ابزار نظر سنجی

سيد ضياء الدين كياء الحسينیو عـلـی بـاقـــري

تحقيق حاضر را می توان به دو بخش نظری و تجربی تقسيم نمود در بخش نظری تحقيقات انجام شده حول محور تأمين اجتماعی است ولی ادبيات آن در بين انديشمندان اسلامی چند سالی است كه رواج يافته است.

ولی تحقيق حاضر كه در صدد برآورد مقدار بالقوه مقدار پولی منابع مالی لازم الاداء و ارتباط آن با تأمين اجتماعی می باشد در نوع خود در ايران تازه و بديع می باشد و به همين علت اگر چه تحقيقی تازه و قدمی ابتدائی در حوزه تحقيقات اقتصاد اسلامی بوده ولی اميد داريم تا زمينه ساز تحقيقات بعدی در اين زمينه باشد.

از آن جا كه تحقيق حاضر به طور كلی به دو بخش نظری و كاربردی تقسيم شده در فصل اول به مباحث نظری و اصول و مبانی تأمين اجتماعی در اسلام پرداخته می شود. به همين خاطر در فصل دوم به تعريف تأمين اجتماعی و مفاهيم مربوط به آن كه در طی تقريباً قرن گذشته وارد حوزه علوم اجتماعی شده، پرداخته می شود.

در فصل سوم به طور گذرا به اصول و مبانی تأمين اجتماعی متعارف پرداخته شده و در فصل چهارم اصول و مبانی تأمين اجتماعی در اسلام مورد تحقيق قرار می گيرد كه سه اصل عدالت، اخوت و برادری و كرامت انسانی به طور تفصيل مورد بحث قرار می گيرد و ارتباط آنان با تأمين اجتماعی را از متون اصلی (قرآن و سنت) نشان داده شده است.

محمدرضا شريف­ آزاده * محمدحسين­زاده بحريني**

چكيده

سرمايه گذاري خصوصي در هر كشور افزون بر تأثير پذيري از متغيّرهاي اقتصادي مانند نرخ تورّم، نرخ ارز ، حجم سرمايه گذاري دولتي، حجم سرمايه گذاري مستقيم خارجي و ديگر متغيّرهاي اقتصادي، از متغيرهاي نهادي معطوف به امنيت محيط سرمايه گذاري، تأثير مي­پذيرد. در اين مقاله ، چگونگي تأثيرپذيري سرمايه گذاري بخش خصوصي در ايران از متغيّرهاي امنيتي آزمون شده است. متغيّرهاي نهادي «ثبات دولت»، «حاكميت نظم و قانون»، «خطر بروز درگيري داخلي»،‌ «خطر بروز درگيري خارجي» و «شكاف ميان انتظارات مردم و عملكرد اقتصادي دولت»، تأثير مثبت و معنا دار بر نسبت سرمايه گذاري خصوصي به GDP دارند.

تأثير متغيّرهاي «پاسخگويي دولت در برابر مردم و نهادهاي دموكراتيك»، و «فساد دولت» بر نسبت سرمايه گذاري بخش خصوصي به GDP منفي است, اما كاملاً معنا دار نيست. متغيّر «خطر بي اعتنايي به قراردادها و مصادره سرمايه گذاري بخش خصوصي به وسيلة دولت»، با سرمايه گذاري خصوصي در ايران رابطة نه چندان معنا دار اما مثبت نشان مي­دهد، بدين معني كه كاهش خطر يادشده به افزايش سرمايه گذاري بخش خصوصي مي­انجامد. و سرانجام متغيّرهاي «كيفيت دستگاه اداري» و «خطر بروز تنشهاي قومي» ارتباط معنا داري با نسبت سرمايه گذاري بخش خصوصي به GDP نشان نمي­دهند. استفاده از شاخصهاي تجمعي ـ كه از حاصل جمع تمام يا برخي از شاخصهاي نهادي پيش گفته به دست مي­آيند - تأثير پذيري شديد سرمايه گذاري خصوصي در ايران را از ماهيت و عملكرد دولت تأييد مي­كند.

واژگان كليدي : سرمايه گذاري خصوصي , امنيت اقتصادي , ثبات دولت , حاكميت نظم و قانون

پژوهشگر: رحيم روحبخش

چکيده: آغاز رسمي کشف حجاب در 17 دي ماه 1314 شمسي به عنوان يک واقعه مهم در تاريخ معاصر کشور محسوب ميشود. تاکنون در اندک پژوهشهاي انجام شده، برخي ابعاد و زواياي اين واقعه مورد بررسي قرار گرفته است، ولي درباره پيامدهاي اجتماعي و به خصوص اقتصادي آن پژوهش مستقلي صورت نگرفته است. اين نوشتار بر آن است که با استناد به حجم انبوه اسناد منتشر شده، اين ابعاد از واقعه کشف حجاب را مورد بازکاوي قرار دهد.

