چکیده:

در تاریخ شیعه،سنت عزاداری،علاوه بر جنبه‌های روحی و معنوی،رنگ سیاسی- اجتماعی نیز به خود گرفته است.شیعیان امامیه،با برپایی عزاداری و گرامیداشت شهیدان‌ کربلا،طرفداری از راه و روش پیشوایان شهید و مخالفت با دشمنان آنان را به نمایش می‌گذارند. این مراسم که هر سال پرشورتر برگزار می‌شود،این پرسش را مطرح می‌کند که‌ سرچشمه‌های عزاداری شیعهء امامیه پس از واقعه کربلا چیست؟ مقالهء حاضر با رویکرد تاریخی،ریشه‌ها و سرچشمه‌های این سنت را بیان می‌کند.

نویسنده: پور احمدی،حسین

سرچشمه های عزاداری شیعه پس از واقعه کربلا

  چکیده:

جستار حاضر به بررسي و تحليل موضع امام حسين (ع) در برابر معاويه مي‌پردازد و درصدد ارائه پاسخي علمي است به اين پرسش اساسي كه چرا امام حسين (ع) در دوران حكومت معاويه، عليه او قيام نكرد؟

برخي از تاريخ نگاران، پاي بند بودن امام حسين (ع) به مفاد عهدنامه صلح امام حسن (ع) را كه از سوي معاويه يكطرفه نقض شده بود، علت عدم قيام آن حضرت در روزگار حكومت معاويه مي‌دانند. برخي ديگر اين موضوع را مطرح مي‌كنند كه علت عدم قيام امام حسين (ع) در دوران حكومت معاويه اين بود كه او بر خلاف يزيد ظواهر اسلام را رعايت مي‌كرد.

نگارنده در اين نوشتار ضمن ردّ اين دلايل، به طرح اين موضوع مي‌پردازد كه هدف اصلي امام حسين (ع) همانند برادرش امام حسن (ع)، حفظ و پاسداشت كيان اسلام بود و همان دلايلي كه امام حسن (ع) را به پذيرش عهدنامه صلح واداشت،امام‌حسين(ع) رانيز از قيام‌مسلحانه وعلني بازداشت.
 
نویسنده :  فروغي ابري اصغر*
 
* دانشگاه اصفهان

چرا امام حسين (ع) به روزگار حكومت معاويه قيام نكرد؟

چکیده :

شریح بن حارث کندى - مشهور به شریح قاضى - از چهره هاى اجتماعى ـ قضایى و تا حدى سیاسى صدر اسلام مى باشد. بنا به نوشته مورخان و نسب شناسان, سراسر تاریخ زندگانى این شخص پر از ابهام و تناقض بوده و همین عامل سبب گشته تا برخى از محققان وى را شخصیتى افسانه اى بپندارند.

در این مقاله ضمن رد این پندار و اثبات واقعى بودن این شخصیت, کوشش مى گردد تا زوایاى دیگرى از زندگى او همچون: ایرانى بودن, صحابى یا تابعى بودن وى, دلایل تداوم منصب قضاى او, بررسى اتهام مداخله در امضاى استشهاد نامه علیه حجربن عدى و از همه مهم تر, بررسى درستى یا نادرستى صدور فتوا از جانب او علیه امام حسین(ع) روشن گردد.

نویسنده : سید علی اکبر خدایی

شریح قاضى; زندگى نامه و عملکرد

چکیده :

این نوشتار که فصلى از کتاب «مذهب شیعه» است، به مباحثى چون موقعیت شهر کربلا، فضیلت زیارت آن، کربلا در نگاه جغرافى‏دانان و سیاحان، زیارت و عزادارى امام حسین‏علیه السلام و وصف کلى کربلاى معلى مى‏ پردازد. مؤلف از آغازگران مطالعات مستند امامیه در غرب انگلیسى زبان است که با وجود کهنگى نگاشته ‏اش (1933)، هنوز آثارش - آن چنان که در جاى دیگرى مفصلاً توضیح داده‏ایم‏3 - مرجع محققان غربى و علاقه‏مند به مطالعات شیعى است. مترجم سعى نموده با توضیح پاره‏اى مواضع، درک نادرست نویسنده از شعائر شیعى را تصحیح نماید.

