سال 90، سال جهاد اقتصادی

● بخشهای مختلف یک برنامه ریزی جامع مالی

▪ خلاصه آنچه در مقاله پیشین اشاره شد:

برنامه ریزی مالی (Financial Planning) مجموعه ای از پیش بینی های مالی است که هر فرد (یا خانواده) را برای یک زندگی با آرامش و آسایش همراه با استقلال مالی در آینده نزدیک و دور آماده می کند. از جمله دردوران بازنشستگی، زمان از کارافتادگی و حتی درشرایط درگذشت یکی از اعضای خانواده.

برنامه ریزی مالی برای همه: برنامه ریزی مالی برای کلیه افراد الزامی است و علاوه بر گروهی که دارای درآمد بالایی هستند، افرادی که دارای درآمد متوسط و یا پایینی هستند نیاز به برنامه ریزی و بررسی مالی وضعیت خود دارند.

تداوم در اجرا: برای رسیدن به اهداف خود، نیاز به اجرای قدم به قدم برنامه مالی خود دارید.

بازنگری مداوم: اتفاقات خاص در زندگی یک فرد و یا خانواده میتواند در برنامه مالی آنها تاثیر گذار باشد و تجدید نظر در آن را نیاز داشته باشد.

موارد توجه در برنامه ریزی مالی: برنامه ریزی مالی به کلیه منابع درآمد، سرمایه ها، هزینه های فعلی و آینده، تعهدات مالی و پیش بینی کلیه هزینه های مرتبط با وقایع خاص توجه دارد.

برنامه ریزی مالی از بخشهای مختلف تشکیل شده است که با توجه به کلیه این بخشها، طراحی و در کنار هم قرار دادن آنها یک برنامه جامع مالی بوجود خواهد آمد. در این مقاله بخشهای مختلف یک برنامه ریزی مالی نام برده شده و بطور خلاصه شرح داده خواهند شد.

یک برنامه ریزی جامع مالی از بخشهایی زیر تشکیل شده است :

ـ مدیریت نقدینگی و تعهدات مالی(Cash & Debt Management)

ـ برنامه ریزی سرمایه گذاری (Investment Planning)

ـ برنامه ریزی بازنشستگی (Retirement Planning)

ـ برنامه ریزی تحصیلی (Educational Planning)

ـ برنامه ریزی دارایی ها(Estate Planning)

ـ برنامه ریزی بیمه(Insurance Planning)

ـ برنامه ریزی مالیاتی (Tax Planning)

▪ مدیریت نقدینگی و تعهدات مالی

در این بخش، میزان درآمد، نقدینگی فرد یا خانواده و میزان تعهدات و بدهی ها مورد توجه قرار می گیرد. آنچه که با دقت مورد بررسی قرار میگیرد، محل هزینه کردن و خرج کردن این مقادیر و نحوه بازپرداخت بدهی ها است. با مدیریت موارد فوق محل هزینه ها را بهینه کرده و بازپرداخت بدهی های بد (bad debt)، بدهی های که دارای بهره بالایی بوده و بدهی هایی که سررسید آنها نزدیک می شود، در الویت قرار داده می شود. بدهی بد (Bad debt) به بدهی هایی گفته می شود که دارای بهره بالایی بوده و محل هزینه کردن آنها دارای ارزش افزوده نباشد(مانند بدهی به کارت های اعتباری). درمقابل بدهی بد، بدهی خوب (Good debt) بدهی است که دارای بهره پایین بوده و برای سرمایه گذاریی هایی نظیر خرید خانه، گردش مالی مورد نیاز یک بیزینس و یا سرمایه گذاری خاص با درآمد مناسب استفاده شده اند.

▪ برنامه ریزی سرمایه گذاری

در این بخش، سرمایه گذاری کوتاه مدت، بلند مدت و تناسب آنها با شرایط فرد مورد بررسی قرار می گیرد. میزان بازگشت آنها در طول سالیان قبل بررسی شده و برای سالیان آینده تخمین زده می شود و تاثیر آنها در وضعیت مالی فرد تحلیل می شود. همچنین با بهینه کردن این سرمایه گذاریها و انتخاب نوع مناسب سرمایه گذاری با شرایط سرمایه گذار، سعی می شود تاثیر آنها را در موفقیت برنامه ریزی مالی به حداکثر رسانده شود.

