اولين قدم در اصلاح الگوي مصرف، بايد
به اصلاح فرهنگ مصرف و تغيير ذائقه مصرفي جامعه معطوف
گردد. اقدامي كه در وهله نخست به رسانه ملي و در مراحل
بعدي به ساير رسانههاي گروهي، محافل علمي، دانشگاهي و
شوراي عالي انقلاب فرهنگي مربوط ميشود.
حركت به سمت «مصرفگرايي مدرن» با توسعه و گسترش صنايع و توليد در روزهاي آغازين قرن بيستم، در قالب راهاندازي فروشگاههاي زنجيرهاي بزرگ و ايجاد نمايشگاههاي جذاب و خيرهكنندهاي شكل گرفت كه در سالهاي بعد، با شتاب فراوان، روند استحاله از «جامعه توليدي» به «جامعه مصرفي» را ممكن و پديدار كرد.
در سال 1907 نويسنده آمريكايي، «سايون ان. پاتن»، در كتاب «مباني جديد تمدن»، فرهنگ مصرفگرايي را كليد ميزند و مينويسد: «جامعه، از اين پس نبايد به مهار آرزوها و خواستههاي شهروندان بپردازد و آنان را چون گذشته به صرفهجويي و قناعت فرا بخواند بلكه برعكس، بايد آنان را تشويق و تحريك به مصرف بيشتر كند و از آنها بخواهد كه براي مصرف بيشتر خود، كار بيشتري انجام دهند؛ «مصرف بيشتر با تلاش بيشتر» اين امر، جامعه را به سوي فراواني و رفاه ميبرد.»
اين رويكرد مصرفي در غرب كه در پي توليد انبوه، اجتناب ناپذير مي نمود، بعدها و در سالهاي اخير به «جنون مصرف» تبديل شد و منجر به جايگزيني ارزشها از اخلاقيات و تعالي انساني به بازار، عرضه و تقاضا گرديد.
اما جامعه مصرفي غرب اندك اندك جاي پاي خود را در ساير كشورها نيز باز كرد و مظاهر فريبنده آن با استفاده از ابزارهاي پيشرفته رسانهاي و تأثير بر جوامع اطلاعاتي، تبليغ شد و به نفوذ در فرهنگها و تمدنها همت گمارد؛ به گونهاي كه امروزه تقريبا در همه نقاط جهان آثار و رگههاي مصرفگرايي غربي مشاهده مي شود.
گسترش الگوي مصرف غربي در كشور ما با وجود معارف والا و فرهنگ قدرتمند اسلامي، با چالشها و مقاومتهاي فراواني روبهرو بوده و هست؛ اما متاسفانه زرق و برقهاي چشمنواز و دلفريب توليدات مصرفي، باعث شد تا آسيبهاي آن فرهنگ، بخشهاي بزرگي از اقتصاد، بازرگاني و صنعت ما را نيز طي سالهاي گذشته مورد تهديد قرار دهد.
در فرهنگ فاخر اسلامي، اعتدال در مصرف، صرفهجويي و پرهيز از اسراف، در جهت ايجاد تعادل و عدالت اقتصادي به صراحت و مكرر مورد تاكيد قرار گرفته است.
خداوند متعال در آيه 31 سوره اعراف ميفرمايد: «اي فرزندان آدم زيورهاي خود را در هر نمازي برگيريد و بخوريد و بياشاميد و زيادهروي مكنيد كه او اسرافكاران را دوست نميدارد» و در آيه 26 و 27 سوره اسراء به رعايت حقوق مستمندان امر شده است و اسرافكاران را برادران شيطان معرفي كرده است: «و حق خويشاوند را به او بده و مستمند و در راه مانده را [دستگيري كن] و ولخرجي و اسراف مكن. چرا كه اسرافكاران برادران شيطاناند و شيطان همواره نسبت به پروردگارش ناسپاس بوده است».
توجه و تأكيد مقام معظم رهبري در نامگذاري سال 88 به عنوان سال«اصلاح الگوي مصرف» در واقع بازگرداندن جامعه اسلامي به اصول حقه الهي و پيشگيري از انحراف بزرگي است كه گسترش لجامگسيخته آن ممكن است نابودي عدالت اجتماعي و ارزشهاي انساني را در بر داشته باشد.
