در حاكميت اسلامي نبايد انحصارات به وجود آيد و عده خاصي از مردم توليد، توزيع يا مصرف را با وجود داوطلبان ديگر به خود اختصاص دهند و ديگران را از شركت در فعاليت هاي اقتصادي بازدارند، لذا وجود ماليات هاي اسلامي براي آن است كه مي تواند مانع انحصار ثروت و گردش آن بين يك عده ثروتمند گردد.

اگر در تمام سطوح مختلف فردي و اجتماعي عدالت رعايت گردد آثار و بركات زيادي براي فرد و ديگران در بردارد«مَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَليَ رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرَي فَللهِ َِّ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبيَ وَ الْيَتَامَي وَ الْمَسَاكِينِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ كيَ ْ لَا يَكُونَ دُولَةَ بَينْ َ الْأَغْنِيَاءِ مِنكُمْ».[1] در حاكميت اسلامي نبايد انحصارات به وجود آيد و عده خاصي از مردم توليد، توزيع يا مصرف را با وجود داوطلبان ديگر به خود اختصاص دهند و ديگران را از شركت در فعاليت هاي اقتصادي بازدارند، لذا وجود ماليات هاي اسلامي براي آن است كه مي تواند مانع انحصار ثروت و گردش آن بين يك عده ثروتمند گردد.

ريشه كني فقر و استضعاف مالي
--------------------------------------

«أَ رَءَيْتَ الَّذِي يُكَذِّبُ بِالدِّينِ، فَذَالِكَ الَّذِي يَدُعُّ الْيَتِيمَ، وَ لَا يحَضُّ عَليَ طَعَامِ الْمِسْكِينِ»[2] آيا ديدي آن كه دين را باور نداشت، پس او همان است كه يتيم را به حال خود رها نمود و براي اطعام بيچارگان تشويق و ترغيب ننمود؟.

كوتاه كردن دست نااهلان از فعاليت هاي اقتصادي
---------------------------------------------------------
از اقدامات ديگر مي توان به بازداشتن غير متخصصان از تصرف در اموال و دخالت در برنامه هاي اقتصادي نام برد، «وَلاَ تُؤْتُواْ السُّفَهَاء أَمْوَالَكُمُ الَّتِي جَعَلَ اللّهُ لَكُمْ قِيَامًا وَارْزُقُوهُمْ فِيهَا وَاكْسُوهُمْ وَقُولُواْ لَهُمْ قَوْلًا مَّعْرُوفًا»[3]؛ و اموال خود را كه خداوند آن را وسيله قوام [زندگي] شما قرار داده به سفيهان مدهيد و[لي] از [عوايد] آن به ايشان بخورانيد و آنان را پوشاك دهيد و با آنان سخني پسنديده بگوييد.

مديريت متعادل مالي (اسراف ممنوع!)
--------------------------------------------
قرآن كريم در اين راستا اولين قدم را جلوگيري از اسراف بيان مي كند و مي فرمايد: «وَلاَ تُسْرِفُواْ إِنَّهُ لاَ يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ»[4]؛ زياده روي مكنيد كه او اسرافكاران را دوست ندارد. و ضمن آنكه اسراف را در هزينه ها ممنوع مي داند، مصرف تفريطي و زهد افراطي را نيز مردود مي شمارد و مسرفين را برادران شيطان مي نامد «إِنَّ الْمُبَذِّرِينَ كاَنُواْ إِخْوَانَ الشَّيَاطِينِ».[5] در آيه اي ديگر، «وَ الَّذِينَ إِذَا أَنفَقُواْ لَمْ يُسْرِفُواْ وَ لَمْ يَقْترُُواْ وَ كَانَ بَينْ َ ذَلِكَ قَوَامًا»[6]

در مورد نكوهش تبذير و منع اسراف، قرآن كريم چه شيوا بيان مي كند «وَ ءَاتِ ذَا الْقُرْبيَ حَقَّهُ وَ الْمِسْكِينَ وَ ابْنَ السَّبِيلِ وَ لَا تُبَذِّرْ تَبْذِيرًا»[7]؛ و حق خويشاوند را به او بده و مستمند و در راه مانده را [دستگيري كن] و ولخرجي و اسراف مكن.