چنين به نظر ميرسد که لباس مردمان هر کشور معرف هويت و فرهنگ آن کشور است. در کشوري مثل ايران که دين در تمام ابعاد زندگي مردم حضور و نمود دارد و جانمايه فرهنگ را نيز تشکيل ميدهد، لباس و نوع پوشش نيز از اين مؤلفه تأثير عميقي ميپذيرد. از اين رو صيانت از اين ارزش و هنجار اجتماعي داراي بعد ملي و ديني است. مقاومت تودهها در قبال تغيير پوشش در دوره رضا شاه بيانگر تعميق اين هنجار در جامعه و تقيدات مردم به سنن ملي و مذهبي ميباشد.

رضاشاه در جريان مدرن سازي کشور، در صدد برآمد اين حوزه از فرهنگ و سنت جامعه را نيز متحول سازد. او تصور ميکرد که با تغيير پوشش ميتواند گامي اساسي در راه تجددگرايي مردم ايران بردارد و در همين راستا به موازات برخي اقدامات ديگر نظير تأسيس نهادها و مراکز نوين و مقابله با سنتها، دستور داد که تغييراتي نيز در پوشش مردم صورت گيرد.

در مرحله اول قانون اجباري شدن لباس متحدالشکل به تاريخ ششم دي ماه 1307 در مجلس شوراي ملي ه تصويب رسيد. بر اساس اين قانون پوشيدن لباسهاي يکدست براي کارکنان دولتي و به خصوص کلاه پهلوي (لبه دار) اجباري و همچنين استفاده عبا و عمامه از سوي روحانيون - به جز برخي موارد استثنايي - ممنوع اعلام شد. البته برخي گزارشها از اجراي رسمي اين قانون در ميان مستخدمين ادارات از يک سال پيش از آن نيز خبر ميدهد، ولي تعميم اين برنامه در مباني مردم در پي سفر چهل روزه شاه به ترکيه در خرداد و تيرماه 1313 و ديدن کشف حجاب در آن کشور در دستور کار هيأت حاکمه قرار گرفت.

دستورالعمل مربوطه حاکي است که در اين مرحله مردان موظف به پوشيدن يک دست کت و شلوار يکدست و گذاشتن کلاه شاپو (مشهور به اسامي ديگر نظير کلاه کلني، کلاه تمام لبه، بين المللي) بر سر و زنان نيز کشف حجاب نموده و به جاي چارقد، با کلاه زنانه در انظار عمومي ظاهر شوند.

صندوق بينالمللي پول(IMF -Funb Monetary International) که در دسامبر ???? تاسيس شد، يک سازمان بينالمللي است که ??? عضو دارد و بر اساس ماده ? اساسنامه مربوطه هدف هاي زير را دنبال مي کند:

1) پيشبرد همکاري هاي بينالمللي از طريق تدارک سازواره لازم براي مشاوره و همکاري پيرامون مسائل پولي بينالمللي،

2) تسهيل رشد متوازن تجارت بين الملل و در نتيجه کمک به طرح اشتغال بالاتر و درآمدهاي واقعي بيشتر و توسعه ظرفيت هاي توليدي،

3) پيشبرد ثبات مبادلات پولي و ترتيبات مبادلاتي داراي نظم و قاعده و تسهيل اجتناب زا تنزل رقابتي ارزش پول،

4) ترويج يک نظام پرداخت ها و انتقالات چند جانبه براي معاملات جاري و تلاش براي رفع محدوديت هاي ارزي که در جهت محدود کردن رشد تجارت جهاني عمل مي کنند،

5) گذاشتن منابع عمومي صندوق در اختيار کشورهاي عضو بطور موقت و بر اساس موازين حفاظتي مکفي، به منظور دادن فرصت تصحيح ناهنجاري هاي مرتبط با تراز پرداخت ها به آنها، بدون توسل به تدابيري که مي توانند رفاه ملي يا بينالمللي را به نابودي بکشانند،

6) کوتاه تر کردن زمان و کاستن از ابعاد عدم موازنه پرداختها.