▪ برنامه ریزی بازنشستگی

دوران بازنشستگی در برنامه ریزی مالی از اهمیت خاص و ویژه ای برخوردار است. نظر به اینکه در این دوران، فرد فعالیت کاری نداشته و دارای درآمد ماهانه نیست، حصول روشهایی برای تامین هزینه های زندگی در آن دوران بسیار مهم است. شیوه زندگی مورد نظر فرد، هزینه ها و محلهای تامین آنها برای فرد یا خانواده تحلیل شده و میزان Pension Plan و RRSP و پس اندازهایی مربوطه، برای به حداکثر رساندن درآمد دوران بازنشستگی بررسی خواهد شد و در صورت نیاز، تجدید نظر در آنها صورت خواهد گرفت و یا سرمایه گذاری های طولانی مدتی که بازگشت مناسبی در دوران بازنشستگی داشته باشد به آنها افزوده خواهد شد. این تغییرات باید بگونه ای باشد تا فشار مالی خاصی را به شرایط فعلی خانواده اعمال نکرده و قابل اجرا باشد.

▪ برنامه ریزی دارایی ها

در این بخش از برنامه ریزی مالی، به پیش بینی انتقال داراییهای فرد و یا خانواده در زمان درگذشت یکی از اعضای خانواده توجه می شود. هدف از برنامه ریزی دارایی به حداکثر رساندن میزان دارایی هایی قابل انتقال به اعضای باقی مانده خانواده و وارثان است. به همین جهت نیاز است تا با توجه به قوانین دولت فدرالی و استانی و پیش از درگذشت فردی از اعضای خانواده، پیش بینی های لازم برای به حداقل رساندن مالیات انتقال دارایی ها به وارثان اتخاذ شود.

▪ برنامه ریزی تحصیلی

بدلیل اینکه در سالیان اخیر اکثر مشاغل ایجاد شده و یا خواهند شد، نیاز به مدارک تحصیلی بالاتر از دبیرستان دارند،. اهمیت تحصیلات دانشگاهی برای جوانان و بزرگسالان بیشتر از پیش شده است. تامین هزینه های بالای ادامه تحصیل، پس از انتخاب صحیح رشته تحصیلی از مواردی است که اکثر جوانان و یا خانواده آنها درگیر کرده است. درمواردی هزینه های بالای رشته های خاص موجب شده است تا بسیاری از افراد قادر به ادامه تحصیل در رشته مورد علاقه خود نشده و یا بطورکل از آن صرف نظر کنند.به همین جهت است که برنامه ریزی تحصیلی از اهمیت ویژه و جایگاه خاصی در برنامه ریزی مالی برخوردار شده است. در برنامه ریزی تحصیلی به روشهای تامین این هزینه ها و چگونگی استفاده از مزایای دولتی توجه شده تا هزینه های مربوط و هزینه های زندگی در دوران فوق تامین گردد.

▪ برنامه ریزی بیمه

وقوع اتفاقات غیرقابل پیش بینی میتواند سلامت و عمر فرد و یا افرادی از خانواده را بخطر اندازد. نیاز به مراقبتهای خاص پزشکی و یا نیاز به صرف زمانی برای استراحت و در نتیجه ترک محل کار، موجب کاهش درآمد و افزایش هزینه های مربوطه خواهد شد. درگذشت یکی از افراد خانواده علاوه بر فشارهای روانی، می تواند فشارهای مالی بزرگی را نیز به خانواده تحمیل کند و شرایط را بیش از بیش غیرقابل تحمل خواهد کرد. استفاده از بیمه های متناسب نظیر بیمه پزشکی، بیمه بیماریهای خاص، بیمه عمر و انواع دیگر بیمه، میتواند شرایطی آسانتر برای خروج از بحرانها فراهم کند.

▪ برنامه ریزی مالیاتی

کانادا یکی از کشورهایی است که دارای بالاترین میزان مالیات دریافتی از شهروندان است. یک فرد کانادایی با درآمد متوسط، بیش از ۴۰ درصد از درآمد خود را بابت مالیات بردرآمد و مالیات بر خرید پرداخت می کند و این موضوع موجب جلوگیری از افزایش ثروت فرد و خانواده خواهد شد. برنامه ریزی مالیاتی و بازنگری مالیاتی کمک خواهد کرد تا یک استراتژی مناسب برای کاهش مالیات سالیانه بکار گرفته شود. نظر به اینکه قوانین مالیاتی بطور مداوم در حال تغییر است و شرایط مالی و درآمد خانواده نیز در حال تغییر است، برنامه ریزی مالیاتی فرآیندی است که باید تداوم داشته و درهر سال بازنگری شود.