مصرف گرايي منشأ نابساماني ها
--------------------------------------
«بطر» يك حالت هيجان رواني و سبك سري است كه به انسان در اثر بدرفتاري با نعمت ها و بي توجهي نسبت به اداي حق نعمت و صرف آن در غير جهت مصرفش عارض مي گردد. راغب اصفهاني مي گويد: «والبطر دهش يعتدي الانسان من سوء احتمال النعمة و قلة القيام بحقها و صرفها الي غير وجهها». (بطر يك حالت رواني است كه نشاي از بي ظرفيتي در مقابل نعمت و كوتاهي در انجام وظيفه در قبال آن و به كارگيري آن در غيرمحل آن است.

«وَ لَا تَكُونُواْ كاَلَّذِينَ خَرَجُواْ مِن دِيَارِهِم بَطَرًا».[8] «وَ كَمْ أَهْلَكْنَا مِن قَرْيَةِ بَطِرَتْ مَعِيشَتَهَا فَتِلْكَ مَسَاكِنُهُمْ لَمْ تُسْكَن مِّن بَعْدِهِمْ إِلَّا قَلِيلًا وَ كُنَّا نحَنُ الْوَارِثِينَ».[9]

خداوند خطاب به رسولش در خصوص دستور العمل اسلامي در تنظيم امور معيشت مي فرمايد: «وَلاَ تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَي عُنُقِكَ وَلاَ تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًا مَّحْسُورًا»[10]؛ و دستت را به گردنت زنجير مكن و بسيار [هم] گشاده دستي منما تا ملامت شده و حسرت زده بر جاي ماني.

اخلال گران برنامه هاي جهاد اقتصادي
--------------------------------------------
«ترفه» يك حالت رواني ناشي از نداشتن تكيه گاه معنوي است كه در انسان پديد مي آيد. و در نتيجه تمام توجّه او را به لذات زودگذر و آسايش و تنعم محدود مي گرداند و چون روح او را آسايش و تنعم نمي تواند ارضا كند، پيوسته در تنوع و تجمل لذات بيشتر مي كوشد از آن جا كه خوي تنوع طلبي و افراط در تجمل و رفاه و آسايش پيدا مي كند، تن زيربار هيچ گونه حدود و مقرراتي نمي دهد و از پيش به نعمت هاي خدا اعتراف نمي كند تا ملزم به اداي شكر او نباشد. مترفان دچار اين حالت رواني مي شوند تا بدان جا كه نعمت ها را از خدا نمي بينند بلكه به اسباب غير او تكيه زده، نسبت به او سر به طغيان و عصيان مي زنند و منكر پيامبران و كتاب و ميزان الهي مي گردند و با بهانه هاي مختلف از زيربار مسئوليت و تكليف شانه خالي مي كنند. اما آيات ذيل:

«وَ اتَّبَعَ الَّذِينَ ظَلَمُواْ مَا أُتْرِفُواْ فِيهِ وَ كاَنُواْ مجُرِمِينَ».[11] كوشش پي گير در راه تنعم و تجمل و لذت طلبي تا جايي كه نمي توانند خود را از اين ذهنيت برهانند و در نتيجه دست به هر جنايتي براي رسيدن به مقصود مي زنند.

«وَ إِذَا أَرَدْنَا أَن نهُّلِكَ قَرْيَةً أَمَرْنَا مُترْفِيهَا فَفَسَقُواْ فِيهَا فَحَقَّ عَلَيهْا الْقَوْلُ فَدَمَّرْنَاهَا تَدْمِيرًا».[12] «فَلَمَّا أَحَسُّواْ بَأْسَنَا إِذَا هُم مِّنهْا يَرْكُضُونَ،لَا تَرْكُضُواْ وَ ارْجِعُواْ إِليَ مَا أُتْرِفْتُمْ فِيهِ وَ مَسَاكِنِكُمْ لَعَلَّكُمْ تُسْلُونَ».[13] «وَ قَالَ الْمَلَأُ مِن قَوْمِهِ الَّذِينَ كَفَرُواْ وَ كَذَّبُواْ بِلِقَاءِ الاَخِرَةِ وَ أَتْرَفْنَاهُمْ فيِ الحْيَوةِ الدُّنْيَا مَا هَاذَا إِلَّا بَشَرٌ مِّثْلُكمُ ْ يَأْكلُ ُ مِمَّا تَأْكلُونَ مِنْهُ وَ يَشْرَبُ مِمَّا تَشْرَبُونَ».[14]

