ابزار وقف
ابزار وقف به معني سيستمها، روشها و ساختارهاي
لازم براي دستيابي به وضعيت مورد نظر است. تنها کافي نيست که انسانهايي وجود
داشته باشند که با انگيزههاي ديني به کار و توليد بيشتر بپردازد. بلکه بايد
روشها و سيستمهاي مناسب و هماهنگ با ارزشهاي ديني نيز در حد وسيع، طراحي و
استقرار يابد. اگر نظام گردش عمليات و ساز و کارهاي اقتصادي جامعه بر مبناي سرمايه
محوري و اصالت ماده استوار گردد هرگز - و در حد مطلوب - امکان ايثار و گذشتن از
منافع مادي و غيرمادي براي توسعهي دين تحقق نخواهد يافت. هر چند که ممکن است وقف
در بعد فردي و خرد، جريان معمول خويش را طي کند ليکن به عنوان شالودهي يک نظام
اقتصادي مطرح نخواهد شد. در مجموع افزايش و توسعهي مفهوم و بازدهي وقف نياز به
روش، نظام و ابزار متناسب دارد که به نظر ميرسد اين ابزارها متناسب با شرايط جهان
فعلي، هنوز ساخته و پرداخته نشده است
.
اموال وقف
مراد از اموال وقف تمامي داراييها و امکانات
ملموس و غير ملموسي است که انسان وقف با انگيزههاي الهي و در بستر ساختار وقف، به
جامعهي
اسلام تقديم ميدارد. پرواضح است که مديريت چنين
نظام اقتصادييي بايد آنچه مورد نياز جامعه براي رشد و تکامل است را تعريف و تعيين
کرده و سپس افراد جامعه را ترغيب و هدايت نمايد تا در آن زمينهها توان و درآمد يا
اموال خويش را وقف کنند
.
در مجموع به نظر ميرسد نظام وقف (با توضيحاتي
که در حد يک ايدهي کلي ذکر شد)ميتواند به عنوان متغير يا نظام دوم جامعهي
اسلامي تبديل شده و محور انگيزشهاي فردي و اجتماعي براي سعادت اخروي و رفاه دنيوي
شود. در اين حالت شهروندان جامعهي اسلامي شاهد رشد و تعالي مادي و معنوي جامعه، و
جريان دين الهي در عرصهي زندگي اجتماعي خواهند بود
.
جمع بندي
رشد و شکوفايي در
عرصههاي مختلف يک جامعه مستلزم وجود عاملي قوي براي انسجام و انگيزش است. در
پارهاي از جوامع عامل مليت، قوميت و يا نژاد، چنين نقشي را بر عهده داشتهاند
ليکن اين عوامل در جامعهي ديني نميتواند نقش پررنگ و مؤثري را ايفا کنند. در
جوامع ديني و اسلامي عامل و متغير اصلي براي ايجاد انگيزش «توسعهي ارزشهاي ديني
و مذهبي» است. در اين راستا اصل مقدس وقف ميتواند در صحنه اقتصادي نقش برجستهاي
را عهدهدار شود
.
اصل مقدس وقف در شرايط فعلي جامعه، در حالت خرد
و فردي مورد توجه قرار ميگيرد. ليکن اين وضعيت ميتواند از طريق مطالعه و
برنامهريزيهاي دقيق و جامع به مفهومي وسيع و مؤثرتر تبديل شود. در وضعيت مطلوب
هر فرد بخشي از کار و درآمد خود را در راه خدا و به منظور تحقق آرمانهاي جامعهي
اسلامي وقف جامعه خواهد کرد و مبناي انگيزههاي قومي خود در ازاي درآمد و دستمزد
کمتر، کار بيشتري انجام خواهد داد. ثمرات اين عمل به کل جامعهي اسلامي بازگشته و
همگان از آن بهرهمند خواهند شد. از سوي ديگر چون کيفيت انجام کار و ساختار نظام
اقتصادي کشور با اصول و ساختارهاي ارزشي اسلام هماهنگ است (چرا که در يک طرف امر،
خداوند قرار دارد) هر فرد با حداکثر توان و نيروي خود به فعاليت خواهد پرداخت و
بتدريج سستي و کاهلي و فعاليتهاي غير مولد از جامعهي اسلامي رخت برخواهد بست
.
پرواضح است که تحقق عيني چنين کارکردي از اصل
مقدس وقف، به سرعت و در کوتاهمدت امکانپذير نيست، بلکه بايد از طريق برنامهريزي
بلندمدت توسط متخصصين حوزههاي مختلف اقتصادي، ديني، مديريتي، سازماني و نظاير آن
مطالعه و سامان داده شود
.
و نهايت آنکه، به نظر نگارنده در ميان جوامع
موجود، جمهوري اسلامي ايران مناسبترين شرايط و بستر براي حرکت به جهت مورد نظر
(توسعهي وقف به عنوان شالودهي توسعهي اقتصادي) را داراست و اميد است با ياري
خداوند و تلاش بندگان مخلص او ايدهي مطرح شده بتدريج تکميل و تکامل يابد و وقف،
محوري گردد براي توسعهي اقتصادي و اجتماعي جامعه. ان شاء الله
.
(مربوط به محور همت مضاعف و کارمضاعف در امور
خیرالمنفعه و ..(وقف و وظیفه ی واقفان و...)
(منبع:راسخون)
پایان
