روايات و تفاسير به دست مي ­آيد براي صراط مستقيم مصاديق متعددي را بيان کرده­اند که به بعضي از آنها اشاره مي­کنيم:

1.صراط مستقيم طريق خدا شناسي و دين و پايبندي به دستورات خدا است.

2.علامه درالميزان مي­فرمايد معلوم مي­شود که صراط مستقيم حافظ و جامع تمام سبيل­ها و راه­هاي به سوي خداست که ماده اصلي آن بلعيدن است گويا چنان رهروان خود را فرو مي­برد که احتمال هرگونه انحراف و اخراج ازجاده را دباره آنان معدوم مي­سازد.[1]

3.عبدالله ابن عباس شاگرد تفسير علي (ع) درتفسير آيه «اهدنا الصراط المستقيم» مي­گويد منظور صراط مصطفي صلي الله عليه واله است وبگوييد اهدنا به حب نبي و اهل بيت گراميش.

4.سلام ابن مستنير مي­گويد روزي در منزل امام باقر (ع) بودم از صراط مستقيم سوال کردم ايشان فرمودند:  آن صراط علي ابن ابي طالب است. در روايت ديگر ازامام باقر (ع) که او از پدر و او از جدش عليهم السلام نقل کردند که رسول الله فرمودند: هر کس مشتاق است از پل صراط مثل باد تند پاييزي عبور کند و بي حساب وارد بهشت شود ولايت ولي و وصي و مصاحب و خليفه من علي ابن ابي طالب را بپذيرد و به دل بسپارد. [2]

پی نوشت ها
[1] . طباطبايي، محمد حسين؛ تفسير الميزان ج 1، ص 36
[2] . شواهد التنزيل، ترجمه روحانى، ص42

به عنوان نمونه درباره جلوه های اولویت نماز می توان به موارد زیر اشاره نمود:
اولین بنا در زمین کعبه ومحل عبادت بوده است: قرآن می فرماید: إِنَّ أ وَّلَ بَيْتٍ وُضِع لِلنَّاس لَلَّذي بِبَكَّةَ مُبارَكاً وَهُدىً لِلْعالَمينَ [1].

اولین دستور به حضرت موسی علیه السلام نماز است
پس از بعثت حضرت موسی خداوند به او فرمود :وَأَنَا اخْتَرْتُكَ فَاسْتَمِعْ لِمَا يُوحَى  إِنَّنِي أَنَا اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدْنِي وَأَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِكْرِي[2] اولین دستور به حضرت موسی ع بعد از استقرار در سرزمین مصرنماز است. پس از استقرار حضرت موسی در مصر خداوند به آن حضرت وحی نمود که در مصر ساکن شوید وخانه های خود را قبله قرار دهید ونماز را بپادارید[3].

اولین واجب در اسلام نماز است
پیامبر فرمود اولین چیزی که خداوند بر امت من واجب نمود نماز های پنجگانه بود[4]. ابن شهر آشوب می نویسد: در مدتی که پیامبر اکرم ص در مکه بود، هیچ عبادتی تشریع نشد مگر طهارت و نماز که بر او واجب، و برای امت، سنت (مستحب مؤکد) بود. پس از معراج و در سال نهم بعثت نماز های پنج گانه واجب شد.[5].

اولین واجب در فروع دین نماز است
امام باقر فرمودند:اسلام بر پنج پایه استوار شده ست نماز وزکات و حج وروزه وولایت بعد از ولایت که کلید قبولی بقیه است مهمترین فرع نماز است [6].

اولین عملی که  فرد تازه مسلمان لازم است است یاد بگیرد
فرد که تازه مسلمان می شود باید برای یادگیری مسایل اسلام همت کند واولین چیزی که لازم است یاد بگیرد نماز است واین آموزش نمازبه تازه مسلمان  در سیره پیامبر نیز بوده است  [7].

ازاولین صفاتی که شاخصه تقواست نماز است  
شاخصه های تقوا فراوان است ولی هیچ شاخصه ای به اندازه نماز در قرآن بر آن تاکید نشده است [8].