رهبر انقلاب اسلامي در پيام نوروزي تأكيد كردند: «اسلام عزيز و همه عقلاي عالم، بر اين نكته تأكيد ميكنند كه «مصرف» بايد مدبرانه و عاقلانه مديريت شود. همه ما بهخصوص مسئولان قواي سهگانه، شخصيتهاي اجتماعي و آحاد مردم بايد در سال جديد در مسير تحقق اين شعار مهم، حياتي و اساسي يعني «اصلاح الگوي مصرف در همه زمينه ها» برنامهريزي و حركت كنيم تا با استفاده صحيح و مدبرانه از منابع كشور، مصداق برجستهاي از تبديل احوال ملت به نيكوترين حالها، ظهور و بروز يابد.»
اولين قدم در اصلاح الگوي مصرف، بايد به اصلاح فرهنگ مصرف و تغيير ذائقه مصرفي جامعه معطوف گردد. اقدامي كه در وهله نخست به رسانه ملي و در مراحل بعدي به ساير رسانههاي گروهي، محافل علمي، دانشگاهي و شوراي عالي انقلاب فرهنگي مربوط ميشود. آنان بايد خط قرمز مصرف را براي مردم مشخص و الگوهاي مصرف بهينه را معرفي كنند.
از اين نكته نيز نبايد غافل ماند كه تغيير رفتار و فرهنگ، با بازيهاي نمايشي، دستورالعملنويسي و ايجاد سازمان و ستاد محقق نمي شود. دولت، مردم و دستاندركاران بخش خصوصي اعم از صنعت و تجارت بايد با تعريف صحيحي از ضرورتها و بايستههاي اصلاحي در حوزه مربوطه خود، در اين جهاد ملي مشاركت و هر كدام تكليف خود را به خوبي ايفا نمايند. در هر حال آحاد جامعه بايد با فرهنگسازي صحيح به درك ملموس اين نكته برسند كه «صرفهجويي به معناي درست مصرف كردن، بجا مصرف كردن، ضايع نكردن مال، مصرف را كارآمد و ثمربخش كردن است. اسراف در اموال و در اقتصاد اين است كه انسان مال را مصرف كند، بدون اينكه اين مصرف اثر و كارايي داشته باشد. مصرف بيهوده و مصرف هرز، در حقيقت هدر دادن مال است.»
حركت به سمت «مصرفگرايي مدرن» با توسعه و گسترش صنايع و توليد در روزهاي آغازين قرن بيستم، در قالب راهاندازي فروشگاههاي زنجيرهاي بزرگ و ايجاد نمايشگاههاي جذاب و خيرهكنندهاي شكل گرفت كه در سالهاي بعد، با شتاب فراوان، روند استحاله از «جامعه توليدي» به «جامعه مصرفي» را ممكن و پديدار كرد.
در سال 1907 نويسنده آمريكايي، «سايون ان. پاتن»، در كتاب «مباني جديد تمدن»، فرهنگ مصرفگرايي را كليد ميزند و مينويسد: «جامعه، از اين پس نبايد به مهار آرزوها و خواستههاي شهروندان بپردازد و آنان را چون گذشته به صرفهجويي و قناعت فرا بخواند بلكه برعكس، بايد آنان را تشويق و تحريك به مصرف بيشتر كند و از آنها بخواهد كه براي مصرف بيشتر خود، كار بيشتري انجام دهند؛ «مصرف بيشتر با تلاش بيشتر» اين امر، جامعه را به سوي فراواني و رفاه ميبرد.»
اين رويكرد مصرفي در غرب كه در پي توليد انبوه، اجتناب ناپذير مي نمود، بعدها و در سالهاي اخير به «جنون مصرف» تبديل شد و منجر به جايگزيني ارزشها از اخلاقيات و تعالي انساني به بازار، عرضه و تقاضا گرديد.
اما جامعه مصرفي غرب اندك اندك جاي پاي خود را در ساير كشورها نيز باز كرد و مظاهر فريبنده آن با استفاده از ابزارهاي پيشرفته رسانهاي و تأثير بر جوامع اطلاعاتي، تبليغ شد و به نفوذ در فرهنگها و تمدنها همت گمارد؛ به گونهاي كه امروزه تقريبا در همه نقاط جهان آثار و رگههاي مصرفگرايي غربي مشاهده مي شود.
