فصل سوّم

شرح حال رجال سند زيارت نامه حضرت فاطمه معصومه عليها السلام

1. ابوالحسن، علي بن ابراهيم بن هاشم قمّي

درباره ولادت و وفاتش اطلاع دقيقي در دست نيست؛ ولي به يقين، او در دوران امام حسن عسكري عليه السلام مي زيسته؛ و گفته اند تا سال 307 ه .ق. زنده بوده است.(1) محمد بن يعقوب كليني در «كافي» از او بسيار روايت كرده است.(2) نيز احمد بن زياد بن جعفر همداني، حسن بن حمزة العلوي و محمد بن موسي بن المتوكّل از علي بن ابراهيم روايت كرده اند.(3)

وي در اسناد بسياري از روايات - كه تعدادشان به 7140 مورد مي رسد - واقع شده است. از او در اين روايات، با اين عنوان ها ياد مي شود: در بيشتر موارد با عنوان «علي بن ابراهيم عن ابيه»، و در برخي موارد با عنوان «عليّ عن أبيه»، و «عليّ بن ابراهيم بن هاشم عن أبيه». رواياتش از پدرش به 6214 مورد مي رسد.(4)

نجّاشي، و پس از او شيخ طوسي، ابن داود حلّي، مطهر حلّي و ديگران درباره اش نوشته اند:

«ثقة في الحديث، ثبت، معتمَد، صحيح المذهب، سمع فأكثر، و صنّف كتباً، و أضرَّ في وسط عمره.»(5)

علاّمه حّلي در «خلاصةالاقوال» مي نويسد:

«فطريق الشيخ الطوسي رحمةالله في التهذيب الي محمد بن يعقوب الكليني صحيح، و كذا الي عليّ بن ابراهيم بن هاشم».(6)

همو مي نويسد:

فصل دوّم:

زيارت نامه هاي حضرت فاطمه معصومه عليها السلام

در يك تقسيم بندي، براي حضرت فاطمه معصومه عليه السلام دو نمونه زيارت نامه مي توان در نظر گرفت:

الف) زيارت نامه خاصّ.

ب) زيارت نامه عامّ.

زيارت نامه خاصّ به «مشهور» و «غيرمشهور» تقسيم مي شود. زيارت نامه عام نيز با دو متن وجود دارد. مجموعه زيارت نامه هاي عامّ به يقين مأثور از امام معصوم عليه السلام نيستند؛ و توسط علما نگاشته شده است. بحث و بررسي درباره محتوا، فصاحت و بلاغت متن، تطابق آن با قرآن مجيد و سنّت شريف، و صادر كننده - يا صادركنندگان -، مجالي ديگر مي طلبد..

الف) روايات حضرت امام صادق عليه السلام:

1. حسن بن محمد بن حسن قمي در كتاب «تاريخ قم» مي نويسد:

روي عدّة من أهل الريّ، أنّهم دخلوا علي أبي عبدالله عليه السلام و قالوا: نحن من أهل الريّ، فقال عليه السلام: »مَرْحباً بِاِخْوانِنا مِنْ أَهْلِ قُمَّ«؛ فقالوا: نحن من أهل الريّ؛ فأعادعليه السلام الكلامَ. قالوا ذلك مراراً؛ و أجابهم بمثل ما أجاب به أوّلاً؛ فقال: »إنَّ لله حَرَماً وَ هُوَ مَكَّةَ، وَ اِنَّ لِلّرَسُولِ صلي الله عليه وآله وسلم حَرَماً و هُوَ المَديِنَةَ، وَ اِنَّ لِأَمِيرِالمُؤمنينَ عليه السلام حَرَماً وَ هُوَ الكُوفَةِ، و اِنَّ لَنا حَرَماً وَ هُوَ بَلْدَةُ قُمَّ؛ وَ سِتُدفَنُ فيها امرَأَةٌ مِنْ أَولادي تُسَمّيَ فاطِمَةَ؛ فَمَنْ زَارَها وَجَبَتْ لَهُ الجَنَّةُ«. قال الراويّ: وكان هذا الكلام منه عليه السلام قبل أن يولد الكاظم عليه السلام.⁽¹⁾