? سه وظيفه مهم صندوق بينالمللي پول نيز عبارتند از:

ترجم سجاد جعفريان

يادآوري: کتاب حاضر، همانگونه که از نامش آشکار است، درباره تاريخ قم در فاصله سال‌هاي 30 تا 751 هجري يعني آغاز ورود اسلام در منطقه جبال و از جمله قم تا پايان سلسله ايلخاني در ايران است. اين اثر به زبان آلماني نوشته شده و در انتهاي آن خلاصه‌اي از کتاب به انگليسي درج شده است.

متني را که ملاحظه مي‌فرماييد ترجم همان خلاص انگليسي است که توسط خود مؤلف نوشته شده و حاوي اهم نکاتي است که وي در اين کتاب بررسيده است.

اثر حاضر در مورد تاريخ شهر قم (شهري در 150 کيلومتري جنوب تهران) از نخستين روزگاراني که نامي از آن در تاريخ آمده تا سال 1350 م/ 750 ق است. البته تمرکز اصلي کتاب روي فاصله زماني ميان اولين حضور اعراب در منطقه در سال 644 (سال 23 هجري يا سال فتح جبال) تا اواخر حکومت سلسله ايلخانان در سال 1350 ميلادي خواهد بود.

اين اثر در چهار بخش تنظيم شد است :

1ـ منبع‌شناسي تاريخي،

2ـ دوره پيش از سلام،

3ـ تاريخ سياسي سال‌هاي 650ـ 1350،

4ـ جغرافياي اقتصادي قم.

سعيد فراهاني‌فرد*

چكيده

جامعيت فكري شهيد مطهري سبب شده است تا به بسياري از مشكلات فكري زمان خود پرداخته، براي آن‏ها راه حل‏هايي بيابد. به رغم اين كه تخصّص اصلي شهيد بزرگوار اقتصاد نبوده و از طرفي، اقتصاد اسلامي نيز در زمان وي چندان مطرح نبوده است، افزون بر كتاب‏هايي كه به طور مستقل در اين باره نگاشته، در ساير آثار خود نيز به مناسبت، مطالب ارزشمندي را دربارة مسائل اقتصادي اسلام مطرح كرده است. ما در اين مقاله كوشيده‏ايم، با استفاده از نوشته‏هاي استاد، چارچوب نظام اقتصادي اسلام را از ديدگاه آن بزرگوار معرّفي كنيم. بديهي است كه داوري دربارة ديدگاه‏هاي اقتصادي استاد مستلزم توجّه به دو مطلب است:

أ. همان طور كه اشاره شد، اين نوشته‏ها در فضا و وضعيت خاص نگاشته شده است.

ب. برخي از آثار استاد كه در متن از آن ها استفاده شده، يادداشت‏هايي بوده كه هنوز از ديد وي نهايي نشده بوده است. در اين مقاله، ضمن اشاره به اختلاف نظرهايي دربارة نظام اقتصادي اسلام و علم اقتصاد اسلامي و بيان ديدگاه استاد در اين باره با استفاده از آثار شهيد مطهري، مباني و اهداف نظام اقتصادي اسلام را استخراج، و در پايان، اندازة دولت و بخش خصوصي و اختيارات دولت را در اين نظام مطالعه مي‌كنيم.

واژگان كليدي: مطهري، نظام اقتصادي اسلام، انديشه اقتصادي، مالكيت، رشد اقتصادي.

سيد محمد مسعود معصومي

كار مشروع براى زن يك وظيفه‏اى دينى است‏

1- مرحوم حرّ عاملى، در كتاب شريف وسائل الشّيعه فرموده‏اند: «مستحب است زن به كار بافندگى و ريسندگى مشغول باشد» و براى اين مسأله بابى را قرار داده‏اند.(1)

2- قالَ اَميرُ الْمُؤْمِنينَ(ع): قالَ رَسُولُ‏الله(ص) فى‏ كَلامٍ كَثيرٍ: وَ نِعْمَ الّلْهوُ الْمِغْزَلُ لِلْمَرأَه الصّالِحَه.(2)

حضرت اميرالمؤمنين(ع) فرمود: پيامبر اكرم(ص) بارها مى‏فرمود: بافندگى و ريسندگى براى زنِ صالح و شايسته سرگرمى خوبى است. (يعنى هم كار توليدى است، و هم در اختيار، و هم سبك و هم مناسب با ذوق و سليقه خانم‏هاست، كه مى‏تواند به خوبى ساعات فراغت آنها را به طور سالم پر نموده و در آمدزا نيز باشد.)