در مقالات بعدی، به هر یک بخشهای یک برنامه ریزی مالی بطور مستقل و مشروح پرداخته خواهد شد.








ساسان رخشانی مشاور سرمایه گذاری ونکوور کانادا


آسمان ابری
 

یکی از مواردی که بسیاری از ایرانیان را در خارج از کشور متعجب می کند، به تنهایی زندگی کردن سالخوردگان در کشورهای اروپایی و آمریکای شمالی است. سالخوردگان و یا زوجهای سالخورده بالاتر از ۷۰ و ۸۰ سال کاملا مستقل، بدون نیاز و همراهی دیگران به خرید می روند و یا در رستوران مشغول غذا خوردن هستند. حتی در مواردی نیز مشاهده میشود حتی سالخوردگانی که دارای مشکلات حرکتی و ناتوانی جسمی هستند، سعی دارند تا به هر شکل ممکن و مستقل از دیگران فعالیت روزانه خود را به تنهایی انجام دهند.

برای ما با که فرهنگ خاص ایرانی و شرقی زندگی کرده ایم و همیشه پدربزرگ و مادر بزرگ را در کنار خود دیده ایم، بدون شک دیدن تنهایی سالخوردگان خوشایند نیست و شاید یکی از دلایل آن، هراسی است که از تنها ماندن در زمان سالخوردگی داریم. ولی باید به این نکته توجه کنیم که زندگی مستقل این سالخوردگان بدلیل استقلال مالی آنها و عدم نیاز مالی به دیگران و حتی به فرزندان خود است. سالخوردگانی که از سالیان گذشته برنامه ریزی مالی مناسبی برای خود داشته اند، امروز بدون نگرانی از کمبود مالی، زمان خود را به استراحت و حتی گردش دور دنیا می گذرانند. بگونه ایکه بخش قابل توجهی از توریست ها را بازنشستگان و سالخوردگان کشورهای توسعه یافته تشکیل می دهند. واقعا چگونه به این آسایش و استقلال مالی رسیده اند و برنامه ریزی مالی که از آن سود برده اند، چیست؟

در این مقاله و مقاله های بعدی و بطور خلاصه برنامه ریزی مالی، جنبه های مختلف و اهمیت آن را مورد بررسی قرار خواهیم داد.

● برنامه ریزی مالی

برنامه ریزی مالی که در واقع ترجمه Financial Planning از زبان انگلیسی است، مجموعه ای از پیش بینی های مالی است که هر فرد را برای یک زندگی با آرامش و آسایش در آینده نزدیک و دور آماده می کند. این برنامه ریزی شامل جنبه های مختلفی است که فقط به پس انداز کردن و سرمایه گذاری هنگفت در سرمایه گذاری های خاص خلاصه نمی شود. این سرمایه گذاری ها فقط بخش کوچکی از یک برنامه ریزی جامع هستند. در یک برنامه ریزی مالی کامل و دقیق، وضعیت مالی امروز فرد و یا خانواده بررسی شده و اهداف مالی در آینده نزدیک و دورنیز مورد نظر قرار خواهد گرفت و با توجه به آنها روش و یا روشهای حصول این اهداف و قابل دسترس بودن آنها مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

● برنامه ریزی مالی برای همه

کاملا درست است که برنامه ریزی مالی برای افرادی که دارای درآمد بالا هستند، کاملا الزامی است و از سوی دیگر بسیاری از موسسات مالی که سعی دارند تا سرمایه و پول سرمایه داران جذب کنند، بخش عمده ای از توان تبلیغاتی خود را بر روی این گروه متمرکز می کنند. ولی این بدین معنی نیست که برنامه ریزی مالی فقط برای این گروه است. برنامه ریزی مالی برای کلیه افراد الزامی است و بگونه ای باید گفت افرادی که دارای درآمد متوسط و پایین هستند نیز نیاز بیشتری به برنامه ریزی و بررسی مالی وضعیت خود دارند. بخصوص افراد با درآمد متوسط باید توجه داشته باشند که در صورت عدم برنامه ریزی درست، بسیاری از فرصت های مناسب را از دست خواهند داد. فرصت هایی که با استفاده از آنها می توانند آینده مالی خود و خانواده خود را تضمین کنند.

