نماز نور چشم من است...

این آیات بار دیگر اهمیت شب زنده‌داری و نماز شب و تلاوت قرآن را در آن هنگامی كه غافلان در خوابند گوشزد می‌كند و چنانكه قبلاً نیز اشاره كرده‌ایم عبادت در شب، مخصوصاً‌ در سحرگاهان و نزدیك طلوع فجر، اثر فوق‌العاده‌ای در صفای روح و تهذیب نفوس و تربیت معنوی انسان و پاكی قلب و بیداری دل و تقویت ایمان و اراده و تحكیم پایه‌های تقوی در دل و جان انسان دارد كه حتّی با یك مرتبه‌ آزمایش انسان آثار آن را به روشنی در خود احساس می‌كند. و به همین دلیل علاوه بر آیات قرآن در روایات اسلامی نیز تأكید فراوان روی آن شده است.

از جمله در حدیثی از امام صادق ـ علیه السّلام ـ می‌خوانیم:

انّ من روح الله تعالی ثلاثه: التّهجد باللّیل و افطار الصّائم و لقاء الاخوان.

سه چیز از عنایات مخصوص الهی است: عبادت شبانه (نماز شب) و افطار دادن به روزه‌داران و ملاقات برادران مسلمان.

و در حدیث دیگری از همان حضرت می‌خوانیم كه در تفسیر آیه :

ان الحسنات یذهبن السیئات.

كارهای نیك اثر كارهای بد را از بین می‌برد.

و فرمود: صلاه اللیل تذهب بذنوب النهار

نماز شب گناهان روز را از بین می‌برد

نوشته شده توسط حسین عرب جعفری | نظرات 0 | ادامه مطلب

چهارشنبه 9 مهر 1393 ساعت 5:08 PM

اوقات نماز شب

انّ ربّك یعلم انّك تقوم ادنی من ثلثی اللّیل و نصفه و ثلثه و طائفه من الّذین معك و الله یقدّر اللّیل و النّهار.

پروردگارت می‌داند كه تو و گروهی از كسانی كه با تو هستند نزدیك دو سوم از شب یا نصف یا ثلث آن را بپا می‌خیزید و خداوند شب و روز را اندازه‌‌گیری می‌كند. « مزمل ، 20»

اشاره به همان دستوری است كه در آغاز سوره به پیامبر داده شده تنها چیزی كه در اینجا اضافه دارد این است كه گروهی از مؤمنان نیز در این عبادت شبانه، پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ را همراهی می‌كردند.

ولی به گونه‌ای كه از بعضی روایات استفاده می‌شود جمعی از مسلمانان در نگهداشتن حساب (ثلث) و (نصف) و (دو ثلث) گرفتار اشكال و دردسر می‌شدند (چرا كه وسیله‌ سنجش زمان در آن عصر وجود نداشت) و به همین جهت ناچار احتیاط می‌كردند و این امر سبب می‌شد كه گاه تمام شب را بیدار بمانند، و مشغول عبادت باشند تا آنجا كه پاهای آنها به خاطر قیام شبانه ورم كرد.

لذا خداوند این حكم را بر آنها تخفیف داد و فرمود:

علم ان لن تحصوه فتاب علیكم فاقرءوا ما تیسر من القرآن.

او می‌داند كه شما نمی‌توانید مقدار مزبور را دقیقاً اندازه‌گیری كنید به همین جهت شما را بخشید اكنون آن مقداری كه از قرآن برای شما میسر است تلاوت كنید.

این احتمال نیز وجود دارد كه وقتی حكم وجوب برداشته شود گناهی صورت نمی‌پذیرد و در نتیجه همچون آمرزش الهی خواهد بود. در این كه منظور از جمله‌ «فاقرؤوا ما تیسر من القرآن.»

آن چه از قرآن برای شما میسر است بخوانید.