«حَتيَّ إِذَا أَخَذْنَا مُترْفِيهِم بِالْعَذَابِ إِذَا هُمْ يجَرُونَ».[15] «وَ مَا أَرْسَلْنَا فيِ قَرْيَةٍ مِّن نَّذِيرٍ إِلَّا قَالَ مُترْفُوهَا إِنَّا بِمَا أُرْسِلْتُم بِهِ كَفِرُونَ».[16] «وَ كَذلِكَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ في قَرْيَةٍ مِنْ نَذيرٍ إِلاَّ قالَ مُتْرَفُوها إِنَّا وَجَدْنا آباءَنا عَلي أُمَّةٍ وَ إِنَّا عَلي آثارِهِمْ مُقْتَدُونَ ».[17]

-----------------------------------------------------------------------------------
پي نوشت:

[1]. حشر / 7

[2]. الماعون / 3-1

[3]. نساء / 5

[4]. انعام / 141

[5]. اسراء / 27

[6]. فرقان / 67

[7]. اسراء / 26

[8]. انفال / 47

[9]. قصص / 58

[10]. اسراء / 29

[11]. هود / 116

[12]. اسراء / 16

[13]. انبياء / 13-12

[14]. مؤمنون / 33

[15]. مؤمنون / 64

[16]. سبا / 34

[17]. زخرف / 23

منبع : خبرگزاری فارس

از ديدگاه قرآن كريم، جهاد و فعاليت اقتصادي و مبادرت به بهره گيري از مواهب طبيعي براي تأمين معاش، مي­تواند يك عمل عبادي و مظهري از عبوديت خداوند متعال باشد.

تجلي توحيد در اقتصاد
-------------------------
از ديدگاه قرآن كريم، تمامي كاينات از جمله انسان، منابع، و ابزارهاي توليد مخلوق خداوند عليم و حكيم هستند. قرآن كريم اصرار دارد به انسان بياموزد و به اين نكته توجه دهد كه از عوامل زمينه ساز گرفته تا عوامل مباشر در توليد، همه مخلوق اويند:

«هُوَ الَّذِي يُرْسِلُ الرِّيَاحَ بُشْرَا بَينْ َ يَدَيْ رَحْمَتِهِ حَتيَّ إِذَا أَقَلَّتْ سَحَابًا ثِقَالًا سُقْنَاهُ لِبَلَدٍ مَّيِّتٍ فَأَنزَلْنَا بِهِ الْمَاءَ فَأَخْرَجْنَا بِهِ مِن كلُ ِّ الثَّمَرَاتِ»[1]؛ او كسي است كه بادها را بشارت دهنده در پيشاپيش (باران) رحمتش مي فرستد تا ابرهاي سنگين بار را (بر دوش) كشند؛ (سپس) ما آن ها را به سوي زمين هاي مرده مي فرستيم و به وسيله آن ها، آب (حياتبخش) نازل مي كنيم و با آن، از هرگونه ميوه­اي (از خاك تيره) بيرون مي­آوريم.

«وَ جَعَلْنَا ءَايَةَ النهَّارِ مُبْصرِةً لِّتَبْتَغُواْ فَضْلًا مِّن رَّبِّكمُ ْ»[2]؛ و نشانه روز را روشني بخش ساختيم تا (در پرتو آن،) فضل پروردگارتان را بطلبيد (و به تلاش زندگي برخيزيد).

«رَّبُّكُمُ الَّذِي يُزْجِي لَكُمُ الْفُلْكَ فيِ الْبَحْرِ لِتَبْتَغُواْ مِن فَضْلِهِ»[3]؛ پروردگارتان كسي است كه كشتي را در دريا براي شما به حركت درمي آورد تا از نعمت او بهره مند شويد.