3- العياشى (فى تفسيره) عن محمد بن خالد قال: مَرّ ابراهيم النخعى على امراه و هى جالسه على باب دارها بكره، و كان يقال لها: ام بكر و فى يدها مغزل تغزل به، فقال لها: يا ام بكر أما كبرت أماانَ لك ان تضعى هذا المغزل؟ فقالت: و كيف اَضعه وَ قَد سَمِعْتُ عَلِىّ بْنِ اَبى‏ طالِبٍ(ع) يَقُولُ: هُوَ مِنْ طَيّباتِ الْكَسْبِ.(3)

در كتاب تفسير شريف عياشى نقل شده است كه شخصى به نام ابراهيم نخعى، پيرزنى را مشاهده كرد كه مشغول بافندگى و ريسندگى بود. با تعجّب به او گفت: آيا زمان آن نرسيده است كه كار را كنار بگذارى؟! او در جواب گفت: چگونه اين كار را بكنم و حال آن كه از على بن ابى‏طالب(ع) شنيدم كه فرمود: اين عمل از شغل‏هاى پاك (و پسنديده) است.

قالَ رَسُولُ الله (ص): ثَلثٌ تَخْرُقُ الْحُجُبَ وَ تَنْتَهى‏ اِلى‏ ما بَيْنَ يَدَىِ الله: صَريرُ اَقْلامِ الْعُلَمأِ، وَ وَطْىُ اَقْدامِ الْمُجاهِدينَ، وَ صَوْتُ مَغازِلِ الْمُحْصِناتِ.(4)

پيامبر اكرم(ص) فرمود: سه چيز است كه حجاب‏ها را پاره مى‏كند و به پيشگاه عظمت خدا مى‏رسد: صداى گردش قلم‏هاى دانشمندان به هنگام نوشتن؛ و صداى قدم‏هاى مجاهدان در ميدان جهاد؛ و صداى چرخ نخ‏ريسى زنانِ پاكدامن (يعنى جامعه‏اى درحال پيشرفت است كه هميشه علما و دانشمندانشان در حال نوشتن و رشد دادن علم باشند، و رزمندگان آن هميشه در حال تمرين و يا پيشروى باشند و حتّى زنان داخل منزل هم كار توليدى داشته باشند).

ياشار حيدري براردهي

پس از گذار بشر از زندگي بدوي و شکل گيري جوامع مدرن در قالب اولية آن، مبادله به عنوان يکي از ارکان اصلي حيات جوامع بشري پا به عرصة مناسبات اجتماعي نهاد. در اين جريان تحولي که نسلهاي متمادي به طول انجاميد بشر به تجربه دريافت که به دليل تعدد کالاها و خدمات توليد شده، بهتر است به جاي مبادلات تهاتري، يک کالاي مرجع را به عنوان وسيلة مبادله مورد استفاده قرار دهد.مبادله در واقع نمود عملي رفتار اقتصادي انسانهاست و انگيزة افراد از انجام مبادله چيزي جز افزايش رفاه فردي نيست. بنابراين مي توان مطالعة مبادلة داوطلبانه و کردار انسانها در اين حيطه را که به تشکيل بازارها مي انجامد، هستة اصلي علم اقتصاد دانست.

پس از گذشت سير تحولي تکامل رفتار اقتصادي، در دنياي امروز پول به عنوان کالاي مرجع و وسيلة انجام مبادلات که نماد انجام فعاليتهاي اقتصادي هستند، نقشي اساسي و غير قابل حذف در زندگي اجتماعي انسان ايفا مي کند و همواره تلاشهايي که در جهت حذف پول از مناسبات اقتصادي جوامع صورت گرفته اند نافرجام بوده اند، بارزترين مثال آن را مي توان شکست برنامة لنين، رهبر شوروي سابق، براي حذف روبل روسي از صحنة اقتصاد آن کشور دانست که مبناي نظري آن آراء مارکس دربارة پول به عنوان منشأ انحطاط جوامع بشري بود.

به تدريج، پول نيز مانند هر کالاي ديگري داراي هزينه هاي فردي و اجتماعي، در سيکل توليد و بهره برداري، است. هزينه هاي چاپ و نشر پول، بازيافت، تغييرات واحد پول و ... هزينه هاي اجتماعي، و هزينة حمل و نقل پول، هزينة فرصت زمان صرف شده براي شمارش پول، هزينة هاي نگهداري پول و ... نيز از جمله هزينه هاي فردي بهره گيري از پول به عنوان وسيلة مبادله هستند.