چیست؟ گفتگو بسیار است: جمعی آن را به نماز شب تفسیر كرده‌اند كه در لابلای آن حتماً آیات قرآن خوانده می‌شود و بعضی گفته‌اند منظور همان تلاوت قرآن است هر چند در اثناء نماز نباشد سپس بعضی مقدار آن را به پنجاه آیه و بعضی به یكصد آیه و بعضی دویست آیه تفسیر كرده‌اند ولی هیچ یك از این اعداد دلیل خاصی ندارد، بلكه مفهوم آیه این است كه هر مقداری كه انسان به زحمت نمی‌افتد از قرآن بخواند.

ولی حق این است كه ظاهراً امر در جمله (فاقرءوا...) وجوب است چنانكه در اصول فقه بیان شده مگر اینكه گفته شود این امر به قرینه‌ (اجماع فقهاء بر عدم وجوب) یك امر استحبابی است و نتیجه این می‌شود كه در آغاز اسلام به خاطر وجود شرایطی این تلاوت و عبادت شبانه واجب بوده و بعد هم از نظر مقدار و هم از نظر حكم تخفیف داده شده و به صورت یك حكم استحبابی آن هم به مقدار میسور در آمده است ولی به هر حال وجوب نماز شب بر پیامبر اسلام ـ صلّی الله علیه و آله ـ تا آخر عمر ثابت ماند (به قرینه‌ سایر آیات قرآن و روایات).[1]

[1] . سوره‌ی مزمل، نمونه، ج 25، ص 191 الی 194 و 196.

نوشته شده توسط حسین عرب جعفری | نظرات 0 | ادامه مطلب

یک شنبه 9 شهریور 1393 ساعت 5:08 PM

نماز شب بهترین زمان برای عبادت

تتجافی جنوبهم عن المضاجع یدعون ربّهم خوفاً و طمعاً و ممّا رزقناهم ینفقون.

پهلوهایشان از بسترها در دل شب دور می‌شود (به پا می‌خیزند و رو به درگاه خدا می‌آورند) پروردگار خود را با بیم و امید می‌خوانند، و از آنچه به آنها روزی داده‌ایم انفاق می‌كنند.« سجده ، 16»

در این‌ آیه به یكی از صفات مؤمنین اشاره كرده می‌گوید: پهلوهایشان از بسترها در دل شب دور می‌شود به پا می‌خیزند و رو به درگاه خدا می‌آورند و به راز و نیاز با او می‌پردازند». (تتجافی[1] یعنی چه)

[1] . «تتجافی» از مادّه «جفا» در اصل به معنی برداشتن و دور ساختن است «جنوب» جمع «جنب» به معنی پهلو است و «مضاجع» جمع «مضجع» به معنی بستر است، و دور شدن پهلو از بستر كنایه از برخاستن از خواب و پرداختن به عبادت پروردگار در دل شب است.

نوشته شده توسط حسین عرب جعفری | نظرات 0 | ادامه مطلب

یک شنبه 9 شهریور 1393 ساعت 5:06 PM

نماز شب نشانه بهشتیان

كانوا قلیلاً من اللّیل ما یهجعون و بالاسحار هم یستغفرون.

آنها (پرهیزكاران) كمی از شبها را می‌خوابیدند و در سحرگاهان استغفار می‌كردند.«ذاریات ، 17 و 18»

پاداش سحر خیزان و نیكوكاران

آیات بعد به توضیح چگونگی نیكوكار بودن آنها پرداخته، سه وصف را از میان اوصاف آنها بیان می‌كند.

نخست این كه: آنها كمی از شبها را می‌خوابیدند» «كانوا قلیلاً من اللیل ما یهجعون».

(یهجعون) از ماده‌ (هجوع) به معنی خواب شبانه است.

بعضی گفته‌اند منظور این است كه آنها اكثر شب را بیدار بودند و كمی از شب را می‌خوابیدند، و به اصطلاح همواره شب زنده‌دار بودند.

ولی از آنجا كه این حكم به صورت یك دستور عمومی برای پرهیزكاران و محسنین بعید به نظر می‌رسد این تفسیر مناسب نیست، بلكه منظور این است كه آنها كمتر اتّفاق می‌افتاد تمام شب را بخوابند، و به تعبیر دیگر (لیل) (شب) به صورت جنس و عموم در نظر گرفته شده.

