انحصار مطلوب توسط دولت زمانی تحقق مییابد که عدم انگیزه سرمایهگذاری بخش خصوصی به طور طبیعی وجود داشته باشد و نه اینکه دولت با تمهیداتی این گونه انگیزهها را از بخش خصوصی سلب کند و خود انحصار را به دست بگیرد.
یکی از نکاتی که چندی پیش در هم اندیشی ارتقای فضای کسب و کار مطرح شد، مقابله با انحصارهای منفی جهت بهبود وضعیت تولید در کشور بود. انحصار در عین حال که می تواند یک عامل مذموم برای تولید و مصرف مطرح شود، می تواند یک عامل مشوق جدی برای پیشرفت تکنولوژیکی، اقتصادی و رفاهی باشد. به نظر می رسد آنچه مهم است، شناخت انحصارهای صحیح و مقابله با انحصارهای مخرب باشد.
عوامل ایجاد انحصار در تولید
1- انحصار مواد خام یا منابع تولید مورد نیاز برای تولید کالا: اگر تولیدکنندهای بر مواد مورد نیاز تولید کالای بخصوصی کنترل داشته باشد و تنها خود از آن استفاده کند، می تواند در تولید و فروش کالای مورد نظر انحصار به وجود آورد.
2- ایجاد حقوق انحصاری توسط دولت یا حق مخصوص (فرانشیز) بازار: گاهی اوقات دولتها امتیاز خاصی برای خرید و فروش یک کالا یا یک خدمت را به برخی از تولیدکنندگان اعطا میکنند و تولیدکنندهای که این امتیاز قانونی نصیبش شده است، از یک قدرت انحصاری برخوردار میشود.
3- ثبت اختراع: یک تولیدکننده با ثبت اختراع خود میتواند تا مدتی، که آن را قانون معین میکند، انحصارگر بازار باشد.
4- وجود هزینههای ثابت بسیار بالا: گاهی به دلیل ویژگی خاص یک صنعت، هزینههای ثابت بسیار زیاد بوده و باعث به وجود آمدن انحصار برای بنگاه تولیدی میشود. بدین ترتیب که وجود هزینههای ثابت بسیار بالا باعث عدم تشویق بنگاههای جدید برای ورود به بازار شده، یا باعث ادغام کمپانیهای کوچک در یک کمپانی بزرگ میشود.
5- اشتهار در تولید: گاهی اوقات مصرفکنندگان یک کالا، به دلایلی از قبیل کیفیت مناسب، قیمت ارزان یا تبلیغات، به یک مارک مخصوص عادت میکنند. این عادت و تعصب در مصرف، ایجادکننده نوعی قدرت انحصاری برای عرضهکننده محسوب می شود.
6- ایجاد موانع ورود برای بنگاههای جدید توسط بنگاههای رقیب موجود: در برخی موارد، بنگاههای موجود در بازار برای جلوگیری از ورود سایر بنگاهها دست به اقداماتی از قبیل دامپینگ موقتی یا دایمی میزنند تا از ورود دیگران جلوگیری کرده، یا رقبا را از بازار خارج کنند. این اقدامات اگر با موفقیت همراه باشد، قدرت انحصاری را به دنبال خواهد داشت.
7-انحصار طبیعی یا صرفهجوییهای ناشی از مقیاس تولید: هنگامی که سطح تولید در یک فرایند تولیدی به سطحی برسد که یکسری از صرفه جویی ها در فرایند تولید اتفاق بیافتد، اصطلاحا به آن صرفه های ناشی از مقیاس می گویند. مثلا هنگامی که یک تولیدکننده در سطح وسیع تولید می کند، می تواند مواد اولیه خود را به صورت کلی و با قیمت های پایین تر تهیه کند و بنابراین هزینه تمام شده تولید به صورت چشمگیری کاهش پیدا می کند.در این حالت دیگر هر بنگاه تولیدی دیگری نمی تواند به راحتی هزینه تمام شده خود را تا این سطح کاهش دهد و بنابراین نوعی از انحصار برای این تولیدکننده که به سطح صرفهجوییهای ناشی از مقیاس رسیده است ایجاد می شود که به از آن به انحصار طبیعی یاد می کنند.
ارسال شده توسط :
Amir Ali
ادامه مطلب