چگونه می توان نماز را با تمام دقت و حواس خواند

 عوامل مختلفی در به دست آوردن حضور قلب مؤثر است. مهم ترین آن ها عبارت اند از:
1. شناخت و آگاهی:
هر مقدار معرفت و شناخت انسان به حق تعالی و صفات و اسمای حُسنایش بیش تر باشد، عشق و محبتش نسبت به خدا و شوق خلوت نمودن و سخن گفتنش با خدا نیز بیش تر خواهد بود. شناخت و معرفت پروردگار سبب می شود که انسان خداوند را ناظر و حاضر ببیند و در برابرش خاضع و خاشع باشد. چه زیبا این حقیقت را امیر مؤمنان - علیه السلام - در دعای صباح بیان می فرماید:
«مَنْ ذَا یَعْرِفُ قَدْرَکَ فَلَا یَخَافُکَ وَ مَنْ ذَا یَعْلَمُ مَا أَنْتَ فَلَا یَهَابُک»؛ (1) «چه کسی تو را شناخت و به عظمت تو پِی برد، در پیشگاه تو خاشع و خاضع نشد و از تو ترس و خوف نداشت؟ چه کسی دانست که تو کی هستی و دربرابر هیبت و عظمت تو سر تسلیم فرود نیاورد؟»
2. اهمیت دادن به نماز:
میزان حضور قلب در نماز، به میزان همت آدمی و میزان شناخت و آگاهی نماز گزار و اهمیت و ارزشی بستگی دارد که برای نماز معتقد است؛ زیرا قلب تابع همت و شوقی است که از معرفت بر می خیزد. پس اگر همت و شوق به نماز و شوق بهسخن گفتن و راز و نیاز کردن با معشوق و محبوب باشد، قلبت هم نزد نماز حاضرخواهد بود. هر اندازه که همت و شوق انسان بیش تر باشد، قلبش هم بیش تر نزدنماز خواهد بود. هر اندازه که توجه و شوق انسان بیش تر باشد، غفلتش از غیرنماز بیش تر خواهد بود.
3. فهم معانی نماز:
هر چه میزان درک و فهمنماز گزار از معانی ظاهری و باطنی نماز بیش تر باشد و هر اندازه بتواند بهلطایف و بطون نماز بیش تر پِی ببرد، حضور قلب و درک لذت از نماز او افزون تر می شود.
4. آمادگی قبل از نماز و رعایت برخی مستحبات:
کسی که میخواهد در نماز حضور قلب داشته باشد، لازم است به مقدمات نماز توجه داشته باشد، وضو را به صورت کامل انجام دهد، اذان و اقامه بگوید و قبل از نماز لحظاتی را با خدا خلوت کند. امام صادق (ع) می فرماید:
«هنگامی که به قصد نماز به جانب قبله ایستادی، دنیا و آنچه در آن است و مردم و احوال آن ها را فراموش کن. قلبت را از هر چیزی که تو را از یاد خدا باز می دارد، فارغ ساز. با چشم باطن، عظمت و جلال خدا را مشاهده کن.
به یاد آور توقفخودت را در برابر خدا، در روز قیامت، روزی که اعمالی را که انسان ها از پیش فرستاده اند، آشکار می شود». (2)نمازگزار حال کسی را داشته باشد که مخبر صادقی به او گفته است که این آخرین نماز تو است. جناب عزرائیل منتظر تو است تا بعد از نماز جانت را بگیرد.
5. رعایت آدابی مانند نماز را دراول وقت خواندن، مسواک زدن، انگشتر به دست راست کردن، عطر زدن و... که باعث آمادگی و تمیزی و پاکی انسان می شود. این کارها موجب بهره برداری هر چه بیش تر از برکات معنوی نماز می شود.
6. رفع موانع:
موانع تا نگردانى ز خود دور درون خانه دل نایدت نور
الف) هرزگى و پراکندگى قوه خیال:
یکى از بزرگ ترین عوامل حواس پرتى در نماز، «هرزگى و پراکندگى قوه خیال» است. اگر قبل از نماز چند دقیقه اى به وسیله ذکر خدا و مناجات و خواندن نمازهاى مستحبى و تلاوت قرآن،خود را آماده نماز کنیم، ذهن از حواس پرتى و پراکندگى و از توجه به کثرت،به سوى وحدت(خدا) معطوف مى شود.
ب) گناه:
گناهان، به ویژه خوردن غذاهای شبهه ناک و حرام و یا تصرف در اموالی که از طریق غیر مشروع به دست می آید، از موانع حضور قلب است. کسى که به مردم خیانت می کند، یا به کلاه برداری، رشوه خواری، اختلاس، تهمت، غیبت و غیره فکر مى کند، براى او قلبى نمانده است تا خدا در آن جلوه کند. هر چه هست، غیر خدا است.
دل ز دل بردار اگر بایست دلبر داشتن دلبر و دل داشتن نَبْوَد طریق عاشقان
گناه، لذت مناجات را از انسان مى گیرد و با گرفتن لذت شیرینى عبادت، حضور قلب هم خواهد رفت.
امام صادق(ع) مى فرماید: «خداوند به داوود پیامبر فرمود: کم ترین کارى که من با کسانی که دانسته گناه می کنند انجام می دهم، این است که شیرینى عبادتو مناجاتم را از قلبشان مى گیرم». (3)
دیگر از موانع حضور قلب عبارت اند از: پرخوری، جلوگیری از ادرار، نماز با کسالت و خستگی، نماز خواندن در محل رفت و آمد و پر سر و صدا، نگاه به اطراف و ...
موفق باشید.
پی نوشت ها:
1. علامه مجلسی، بحار الانوار، ج 84، ص 339، مؤسسه الوفاء، بیروت، 1404 ه ق.
2. همان، ص 23.
3. ثقه الاسلام کلینی، الکافی، ج 1، ص 46، دار الکتب الاسلامیه، طهران، 1365 ه ش.