بنابراین همه شب بخشی را بیدار بودند و به عبادت و نماز شب می‌پرداختند و شبهایی را كه تماماً در خواب باشند و عبادت شبانه از آنها به كلّی فوت شود كم بوده است.

این تفسیر در حدیثی از امام صادق ـ علیه السّلام ـ نیز نقل شده است.[1]

دومین وصف آنها را چنین بیان می‌كند: آنها پیوسته در سحرگاهان استغفار می‌كردند «و بالاسحارهم یستغفرون».

در آخر شب كه چشم غافلان در خواب است، و محیط از هر نظر آرام، قال و غوغای زندگی مادّی فرو نشسته، و عواملی كه فكر انسان را به خود مشغول دارد خاموش است برمی‌خیزند، و به درگاه خدا می‌روند، در پیشگاه معبود به راز و نیاز می‌پردازند، نماز می‌خوانند، و مخصوصاً از گناهان خود استغفار می‌كنند.

بسیاری معتقدند كه منظور از استغفار در اینجا همان نماز شب است، از این جهت كه قنوت نماز وتر مشتمل بر استغفار است.

(اسحار) جمع (سحر) (بر وزن بشر) در اصل به معنی پوشیده و پنهان بودن است، و چون در ساعات آخر شب پوشیدگی خاصّی بر همه چیز حاكم است (سحر) نامیده شده.

واژه‌ (سحر) (بر وزن شعر) نیز به چیزی گفته می‌شود كه چهره‌ حقائق را می‌پوشاند و یا اسرار آن از دیگران پوشیده است.

در روایتی در تفسیر (درّ المنثور) آمده است كه پیغمبر گرامی اسلام ـ صلّی الله علیه و آله ـ فرمود:

ان‌ آخر اللیل فی التهجد احب الی من اوله، لان الله یقول و بالاسحارهم یستغفرون: آخر شب برای تهجد (نماز شب) نزد من محبوبتر است از آغاز آن، زیرا خداوند می‌فرماید: پرهیزكاران در سحرگاهان استغفار می‌كنند.[2]

و در حدیث دیگری از امام صادق ـ علیه السّلام ـ می‌خوانیم: (كانوا یستغفرون الله فی الوتر سبعین مره فی السحر): (نیكوكاران بهشتی در نماز وتر به هنگام سحر هفتاد مرتبه از خدا طلب آمرزش می‌كردند).[3]

ـ و در درّ منثور است كه ابن مردویه از انس روایت كرده كه گفت: رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ فرمود: برای شب زنده‌داری و نماز شب آخر شب را بیشتر از اوّل شب دوست دارم چون خدای تعالی فرموده: «و بالاسحارهم یستغفرون».

و در همان كتاب است كه ابن مردویه از ابن عمر از رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ روایت كرده كه در پاسخ كسی كه از معنای جمله «و بالاسحارهم یستغفرون» پرسید، فرمود: یعنی نماز می‌خوانند.

ـ مؤلف: شاید تفسیر استغفار به نماز از این جهت است كه استغفار جزئی از نماز شب یعنی نماز وتر است، همچنان كه در آیه‌: «و قرآن الفجران قرآن الفجر كان مشهوداً»[4] منظور از قرآن فجر همان نماز است.[5]

[1] . مرحوم طبرسی در مجمع البیان به این حدیث اشاره كرده است (ج 9، ص 155) در تفسیر صافی نیز حدیث از كافی به این صورت نقل شده است: «كانوا اقل اللیالی یفوتهم لا یقومون فیها» (تفسیر صافی ذیل آیه‌ی مورد بحث).

[2] . در المنثور، ج 6، ص 113.

[3] . نمونه ج 22، ص 321 ـ 322 ـ 323.

[4] . اسری / 78.

[5] . المیزان. ج 18 ص 586.

نوشته شده توسط حسین عرب جعفری | نظرات 0 | ادامه مطلب

پنج شنبه 9 مرداد 1393 ساعت 5:07 PM

زینت نمازگزار

یا بنی آدم خذوا زینتكم عند كلّ مسجدٍ.