نویسندگان : دوایت. م دونالدسن‏ ؛ عباس احمدوند    

کربلا مهم‏ترین زیارتگاه شیعى‏

چکیده :

از زمانى كه قيام امام حسين(عليه السلام) با آن شرايط و ويژگى هاى خاص اتفاق افتاده است، سؤالاهايى در ميان نخبگان و انديشمندان و حتى مردم عادى مطرح بوده است كه، انگيزه اصلى امام(عليه السلام) از اقدام به چنين كارى چه بوده است؟ آيا دعوت كوفيان فلسفه قيام آن حضرت بوده، يا قيام امام(عليه السلام) علت دعوت كوفيان؟ آيا دستيابى به حكومت، علت اصلى و غايت نهايى اين نهضت بوده است يا ايجاد اصلاحات و تغييرهاى محدود در ساختار حكومت اسلامى هم مى توانست هدف امام(عليه السلام)را تأمين كند؟ اگر هدف اصلى قيام، اصلاح وضعيت امت و جامعه اسلامى بود، آيا حضرت نمى توانست به شيوه مسالمت آميز به هدف خويش جامه عمل بپوشاند تا مردم شاهد ريختن خون فرزندان پيامبر(صلى الله عليه وآله)و به اسارت رفتن اهل بيت(عليهم السلام) آن حضرت نباشد؟ و...

نویسنده : محسن رنجبر

فلسفه قيام عاشورا

چكيده :

حضور اهل بيت(عليهم السلام) در اولين اربعين شهادت امام حسين(عليه السلام) بر سر مزار آن حضرت در كربلا از مسائلى است كه در قرون اخير برخى محققان شيعه درباره آن تشكيك كرده اند. در مقابل، برخى ديگر از انديشمندان، درصدد رد اين تشكيك و اثبات اربعين اول شده اند. اين نوشتار ابتدا به دلايل منكران اربعين اول پرداخته و در ادامه به پاسخ گويى آن ها مى پردازد، سپس با استفاده از قراين و شواهد ديگر، ديدگاه موافقان اربعين اول را تأييد مى كند.

نویسنده : محسن رنجبر

پژوهشى در اربعين حسينى(عليه السلام)

چکیده:

پژوهش حاضر، با هدف تبیین جایگاه خرد و خردورزی در سیره امام حسین در جریان واقعه عاشورا با شیوه تحلیلی ـ توصیفی صورت گرفته است. در واقع با وجود آنکه واقعة عاشورا در قالب قیامی نظامی و حماسی در تاریخ مطرح است، رویکردی تربیتی است که بر مبنای خرد و اندیشه شکل گرفته است و اصل تعقل و اندیشه در عملکرد امام حسین به روشنی قابل مشاهده است. این جریان تربیتی که در راستای بیداری خرد و اندیشه امت اسلام شکل گرفته است، تربیت عقلانی متربیان (یاران امام و مخاطبان) نمود بارزی دارد.

نویسنده : راضیه بدیعیان گورتی،سید ابراهیم میرشاه جعفری،محمدجواد لیاقتدار

خردورزی و شیوه های خردپروری در سیرة امام حسین(ع) با تأکید بر واقعه عاشورا

شهرری-استاد حوزه علمیه گفت: اربعین تاسوعای آماده سازی شیعیان از سراسر عالم است تا شایستگی همنشینی و معاشرت با امام زمان(عج) را به دست آورند.

چكيده :

مسئله اربعين سيد الشهداء(عليه السلام) و اين كه آيا خاندان آن حضرت پس از رهايى از اسارت يزيد قصد عزيمت به كربلا را داشته و نيز آيا توانسته اند در آن روز به زيارت آن مضجع شريف نايل آيند و مرقد مطهرش را زيارت كنند، از جمله مسائلى است كه از ديرباز صاحب نظران در باره آن اختلاف نظر داشته و هريك با استشهاد به ادله تاريخى براى اثبات يا نفى آن تلاش كرده اند.

در اين مقاله با توجه به متون تاريخى معتبر احتمالات ممكن را تبيين كرده و ضمن بيان نظر مدافعان اين واقعه، ديدگاه خود را مبنى بر نبود دليل كافى و قابل اعتماد بر مسئله اربعين سيد الشهداء(عليه السلام)تبيين خواهيم نمود. هم چنين امكان رسيدن كاروان اسرا را نيز به كربلا در اربعين اول تقريبا ناممكن دانسته و در پايان، دليل الحاق سر مطهر امام حسين(عليه السلام) را به جسم شريفش مورد خدشه قرار داده و وجود حديث شريفى كه زيارت اربعين را از علائم مؤمنان مى شمارد براى استحباب و فضيلت آن زيارت كافى دانسته ايم.

