که اگر آن شکل خاص رعایت نشود به اثرش نمی­رسیم.

ج. هرکدام از آداب نماز اسراری دارد که میان عاشق و معشوق است که بدون این اسرار عاشق به وصال یار نخواهد رسید.

آفریدگار جهان خالقی حکیم دانا و توانا می­باشد ودستوری بی­دلیل نمی­دهد بنا بر این، امر این خالق حکیم به عبادتی مانند نماز قطعا اهداف عالیه­ای برای شاهکار خلقتش انسان دارد که به گوشه ای از آنها اشاره می­کنیم.

1. یاد خدا
بهترین جلوه یاد خدا، نماز است. یاد خدا وسیله­ای است برای خویشتنداری، کنترل غرایز و جلوگیری از روح طغیانگری که لازمه بعد حیوانی انسان است.

2. تشکر ازخدا
الف. عقل حکم می­کند از کسی که به انسان خدمتتی می­کند یا هدیه­ای می­بخشد، باید تشکر کرد.

ب. به هر میزان که احسان بیشتر باشد تشکر هم بیشتر لازم است.

ج. انسان درمقام تشکر در پی این است که اولا تشکر او هماهنگ با احسان طرف مقابل باشد وثانیا نوع تشکری که صاحب نعمت می­خواهد انجام دهد.

د. خداوند غنی بالذات است و هیچ نیازی به تشکر بندگانش ندارد اما به حکم عقل باید از او تشکر کرد؛ تشکری کامل و در خور شآن او که نماز برترین و کامل­ترین آن است.

با توجه به چند نکته فوق و اینکه بهترین وضروری­ترین نعمت­ها را خداوند به انسان داده است و از طرفی عقل هم وجوب تشکر از منعم را واجب می­داند پس، تشکر از خدا واجب عقلی است و از آنجایی که نوع تشکر باید درخور نعمت باشد و راضی کننده منعم، نماز نوعی تشکر از خدا است و همه این خصوصیات را در بر دارد.

3. دوری از گناه
نمازگزار باید برای صحت وقبولی نمازش بسیاری از گناهان را ترک کند، ازضایع کردن حقوق مالی و اجتماعی مردم پرهیز کند، حقوق خانواده را رعایت کند روی همین جهات است که خداوند درقرآن می­فرماید: « ان الصلواه تنهی عن الفحشاء والمنکر» همچنین رسول گرامی اسلام نماز را به نهر آبی تشبیه کردند که اگرکسی پنج نوبت در آن شنا کند هیچ آلودگی وکثافتی در او نمی ماند.

4. ایمنی ازعذاب برزخ و قیامت
بدون شک یکی ازسفرهای مهم و حساس انسان سفر آخرت است که مرگ آغاز این سفر سخت است0 بطور طبیعی سختی­ها ومشکلات زیادی در این سفر طولانی فرا روی انسان هست. ناراحتی­ها ورنج­های عالم برزخ از یک سو، ظلمت و تاریکی عالم قبر از سویی دیگر حمله حیوانات و سوال نکیر و منکر همه و همه به انسان هجوم می­آورند و اینجاست که نماز این باشکوه­ترین عمل عبادی و الهی به یاری انسان می­شتابد و در بحرانی­ترین و طوفانی­ترین لحظات از انسان دستگیری می­نماید چنانکه پیامبر گرامی می­فرمایند: نماز شفیع نماز گزار در نزد ملک الموت، مونس در قبر، بستر نیکو در قبر و پاسخ به سوال نکیر و منکر است.

5. دریافت پاداش الهی
با توجه به قرآن کریم، در پرتو ایمان و عمل صالح و بر پاداشتن نماز، انسان مستحق دو پاداش می­شود:

الف. دریافت پاداش الهی در دنیا و آخرت

ب. بهره­ مندی از آرامش ودوری از ترس: إِنَّ الَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّكاةَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُون‏[1]

پی نوشت
[1] . البقرة: 277

الف) خداوند برای حفظ دین لازم است عملی را برای مسلمانان قرار دهد که هر روز تکرار شود چون انسان موجودی فراموشکار است لذا خداوند نماز را که آسان ترین عمل در بین واجبات است قرار داده است علاوه بر آنکه خداوند در اعمالی که انجام می دهد بازخواست نمی شود ولی آبقیه موجودات بازخواست می شوند [1]

ب) باید عملی باشد که نشانگر ایمان انسان باشد وانسان مومن را از  کافر جدا سازد وآن باید عملی باشد که اولا همه بتوانند انجام دهند بر خلاف خمس وزکات وجهاد وامر به معروف ونهی از منکر وثانیا هر روز تکرار گردد ومنحصر به مکان خاص مثل حج یا زمان خاص مثل روزه نباشد وآن عمل غیر نماز نیست پس این تنها عملی است که می تواند ملاک تشخیص مومن عملی از کافر باشد

ج)اینکه همه اعمال تابع نماز انسان است به عنوان یک اصل در کلام امیر مومنان بیان شده است لذا حضرت می فرماید: كُلَّ شَيْ‏ءٍ مِنْ عَمَلِكَ يَتْبَعُ صَلَاتَكَ‏  وَ اعْلَمْ أَنَّ مَنْ‏ ضَيَّعَ الصَّلَاةَ فَهُوَ لِغَيْرِهَا أَضْيَع؛  کسی که نماز زا که حق خداست ضایع می سازد به طریق واولی حقوق مخلوقین خدا را ضایع می سازد لذا نماز ملاک قبولی اعمال دیگر است [2]

پی نوشت ها
[1] . الأنبياء : 23 "لا يُسْئَلُ عَمَّا يَفْعَلُ وَ هُمْ يُسْئَلُون‏".
[2] . الغارات (ط - القديمة) ؛ ج‏1 ؛ ص156

1. درخواست از خدا
لذت بردن از نماز و عبادت آنچنان اهمیت دارد که حتی اهل بیت عصمت وطهارت علیهم السلام در قالب دعا ازخدا طلب کرده اند که اللهم الرزقنی حلاوه ذکرک.

2. توجه به خالق وصاحب نماز
 اگر توجه به این نکته داشته باشیم که نماز هم صحبتی با چه کسی است؛ چنان لذتی می­بریم که از وجودمان این ندا بر می­خیزد :
 درنمازم خم ابروی تو یادم افتاد           حالتی رفت که محراب به فریاد آمد

3. شناخت اسرار، آثار و اجزای نماز ازجمله رکوع و سجود.

4. رعایت آداب و مقدمات نماز ورفتن به استقبال نماز.