«سَخَّرَ لَكمُ مَّا فيِ السَّمَاوَاتِ وَ مَا فيِ الْأَرْضِ جَمِيعًا مِّنْهُ»[4]؛ او آنچه را در آسمان ها و آنچه را در زمين است، همه را از سوي خود مسخّر شما ساخته است.

«هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ ذَلُولًا فَامْشُواْ فيِ مَنَاكِبهَِا وَ كلُُواْ مِن رِّزْقِهِ وَ إِلَيْهِ النُّشُورُ»[5]؛ او كسي است كه زمين را براي شما رام كرد، بر شانه هاي آن راه برويد و از روزي هاي خداوند بخوريد؛ و بازگشت و اجتماع همه به سوي اوست.

«أَ فَرَءَيْتُم مَّا تحَْرُثُونَ، ءَ أَنتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نحَْنُ الزَّارِعُونَ، لَوْ نَشَاءُ لَجَعَلْنَاهُ حُطَامًا فَظَلْتُمْ تَفَكَّهُونَ»[6]؛ آيا هيچ درباره آنچه كشت مي كنيد، انديشيده ايد؟ آيا شما آن را مي رويانيد يا ما مي رويانيم؟ هرگاه بخواهيم آن را مبدّل به كاه درهم كوبيده مي كنيم كه تعجب كنيد.

«وَ اللَّهُ خَلَقَكمُ ْ وَ مَا تَعْمَلُونَ»[7] و خداوند، هم شما را آفريد و هم آنچه را مي سازيد. هرچند انسان با اراده خود كار مي كند، ولي اراده خداوند نيز به آن تعلّق گرفته است؛ او نمي تواند مستقل و بي نياز از خداوند متعال منشأ اثر باشد و بنابراين، فعاليت هاي او مستند به خداوند متعال هستند.

«توحيد» نه تنها در «توليد» تجلّي مي­كند، كه قرآن كريم در «توزيع» نيز مي­فرمايد: «لَهُ مَقَالِيدُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَن يَشَاءُ وَ يَقْدِرُ إِنَّهُ بِكلُ ِّ شيَ ْءٍ عَلِيمٌ»[8] ؛ كليدهاي آسمان ها و زمين از آن اوست. روزي را براي هر كه بخواهد گسترش مي دهد يا محدود مي سازد. او به همه چيز داناست.

تفقّه در احكام اقتصادي

در آيات بسياري رهنمودهاي جزئي و مشخص در مسائل گوناگون اقتصادي وجود دارند كه دستورات مختلفي را براي انسان صادر نموده است:

«أَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَ حَرَّمَ الرِّبَواْ»[9]؛ خدا بيع را حلال كرده است و ربا را حرام.

«أَوْفُواْ بِالْعُقُودِ»[10]؛ به پيمان ها (و قراردادها) وفا كنيد.

«يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَأْكُلُواْ أَمْوَالَكُم بَيْنَكُم بِالْبَاطِلِ إِلَّا أَن تَكُونَ تجِارَةً عَن تَرَاضٍ مِّنكُمْ»[11] ؛ اي كساني كه ايمان آورده­ايد، اموال يكديگر را به باطل (و از طرق نامشروع) نخوريد، مگر اين كه تجارتي با رضايت شما انجام گيرد. «أَوْفُواْ الْكَيْلَ إِذَا كلِتُمْ وَ زِنُواْ بِالْقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِيمِ ذَالِكَ خَيرْ وَ أَحْسَنُ تَأْوِيلًا»[12]؛ و هنگامي كه پيمانه مي كنيد، حق پيمانه را ادا نماييد و با ترازوي درست وزن كنيد. اين براي شما بهتر و عاقبتش نيكوتر است.

«وَ اعْلَمُواْ أَنَّمَا غَنِمْتُم مِّن شيَ ْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبيَ وَ الْيَتَامَي وَ الْمَسَاكِينِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ»[13]؛ هرگونه غنيمتي به دست آوريد، خمس آن براي خدا و براي پيامبر و براي نزديكان و يتيمان و مسكينان و واماندگان در راه است.

«وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَي ءَامَنُواْ وَ اتَّقَوْاْ لَفَتَحْنَا عَلَيهْم بَرَكَاتٍ مِّنَ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ»[14]؛ و اگر اهل شهرها و آبادي ها ايمان مي آوردند و تقوا پيشه مي كردند، بركات آسمان و زمين را بر آن ها مي گشوديم.
از سوي ديگر، قرآن كريم بر فهم دقيق و عميق معارف وحياني با عنوان «تفقّه در دين» تأكيد كرده است: «فَلَوْ لَا نَفَرَ مِن كلُ ِّ فِرْقَةٍ مِّنهْمْ طَائفَةٌ لِّيَتَفَقَّهُواْ فيِ الدِّينِ وَ لِيُنذِرُواْ قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُواْ إِلَيهْمْ لَعَلَّهُمْ يحَذَرُونَ»[15]؛ چرا از هر گروهي از آنان (مؤمنان)، طايفه اي كوچ نمي كند (و طايفه اي در مدينه بماند) تا در دين (و معارف و احكام اسلام) آگاهي يابند و هنگام بازگشت به سوي قوم خود، آن ها را بيم دهند؟ شايد (از مخالفت فرمان پروردگار) بترسند و خودداري كنند.

عمليات اقتصادي؛ مظهري از عبوديت

از ديدگاه قرآن كريم، جهاد و فعاليت اقتصادي و مبادرت به بهره گيري از مواهب طبيعي براي تأمين معاش، مي­تواند يك عمل عبادي و مظهري از عبوديت خداوند متعال باشد. در سوره «ملك» آمده است: «هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ ذَلُولًا فَامْشُواْ فيِ مَنَاكِبهِا وَ كلُواْ مِن رِّزْقِهِ وَ إِلَيْهِ النُّشُورُ»[16]؛ او كسي است كه زمين را رام كرد، بر شانه­هاي آن راه برويد و از روزي­هاي خداوند بخوريد و بازگشت و اجتماع همه به سوي اوست.

جهاد اقتصادي همراه با عدالت

از اهمّ وظايف دولت اسلامي، مي­توان اهتمام به برقراري عدالت را ذكر كرد. قرآن كريم به صراحت مأموريت يافتن پيامبراكرم صلي الله عليه و آله ، بزرگ رهبر جامعه اسلامي، براي برقراري عدالت در بين مردم را در سوره مبارك «شورا» خاطرنشان ساخته است: «أُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَيْنَكُمُ»[17]؛ من مأمورم در ميان شما عدالت كنم (به عدل و داد رفتار كنم.) مردم نيز موظف به اطاعت از وليّ امر مسلمانان مي باشند: «أَطِيعُواْ اللَّهَ وَ أَطِيعُواْ الرَّسُولَ وَ أُوْليِ الْأَمْرِ مِنكمُ ْ»[18]؛ اطاعت كنيد خدا را و اطاعت كنيد پيامبر خدا و اولوالامر را. همچنين حركت در جهت سياست ها و برنامه هاي دولت اسلامي و بذل مساعدت و همكاري هاي لازم، بخصوص پرداخت ماليات هاي مقرّر، از ديگر وظايف آنان محسوب مي شود: «خُذْ مِنْ أَمْوَالهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكِّيهِم بهِا»[19]؛ از اموال آن ها صدقه اي (به عنوان زكات) بگير تا به وسيله آن، آن ها را پاك سازي و پرورش دهي .
.....................................................................................................
پي نوشت:

[1]. اعراف / 57

[2]. اسراء / 12

[3]. اسراء / 66

[4]. جاثيه / 13

[5]. ملك / 15

[6]. واقعه / 63- 65

[7]. صافات / 96

[8]. شوري / 12

[9]. بقره / 275

[10]. مائده / 1

[11]. نساء / 29

[12]. اسراء / 35

[13]. انفال / 41

[14]. اعراف / 96

[15]. توبه / 122

[16]. ملك / 15

[17].شوري / 15

[18]. نساء / 59

[19]. توبه / 103

منبع : خبرگزاری فارس

محسن اسماعیلی استاد دانشگاه و عضو حقوقدان شورای نگهبان "جهاد اقتصادی" را لازمه شکل گیری الگوی مردمسالاری دینی دانست و با تشریح سیمای "جهاد اقتصادی" در قرآن درباره تلاش نمایندگان مجلس برای تصویب قانونی با این عنوان اعلام نظر کرد.