اولین نشانه مؤمنین
قرآن کریم هنگامی که می خواهد شاخصه های مومنین را بر شمارد اول دست بر روی خشوع در نماز می گزارد[9].

اولین شاخصه حکومت صالحان اقامه نماز است
حضرت ولی عصر که تنها حکومت عدل در جهان را برقرار می کند اولین عمل در حکومتش اقامه نماز است[10]. لذا مهمترین راه تشخیص حکوکت اسلامی از غیر آن بعد از پایبندی به اصول پنجگانه دین نگاه به اولویت نماز در آن حکومت است اگر نماز در اولویت برنامه های حکومت نباشد آن حکوکت عدل اسلامی نخواهد بود .

اولین کار پیامبر ص بعد از هجرت ساخت محلی برای نمازاست
-        ساخت مسجد قبا (پیامبر در قبا ماندند تا حضرت علی ع و همراهانشان بیایند و در این چند روز مسجد قبا را بنا کردند).
-        خواندن نماز جمعه در روز ورود به مدینه.
-        بعد از خواندن نماز به ساخت مسجد مدینه مشغول شدند.

اولین سؤال و محاسبه در قیامت نماز است
در بین تمام فروع دین اولین عملی که مورد محاسبه قرار می گیرد نماز است اگر نماز قبول شود سایر عمال نیز مورد پذیرش قرار می گیرد [11].

اولین و مهمترین عامل جهنمی شدن ترک نماز است
در روز قیامت هم اهل بهشت اهل جهنم را میبینند هم اهل جهنم اهل بهشت را مشاهده می کنند واهل جهنم وبهشت بایکدیگر سوال وجواب دارند یکی از سوالاتی که اهل بهشت از اهل جهنم می پرسند این است که چرا شما جهنمی شدید ؟آنان چهار پاسخ می دهند اولین پاسخ آنان این است که ما از نمازگزاران نبودیم [12].

اولین عملی که از انسان بالا می رود
اعمال انسان بسوی خداوند بالا می رود حال به فرموده پیامبر اولین عملی که از مسلمانان  بالابرده می شود نماز است [13].