نویسنده : محمد تقى سبحانى نيا

كليد واژه : اربعين، كربلا، حسين(عليه السلام)، شهادت، اهل بيت، اسارت، كوفه، شام

تحقيقى در باره اربعين حسينى

چكيده :

امام حسين(ع)، سبط نبي اكرم(ص)، سومين پيشواي شيعيان، خالق حماسه‌اي بي‌نظير در تاريخ بشريت است. حماسه‌اي كه خاستگاه مكتبي تربيتي است، مكتبي فراتاريخي و فراجغرافيايي. عزت و عزت‌مداري در اين مكتب از جايگاه ويژه‌اي برخوردار است، به گونه‌اي كه مي‌توان آن را احيا‌كنندة عزت اسلامي و انساني دانست.
بر اين اساس و با هدف تبيين جايگاه عزت و عزت‌مداري در نهضت تربيتي عاشورا، نويسندگان مقاله به شيوة تحليلي به بررسي عزت‌مداري در سيرة امام حسين(ع) در جريان واقعة عاشورا پرداخته و به اين نتايج دست يافته‌اند كه سيرة امام حسين(ع) به‌ويژه در واقعة كربلا الگويي كامل و جامع در زمينة عزت‌مداري و تقويت عزت نفس است.

در مكتب تربيتي سيدالشهدا تعاملات انساني اعم از تعاملات فردي و اجتماعي، بر مبناي عزت شكل مي‌گيرد. بسترسازي در كانون خانواده (عزت‌مداري در خانواده) توكل به خدا، هدفمندسازي زندگي، مرگ‌انديشي سازنده و تكريم انسان‌ها نيز از جمله راهكارهاي پرورش و تقويت عزت نفس در سيرة عملي امام حسين(ع) در جريان واقعة عاشورا است.
 
نویسندگان : راضيه بديعيان گورتي ، دكتر سيدابراهيم ميرشاه‌جعفري ، دكتر محمدجواد لياقت‌دار

الگوي روابط انساني عزت‌مدار با تأكيد بر سيره امام حسين(ع)

چكيده :

نوشتار حاضر، ابتدا به پژوهش درباره نام طفل شيرخوار امام حسين(عليه السلام) پرداخته و سپس به بررسى سن وى و نقد ديدگاه برخى منابع معاصر در اين باره مى پردازد. در ادامه به كيفيت شهادت اين طفل و در پايان، به معرفى و نقد ديدگاه يكى از محققان معاصر درباره دو نفر بودن على اصغر و عبدالله پرداخته است.

نویسنده : مـحسن رنجبر

پژوهشى درباره نام، سن و كيفيّت شهادت طفل شيرخوار امام حسين(عليه السلام)

چکيده :
شهادت امام حسين(ع) در سال 61 ق، سبب تغيير فضاي تبليغي جامعه اسلامي به‌سود گرايش‌هاي شيعي شد. علويان با تکيه بر اين فضاي اجتماعي در کنار ضعف سياسي عباسيان و استفاده از بسترهاي مناسب جغرافيايي، اجتماعي، اقتصادي و سياسي موجود در يمن، سومين حکومت زيدي جهان اسلام را تأسيس نمودند.
پژوهش حاضر به موضوع، بسترها و چالش‌هاي پيدايي دولت زيدي يمن (298 ـ 280 ق / 911 ـ 893 م) مي‌پردازد. پيدايش اين دولت و فعاليت امامان زيدي و شيعيانشان در يمن سبب شد تا اين دولت، تنها حکومت زيدي باشد که به‌تواند بيش از هزار سال پايدار بماند. آنان با بهره‌گيري از ظرفيت‌هاي موجود در اين منطقه و پيشينه يمنيان در علاقه به تشيع، توانستند تا حد امکان بر مشکلات سياسي ـ اجتماعي فائق آمده و يمن را به مهم‌ترين پايگاه زيديان تا به امروز تبديل نمايند.

نویسندگان : علي يزداني - فاطمه جان‌احمدي

بسترها، زمينه‌ها و چالش‌هاي پيدايي جنبش زيديه در يمن