به گزارش خبرنگار مهر، حضرت آیت الله خامنه ای در پیام نوروزی امسال خود خطاب به ملت ایران سال 90 یعنی سومین سال از دهه پیشرفت و عدالت را تحت عنوان "سال جهاد اقتصادی" نامیدند. مقام معظم رهبری پیش از آنکه از جهاد اقتصادی نام ببرند بر دستاوردهای علمی جمهوری اسلامی ایران اشاره کرده و بخش قابل توجهی از پیام نوروزی ایشان متوجه پیشرفت های علمی خیرکننده کشورمان بود.

دکتر محسن اسماعیلی رئیس دانشکده حقوق دانشگاه امام صادق (ع) و عضو حقوقدان شورای نگهبان قانون اساسی در گفتگو با خبرنگار مهر به تشریح برخی زوایای این نامگذاری پرداخت و ریشه قرآنی "جهاد اقتصادی" را یادآور شد. اسماعیلی یکی از الزامات تحقق جهاد اقتصادی را وحدت و پرهیز از خودبینی و خومحوری دانست. این عضو حقوقدان شورای نگهبان قانون اساسی همچنین درباره برنامه مجلس شورای اسلامی برای قانون شدن "جهاد اقتصادی" اظهارنظر کرد.

"جهاد اقتصادی" ؛ لازمه شکل گیری الگوی مردمسالاری دینی

محسن اسماعیلی در گفتگو با خبرنگار مهر گفت: نامگذاری امسال به عنوان "سال جهاد اقتصادی" مانند نامگذاری هایی که در سالهای گذشته صورت گرفت نشانه نیاز کشور و جهت گیری کلان کشور در آینده از نظر مقام معظم رهبری است. اگر قرار است این دهه برای کشورمان دهه پیشرفت و عدالت باشد چاره ای جز بازنگری در زیربنای اقتصادی کشور و بازسازی آن بر اساس معنویت و آموزه های دینی نداریم چون یک کشور عقب مانده یا حتی یک کشور مرفه اما دچار فقر و فساد و تبعیض هیچ وقت نمی تواند یک الگوی مقبول برای جهان ارائه کند.

عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق (ع) افزود: ما که به دنبال ارائه الگوی مردمسالاری دینی برای جهان هستیم به ناچار باید جامعه ای داشته باشیم که علاوه بر معنویت و دینداری، رفاه و پیشرفت را برای مردم به ارمغان آورد. به همین دلیل است که در اولین سال دهه پیشرفت و عدالت جهت گیری مان اصلاح الگوی مصرف بود و در دومین سال نیز همت و کار مضاعف را هدف قرار دادیم و امسال هم جهاد اقتصادی را.

"جهاد اقتصادی" در قرآن

وی با بیان اینکه جهاد اقتصادی یک تعبیر نوپیدا و جدید نیست خاطرنشان کرد: جهاد اقتصادی ریشه در قرآن و سنت دارد و در آیات و روایات از این تعبیر به کرات مشاهده می کنیم. جهاد اقتصادی بخشی از جهاد با دشمن به طور کلی است. قرآن "جهاد اقتصادی" را جمال جامعه اسلامی می نامد همان طور که "جهاد نظامی" جلال جامعه اسلامی است و در مقابل بیگانگان حالت تدافعی دارد.

وی افزود: جهاد اقتصادی عامل استقلال و عزت جامعه است و زیبایی های یک جامعه اسلامی را در برابر بیگانگان به نمایش می گذارد. حتی در حوزه اقتصاد خانواده نیز شاهد هستیم که در روایات تاکید شده که هر کسی برای تامین نیازهای خانوادگی خود تلاش اقتصادی کند مانند مجاهدی است که در جبهه ها مشغول جنگ و جهاد است. بنابراین تعبیر جهاد اقتصادی تعبیر جدیدی نیست و ریشه در قرآن و سنت دارد.