 پی نوشت ها
[1] آل‏عمران : 96
[2] (طه/13و14)
[3] وَ أَوْحَيْنا إِلى‏ مُوسى‏ وَ أَخِيهِ أَنْ تَبَوَّءالِقَوْمِكُما بِمِصْرَ بُيُوتاً وَ اجْعَلُوا بُيُوتَكُمْ قِبْلَةً وَ أَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ (یونس/87)
[4] عن النبی ص: اول ما افترض الله علی امتی الصلوات الخمس (کنز العمال، ج 7، ص 276) قال ص إن أول ما فرض الله تعالى الصلاة... جامع‏الاخبار ص : 73
[5] مناقب آل أبي طالب عليهم السلام (لابن شهرآشوب) ؛ ج‏1 ؛ ص43 لم يشرع منها مدة مقامه بمكة إلا الطهارة و الصلاة
[6] عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع قَالَ بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسَةِ أَشْيَاءَ عَلَى الصَّلَاةِ وَ الزَّكَاةِ وَ الْحَجِّ وَ الصَّوْمِ وَ الْوَلَايَةِ قَالَ زُرَارَةُ فَقُلْتُ وَ أَيُّ شَيْ‏ءٍ مِنْ ذَلِكَ أَفْضَلُ فَقَالَ الْوَلَايَةُ أَفْضَلُ لِأَنَّهَا مِفْتَاحُهُنَّ وَ الْوَالِي هُوَ الدَّلِيلُ عَلَيْهِنَّ قُلْتُ ثُمَّ الَّذِي‏يَلِي ذَلِكَ فِي الْفَضْلِ فَقَالَ الصَّلَاةُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ الصَّلَاةُ عَمُودُ دِينِكُم‏ ...الكافي ج : 2 ص : 18
[7] کان رسول الله ص اذا اسلم الرجل اول ما یعلمه الصلاة کنز العمال ج 7 ص 279
[8] ذَالِكَ الْكِتَبُ لَا رَيْبَ  فِيهِ  هُدًى لِّلْمُتَّقِينَ * الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَ يُقِيمُونَ الصَّلَوةَ وَ ممَِّا رَزَقْنَاهُمْ يُنفِقُونَ (البقره/2و3)
[9] قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ * الَّذِينَ هُمْ فىِ صَلَاتهِِمْ خَاشِعُون‏ (المؤمنون/1و2)
[10] تفسير القمي ؛ ج‏2 ؛ ص87ِ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع‏ فِي قَوْلِهِ: «الَّذِينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ‏ فِي الْأَرْضِ- أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّكاةَ» وَ هَذِهِ الْآيَةُ لِآلِ مُحَمَّدٍ ع إِلَى آخِرِ الْآيَةِ- وَ الْمَهْدِيُّ وَ أَصْحَابُه‏
[11] قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص ....أَوَّلُ مَا يُسْأَلُ الْعَبْدُ إِذَا وَقَفَ بَيْنَ يَدَيِ اللَّهِ تَعَالَى عَنِ الصَّلَاةِ فَإِنْ زَكَتْ صَلَاتُهُ زَكَا سَائِرُ عَمَلِهِ وَ إِنْ لَمْ تَزْكُ صَلَاتُهُ لَمْ يَزْكُ عَمَلُه‏ وسائل‏الشيعة ج : 4 ص : 110
[12] فىِ جَنَّاتٍ يَتَسَاءَلُونَ * عَنِ الْمُجْرِمِينَ * مَا سَلَكَكمُ‏ْ فىِ سَقَرَ * قَالُواْ لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّينَ * وَ لَمْ نَكُ نُطْعِمُ الْمِسْكِينَ * وَ كُنَّا نخَُوضُ مَعَ الخَْائضِينَ * وَ كُنَّا نُكَذِّبُ بِيَوْمِ الدِّينِ(المدثر/40-46)
[13] عن النبی ص: اول ما یرفع من اعمالهم الصلوات الخمس کنز العمال ج 7ص 2.

در قرآن کریم از زبان چه کسانی به نماز تاکید شده است ؟
ـ الف) خداوند
ابراهیم و اسحاق و يعقوب
خداوند به عنوان یک امر الهی پیامبران بزرگ الهی ابراهیم واسحاق ویعقوب را به اقامه نماز فرمان می دهد.[1]

حضرت عیسی
خداوند اولین سفارش کننده به نماز است .حضرت عیسی پس از تولداز اولین سخانی که گفت این بود که خداوند مرا به نماز وزکات سفارش نموده است. [2]

حضرت مریم
همچنین خدواند به حضرت مریم سلام الله علیها دستور به قنوت وسجده و رکوع داده است.[3]

حضرت موسى
خداوند هم پس از بعثث موسی هم پس از استقرار در مصر حضرت موسی را به نماز امر می کند. [4]

ـ ب)انبیا
در قرآن کریم در چند جا سخن از تاکید انبیای بزر گ الهی به نماز آمده است

به عنوان نمونه  :
حضرت ابراهیم
حضرت ابراهیم از خداوند درخواست می کند خداوند خودش واز ذریه او کسانی را اقامه کننده نماز قرار دهد [5] که اگر دعایی مهم تر از این بود مسلما پیامبر اولو العزم الهی آن را از خداوند درخواست می نمود. یا پس از استقرار هاجر واسماعیل در سرزمین مکه هدف خود از این عمل را اقامه نماز معرفی می کند[6].