گسترش الگوي مصرف غربي در كشور ما با وجود معارف والا و فرهنگ قدرتمند اسلامي، با چالشها و مقاومتهاي فراواني روبهرو بوده و هست؛ اما متاسفانه زرق و برقهاي چشمنواز و دلفريب توليدات مصرفي، باعث شد تا آسيبهاي آن فرهنگ، بخشهاي بزرگي از اقتصاد، بازرگاني و صنعت ما را نيز طي سالهاي گذشته مورد تهديد قرار دهد.
در فرهنگ فاخر اسلامي، اعتدال در مصرف، صرفهجويي و پرهيز از اسراف، در جهت ايجاد تعادل و عدالت اقتصادي به صراحت و مكرر مورد تاكيد قرار گرفته است.
خداوند متعال در آيه 31 سوره اعراف ميفرمايد: «اي فرزندان آدم زيورهاي خود را در هر نمازي برگيريد و بخوريد و بياشاميد و زيادهروي مكنيد كه او اسرافكاران را دوست نميدارد» و در آيه 26 و 27 سوره اسراء به رعايت حقوق مستمندان امر شده است و اسرافكاران را برادران شيطان معرفي كرده است: «و حق خويشاوند را به او بده و مستمند و در راه مانده را [دستگيري كن] و ولخرجي و اسراف مكن. چرا كه اسرافكاران برادران شيطاناند و شيطان همواره نسبت به پروردگارش ناسپاس بوده است».
توجه و تأكيد مقام معظم رهبري در نامگذاري سال 88 به عنوان سال«اصلاح الگوي مصرف» در واقع بازگرداندن جامعه اسلامي به اصول حقه الهي و پيشگيري از انحراف بزرگي است كه گسترش لجامگسيخته آن ممكن است نابودي عدالت اجتماعي و ارزشهاي انساني را در بر داشته باشد.
رهبر انقلاب اسلامي در پيام نوروزي تأكيد كردند: «اسلام عزيز و همه عقلاي عالم، بر اين نكته تأكيد ميكنند كه «مصرف» بايد مدبرانه و عاقلانه مديريت شود. همه ما بهخصوص مسئولان قواي سهگانه، شخصيتهاي اجتماعي و آحاد مردم بايد در سال جديد در مسير تحقق اين شعار مهم، حياتي و اساسي يعني «اصلاح الگوي مصرف در همه زمينه ها» برنامهريزي و حركت كنيم تا با استفاده صحيح و مدبرانه از منابع كشور، مصداق برجستهاي از تبديل احوال ملت به نيكوترين حالها، ظهور و بروز يابد.»
اولين قدم در اصلاح الگوي مصرف، بايد به اصلاح فرهنگ مصرف و تغيير ذائقه مصرفي جامعه معطوف گردد. اقدامي كه در وهله نخست به رسانه ملي و در مراحل بعدي به ساير رسانههاي گروهي، محافل علمي، دانشگاهي و شوراي عالي انقلاب فرهنگي مربوط ميشود. آنان بايد خط قرمز مصرف را براي مردم مشخص و الگوهاي مصرف بهينه را معرفي كنند.
از اين نكته نيز نبايد غافل ماند كه تغيير رفتار و فرهنگ، با بازيهاي نمايشي، دستورالعملنويسي و ايجاد سازمان و ستاد محقق نمي شود. دولت، مردم و دستاندركاران بخش خصوصي اعم از صنعت و تجارت بايد با تعريف صحيحي از ضرورتها و بايستههاي اصلاحي در حوزه مربوطه خود، در اين جهاد ملي مشاركت و هر كدام تكليف خود را به خوبي ايفا نمايند. در هر حال آحاد جامعه بايد با فرهنگسازي صحيح به درك ملموس اين نكته برسند كه «صرفهجويي به معناي درست مصرف كردن، بجا مصرف كردن، ضايع نكردن مال، مصرف را كارآمد و ثمربخش كردن است. اسراف در اموال و در اقتصاد اين است كه انسان مال را مصرف كند، بدون اينكه اين مصرف اثر و كارايي داشته باشد. مصرف بيهوده و مصرف هرز، در حقيقت هدر دادن مال است.»