سفره دار قديمي دنيا

اي كريم شفيعه ي فردا

گنبدت را نگاه مي كرم

خوش به حال پر كبوترها

ری زاده ایم و مزرعه سبز گندمیم

هر صبح با حسین شما در تكلمیم

ما شیعه ولایت مولا، نسب نسب

سلمان پابرهنه ای از نسل چندمیم

گاهی میان خنده خورشید گریه ایم

گاهی میان گریه زهرا تبسمیم

و دیگر شب هایم را تا به صبح برای تو می گذارم شبی برایم نمانده ...
می روم تا که شاید توهم بروی اما نمی روی...
و چه لذتی دارد خواندن ابوحمزه در جوار حضرت معصومه (س)...
دعایی که وقتی می خوانی عجز و ناتوانیت رو حس میکنی
ـوخدایا کمکم کن تا بر خودم بگریم که عمرم را با ارزوهای باطل از دست دادم ...
ـوخدایا به عزتت اگر مرا برانی از درت نمی روم ...نمی روم ...ازدرت خانه ات به جای دیگر نمی روم...ودست از التماس از تو بر نمی دارم چراکه هر آن چه از تو شنیدم فقط لطف و رافت و معرفت تو بوده است و تنهای تنهای تو هستی که هر چه بخواهی انجام می دهی...
ـخدایا ببخش بر من ...بر منی که اگر بر گناهم ناظری غیر از تو یابم انجامش ندهم و اگر تو رامی دیدم و عذابت رو حس می کردم انجام نمی دادم ...خدایا این جسارت و خودخواهی از این نیست که تو را بی اهمیت ترین و پایین ترین بیننده می دانم ...نه...نه ...همانا که تو را بهترین پوشاننده بهترین بخشنده و بهترین محرم اسرار خود می دانم ...
ـوای کسی که دوست داری آن را که به دوستت دارد وای کسی که شادی قلب آن که از هم جدا شده و به به تو پناه می آورد همانا که تو نیکو کاری و ما بدکار...پس ببخش کارهای بد مان با آن چه زیبایی و خوبی از آن توست ...
....
....
....
....
وحال سحر شده و به سوی خانه رهسپارم اما نمی دانم اشک هایم برای تو بود یا خدا ...

و تو یک فاطمه دیگری‍، فقط چدی فرق است تو معصومه‏ای اما او زهرا.تو پدرت امام موسی کاظم بود اما او پدرش محمد (ص)بود... این لقب را امام هشتم (ع) به وی عطا فرمود اگر چه روزگار با حبس های پی در پی و شهادت زود هنگام امام هشتم (ع) از همان اوان کودکی مهر و محبت پدرانه را از این بانوی فرزانه دریغ نمود. لیکن دستان نوازشگر برادر بزرگوارش نگذاشت غبار غم بر آیینه دل او بنشیند آن حضرت (ع) از دوران کودکی به برادر بزرگوارش سخت انس گرفت و در دامن پر مهر وی پرورش یافت و از کشتزار دانش ، حکمت، عصمت و عفاف امامتش خوشه ها چید. القاب متعددی همچون طاهره ، عابده، رضیه، تقیه، عالمه، محدثه، حمیده، و رشیده گوشه ای از فضیلتها و سجایای اخلاقی آن بانوی گرامی را بازگو می کند. روزی گروهی از شیعیان از راه دور به دیدار امام موسی بن جعفر (ع) آمدند ولی ایشان به مسافرت رفته بود. آنان پرسشهایی داشتند که آن را نوشته و به دست بانو معصومه (س) دادند. حضرت پاسخ آن پرسشها را نوشته فردای آنروز به آنان رساند. آن گروه هنگام بازگشت در بین راه با امام کاظم (ع) برخورد کردند و ماجرا را شرح دادند. امام فرمود: پاسخها را به من نشان دهید. وقتی پاسخها را دیدند فرمودند: ابوها فداها. یعنی پدرش به قربان چنین دختری!

در پی عزیمت اجباری حضرت رضا (ع) از مدینه به مرودر سال 200 ق و یک سال بی خبری؟ خاندان پیامبر (ص) از وی بی بی فاطمه معصومه  تاب دوری نیاورد و برای آگاهی از حال برادر سختی سفر را به جان خرید و در سال 201 ق از مدینه به قصد مرو راهی ایران شد . از چگونگی این سفر و همراهان وی اطلاع دقیقی در دست نیست. اما نوشته اند چون به ساوه رسید سخت بیمار شدو از همراهان خواست وی را به قم برسانند.  
    
  

زمینی که هم اکنون مرقد مطهر حضرت معصومه (س) و صحن و سرای آن حضرت در آن جای دارد در عصر ورود حضرت معصومه (س) به قم با نام بابلان خوانده می شد و از باغهای ساحلی موسی بن خزرج اشعری بود. پس از وفات حضرت معصومه (س) جنازه مطهر او را غسل داده و کفن کردند.

این قصیده از شاعرى به نام زکى باغبان اهل قم و معاصر شاه سلمان صفوى نقل شده است:

این گنبد رفیع که دائم منور است

 این بارگاه دختر موسى‏بن جعفر است

 خاک درش از تربت پاکش معطر است

عمش یقین بدان که على بن‏جعفر است

 یا رب بود به روز جزا حمله‏دار قم

 خاک فرج که مدفن اولاد مرتضى است

اینجا حریم خواهر سلطان دین رضاست

 خاک درش به چشم خلایق چو طوطیاست

 شاهى که خشت گنبد با رفعتش طلاست

 چندین حدیث گفته به وصف دیار قم

هستند چهار صد و چهل و چار از شرف مدفون

 به امر حق همه چون در در این صدف

 اولاد مرتضى على آن شاه لوکشف

 فرقى مدان میان قم و کعبه و نجف

جان مى‏دهند اهل خرد در نثار قم

 روزى که حشر و نشر قیامت‏بپا شود

 ایمان و کفر و نیک و بد از هم جدا شود

بهر حساب خلق چو میزان بپا شود

بر اهل قم محاسبه در قبرها شود

خوشدل کسى که دفن شود

 در مزار قم هر جا که موج فتند تو را در میان گرفت

طغیان نمود ظلم تمام جهان گرفت

 فصل بهار زندگیت را خزان گرفت

باید که پند از «زکى باغبان‏» گرفت

خود را کشید و رفت‏به قم یا جوار قم