ای فرزندان آدم هنگام رفتن به مسجد خود را با زینت آراسته سازید.«اعراف ، 31»

در آیه‌ نخست به همه‌ فرزندان آدم به عنوان یك قانون همیشگی كه شامل تمام اعصار و قرون می‌شود دستور می‌دهد كه زینت خود را به هنگام رفتن به مسجد با خود داشته باشید.

این جمله می‌تواند هم اشاره به (زینتهای جسمانی) باشد كه شامل پوشیدن لباسهای مرتب و پاك و تمیز،‌شانه زدن موها و به كار بردن عطر و مانند آن می‌شود، و هم شامل زینتهای معنوی یعنی صفات انسانی و ملكات اخلاقی و پاكی نیت.

و اگر می‌بینیم در بعضی از روایات اسلامی تنها اشاره به لباس خوب یا شانه كردن موها شده و یا اگر می‌بینیم تنها سخن از مراسم نماز عید و نماز جمعه به میان آمده است دلیل بر انحصار نیست بلكه هدف بیان مصداقهای روشن است.

و همچنین اگر می‌بینیم كه در بعضی دیگر از روایات زینت به معنی رهبران و پیشوایان شایسته تفسیر شده دلیل بر وسعت مفهوم آیه است كه همه‌ زینتهای ظاهری و باطنی را در بر می‌گیرد.

لذا در اسلام استفاده كردن از زیباییهای طبیعت لباسهای زیبا و متناسب به كار بردن انواع عطرها و امثال آن نه تنها مجاز شمرده شده بلكه به آن توصیه و سفارش نیز شده است و روایات زیادی در این زمینه از پیشوایان مذهبی در كتب معتبر نقل شده است.

در حدیث دیگری می‌خوانیم كه یكی از زاهدان ریائی به نام عباد بن كثیر با (امام صادق ـ علیه السّلام ـ ) روبرو شد (در حالی كه امام ـ علیه السّلام ـ لباس بسیار ساده می‌پوشید) گفت: چرا چنین لباس جالبی بر تن تو است آیا بهتر نبود كه لباسی كم اهمیت‌تر از این می‌پوشیدی امام فرمود: وای بر تو ای عباد!

من حرم زینه الله التی اخرج لعباده و الطیبات من الرزق

چه كسی حرام كرده است زینتهایی را كه خداوند برای بندگانش آفریده و روزیهای پاكیزه را؟

... و روایات متعدد دیگر.

این تعبیر كه خداوند زیبایی را دوست دارد.

و یا تعبیر به این كه خداوند زیباییها را آفریده همگی اشاره به این حقیقت است كه اگر استفاده از هرگونه زیبایی ممنوع بود خداوند هرگز اینها را نمی‌آفرید آفرینش زیباییها در جهان هستی خود دلیل بر این است كه خالق زیباییها آن را دوست دارد.[1]

در مجمع البیان آمده:

ای اولاد آدم لباسهای نو و زیبای خود را در نماز جمعه و نماز عید بپوشید این معنی از امام باقر ـ علیه السّلام ـ است.

روایت شده كه امام حسن مجتبی ـ علیه السّلام ـ هر وقت به نماز بر می‌خاست بهترین لباسهای خود را می‌پوشید علت را جویا شدند فرمود:

«انّ الله جمیلٌ و یحبُّ الجمال فاتجملّ لربّی و هو یقول خذوا زینتكم عند كلِّ مسجدٍ.»

خدا زیباست و زیبایی را دوست دارد من برای خدایم خود را می‌آرایم او می‌گوید زینت خود را نزد هر نمازی به تن كنید دوست دارم كه بهترین لباسم را بپوشم.[2]

[1] . تفسیر نمونه، ج6، ص147 و 148.

[2] . مجمع البیان، ج9، ص87 و ج3ـ4، ص636.

نوشته شده توسط حسین عرب جعفری | نظرات 0 | ادامه مطلب

پنج شنبه 9 مرداد 1393 ساعت 5:05 PM

موضوعات

انواع نماز

فلسفه نماز