محسن اسماعیلی - استاد دانشگاه و عضو حقوقدان شورای نگهبان

جنبه های اثباتی و سلبی جهاد اقتصادی 

محسن اسماعیلی در تشریح لازمه های تحقق جهاد اقتصادی، این جهاد را واجد جنبه های اثباتی و سلبی دانست و به مهر گفت: استفاده از تعبیر جهاد این استعاره را در خود دارد که گاهی باید تهاجمی برخورد کنیم و گاهی باید تدافعی باشیم. جنبه های اثباتی جهاد اقتصادی همان است که مقام معظم رهبری درباره پیشرفت علمی و فناوری و تولیدات بیشتر و بهتر مطرح کردند. کاری که دانشمندان کشور در حوزه علم و فناوری انجام می دهند یا تلاشی که صنعتگران و کشاورزان یا کسانی که تولیدات اقتصادی را برای کشور به ارمغان می آورند باید به عنوان بخشی از جهاد اقتصادی محسوب شود و آنها با این نگاه تلاش خود را ادامه دهند.

وی درباره جنبه های سلبی جهاد اقتصادی نیز به مهر گفت: در جهاد اقتصادی یکی از هدفگیری های عمده کاهش وابستگی به واردات و کنترل مصرف کالاهای خارجی است که این را به عنوان ادامه اصلاح الگوی مصرف نباید فراموش کنیم. نهادینه کردن فرهنگ استفاده از تولیدات داخلی یک مسئله اساسی است که باید در برنامه های جهاد اقتصادی در نظر گرفته شود. بر این اساس نیازمند تجدیدنظر در کیفیت کالاهای ساخت داخل و کنترل واردات بی رویه کالاهای خارجی هستیم.

"جهاد اقتصادی" ؛ تاکیدی بر وحدت

عضو حقوقدان شورای نگهبان بکارگیری واژه جهاد توسط مقام معظم رهبری را نشان دهنده نیاز کشور به نوعی وحدت و همدلی در این تلاش بزرگ دانست و گفت: جهاد در درون خود نیاز به انسجام و همدلی دارد. یک لشگر متفرق و پراکنده هیچ موقع نمی تواند به اهداف خود دست پیدا کند ولو اینکه ظرفیت ها و توانمندی های بزرگی هم داشته باشد. لذا مورد نیاز است در سالی که پیش رو داریم همه با هم با کنار گذاشتن کدورتها، خودبینی ها و خودمحوری ها یک مقدار همدلی و همراهی با یکدیگر پیشه کنیم و حول محور ولایت این وحدت را حفظ کنیم و همه مسئولان در بخش های مختلف کشور تلاش کنند با قانونگرایی در عمل راه را برای رسیدن به اهدافی که مقام معظم رهبری در این جهاد اقتصادی تأکید کردند آماده کنند.

نظر عضو حقوقدان شورای نگهبان درباره تحرک نمایندگان برای تصویب قانون "جهاد اقتصادی" 

محسن اسماعیلی در اظهار نظری درباره تحرک نمایندگان مردم جهت تصویب قانونی برای "جهاد اقتصادی" گفت: این که مجلس شورای اسلامی بخواهد شعارهایی که مقام معظم رهبری در پیام های نوروزی شان اعلام می کنند را به صورت قانون درآورد برای اینکه این شعارها نهادینه شوند و در سالهای بعد فراموش نشوند شاید مناسب باشد اما به نظر من این کار - جهاد اقتصادی - نامش بر روی خودش قرار دارد، جهاد است لذا دیگر درباره یک فرمان جهاد گونه مقام معظم رهبری نیازمند این نیستیم که قانون جدیدی داشته باشیم چون مجموع قوانین کشور مانعی برای شروع این جهاد اقتصادی نیست.

عضو حقوقدان شورای نگهبان خاطرنشان کرد: فکر می کنم نباید وقت خودمان را تلف کنیم که بخواهیم حالا یک قانون جدید یا برنامه جدید بنویسیم. بلکه باید از روز اول کاری با جدیت تمام به جهاد اقتصادی بپردازیم. حال در طول کار اگر مشاهده کردیم خلأ قانونی داریم و یا برای دائمی کردن این تلاش نیاز به قانون داریم به نظر می رسد موارد زیادی نباشد و به سرعت می توان این خلأ را هم پر کرد.