حضرت اسماعیل
حضرت اسماعیل صادق الوعد یکی از پیامبران بزرگ الهی است که مدام خانواده خود را به نماز سفارش می نموده است. [7]

حضرت شعیب
حضرت شعیب با اصرار بر اقامه نماز مورد تمسخر قومش قرار گرفت به گونه ای که گفتند ای شعیب آیا نماز تو ست که فرمان می دهد به تو که ما خدا را نپرستیم ؟[8]

پیامبر اکرم
از آنجا که پیامبران در نجام رسالت الهی معصومند مسلم است که رسول خدا نیز خانواده خود را به نماز توصیه می نموده است آنجا که قرآن به پیامبر دستور امر به نماز خانواده اش را صدر می نماید. [9]

ـ ج)صالحان
حضرت لقمان ع
حضرت لقمان اگر چه پیامبر نبوده است ولی از آنجا که سخن او عین حکمت است خداوند به عنوان الگو وصایای اورابرای دیگران بیان نموده است تا دیگران سرمشق بگیرند حضرت لقمان فرزندش را به اقامه نماز سفارش می نماید.  [10]

 پی نوشت ها
[1] وَ وَهَبْنا لَهُ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ نافِلَةً وَ كُلاًّ جَعَلْنا صالِحِينَ * وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا وَ أَوْحَيْنا إِلَيْهِم ْفِعْلَ الْخَيْراتِ وَ إِقامَ الصَّلاةِوَ إِيتاءَ الزَّكاةِ وَ كانُوا لَنا عابِدِينَ (انبیاء/72و 73)
[2] وَ جَعَلَنِي مُبارَكاً أَيْنَ ما كُنْتُ وَ أَوْصانِي بِالصَّلاةِ وَ الزَّكاةِ ما دُمْتُ حَيًّا (مريم/ 31)
[3] يا مَرْيَمُ اقْنُتي‏ لِرَبِّكِ وَ اسْجُدي وَ ارْكَعي‏ مَعَ الرَّاكِعينَ آل‏عمران : 43
[4] وَ أَوْحَيْنا إِلى‏ مُوسى‏ وَ أَخِيهِ أَنْ تَبَوَّءالِقَوْمِكُما بِمِصْرَ بُيُوتاً وَ اجْعَلُوا بُيُوتَكُمْ قِبْلَةً وَ أَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ (یونس/87) وَ أَنَا اخْتَرْتُكَ فَاسْتَمِعْ لِما يُوحى‏ * إِنَّنِي أَنَا اللَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ أَنَا فَاعْبُدْنِي وَ أَقِمِ الصَّلاةَ لِذِكْرِي (طه/13و14)
[5] رَبِّ اجْعَلْني‏ مُقيمَ الصَّلاةِ وَ مِنْ ذُرِّيَّتي‏ رَبَّنا وَ تَقَبَّلْ دُعاءِ إبراهيم : 40
[6] رَبَّنا إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ رَبَّنا لِيُقِيمُوا الصَّلاةَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِي إِلَيْهِمْ وَ ارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَراتِ لَعَلَّهُمْ يَشْكُرُونَ (ابراهیم/37)
[7] وَ اذْكُرْ فِي الْكِتابِ إِسْماعِيلَ إِنَّهُ كانَ صادِقَ الْوَعْدِ وَ كانَ رَسُولاً نَبِيًّا * وَ كانَ يَأْمُرُ أَهْلَهُ بِالصَّلاةِ وَ الزَّكاةِ وَ كانَ عِنْدَ رَبِّهِ مَرْضِيًّا (مريم/54و 55)
[8] قالُوا يا شُعَيْبُ أَ صَلاتُكَتَأْمُرُكَ أَنْ نَتْرُكَ ما يَعْبُدُ آباؤُنا أَوْ أَنْ نَفْعَلَ فِي أَمْوالِنا ما نَشؤُا إِنَّكَ لَأَنْتَ الْحَلِيمُ الرَّشِيدُ (هود87)
[9] وَ أْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلاةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَيْها لا نَسْئَلُكَ رِزْقاً نَحْنُ نَرْزُقُكَ وَ الْعاقِبَةُ لِلتَّقْوى‏ طه (132)
[10] يابُنَيّ َأَقِمِ الصَّلاة (لقمان/17)