● تداوم در اجرا

آنچه که یک برنامه مالی را موفق می کند، تداوم در اجرای آن است. برای رسیدن به اهداف خود، نیاز به اجرای قدم به قدم برنامه خود دارید. با اجرای هر بخش کوچکی از برنامه، به حصول کامل اهداف برنامه نزدیکتر شده و در صورت عدم اجرای بخشی کوچک و یا بزرگی از آن، حصول برنامه به تناسب به تاخیر افتاده و یا غیرممکن خواهد شد. ضرب المثل "قطره قطره وانگهی دریا شود" را میتوان در این مورد نیز صادق دانست. اگر از توجه به این قطره ها غفلت کنید، نه تنها براحتی بهدر خواهند رفت ، بلکه به هیچوجه دریا نخواهند شد و زمانی که به جرعه ای از آن آب نیاز دارید، قطره ای در دسترس نخواهد بود.

● بازنگری مداوم

بازنگری مداوم در برنامه ها، یکی دیگر از مواردی است که به قابلیت اجرای برنامه مالی شما کمک می کند. اتفاقات خاص در زندگی یک خانواده میتواند در برنامه مالی آنها تاثیر گذار باشد و تجدید نظر در آن را نیاز داشته باشد. بطور مثال تولد نوزادی در خانواده بر برنامه های مالی خانواده تاثیرگذار خواهد بود و یا درگذشت فردی در خانواده، علاوه بر مشکلات روحی که به خانواده وی تحمیل می شود، متناسب با سهم درآمد وی از کل درآمد خانواده، بر وضیعت فعلی و آینده مالی خانواده تاثیر گذار خواهد بود. در بسیاری موارد این تاثیر، مشکلی بزرگ دیگری بر مشکلات روحی خانواده خواهد افزود. موارد مشابه بسیاری وجود دارد که میتواند تاثیر مثبت یا منفی، بزرگ و یا کوچکی را در برنامه مالی بوجود آورد که بازنگری در برنامه را برای رسیدن به اهداف الزامی کند.

● موارد توجه برنامه ریزی مالی

برنامه ریزی مالی به کلیه جنبه هایی توجه می کند که استقلال مالی و یا اهداف مالی فرد را در آینده تضمین خواهد کرد. پس انداز برای آینده با هدف خرید اتومبیل و یا منزل و یا پس انداز بازنشستگی (RRSP) از مواردی است که عموم افراد با آن آشنایی دارند و تعداد کثیری آن را اجرا می کنند. یک برنامه ریزی کامل شامل موارد فوق است ولی فقط به آنها خلاصه نمی شود و این موارد فقط بخش کوچکی از یک برنامه ریزی مالی است. برای حصول به یک برنامه کامل باید به موارد بسیاری توجه دقیق شود که موارد زیر بخشی از آنها است:

میزان درآمد فرد و یا یک خانواده

سرمایه و موجودی نقدی و غیر نقدی

بدهی و تعهدهای مالی کوتاه و بلند مدت

هزینه های و مخارج روزانه زندگی

میزان و نوع مناسب سرمایه گذاری

خریدهای بزرگ و هزینه های اصلی و مهم در طی دوران زندگی (مانند خرید خانه، اتومبیل و مسافرت های تفریحی)

هزینه های مرتبط با آینده فرزندان و جوانان (هزینه های تحصیل، ازدواج و کمکهای مالی برای شروع زندگی مستقل)

وضعیت، نیازهای مالی و محل تامین آنها در زمان بازنشستگی.

هزینه ها و نیازهای مالی در زمان بیماری

هزینه ها و نیازهای مالی در زمان از کارافتادگی

هزینه ها و نیازهای مالی در زمان پس از درگذشت فرد یا افرادی از خانواده

نوع و میزان بیمه پزشکی و بیمه عمر مورد نیاز
 

دربارهء وضعیت جدید بنزین می توان پرسش های گوناگونی طرح كرد. پرسش هایی از سطح كلان اقتصاد تا سطح خرد آن. پرسش هایی كه به چرایی و چگونگی شكل گیری وضع كنونی می پردازد تا پرسش هایی كه چگونگی عمل و رفتار افراد جامعه را هدف قرار می دهد; از حوزهء اقتصاد سیاسی تا حوزهء روان شناسی و مدیریت اقتصادی خانواده. قطعاً طرح این پرسش ها و پاسخ به آن ها نمی تواند هدف یك یادداشت كوتاه باشد. یكی از پرسش هایی كه این روزها طرح می شود این است كه در خانواده، بنزین را چگونه مدیریت كنیم؟

بنزین را باید كالایی كمیاب بدانیم; هر چند تا به حال به یمن درآمدهای كلان نفتی كه همچنان ادامه دارد و یارانهء زیاد به راحتی و هر اندازه كه می خواستیم در دسترسمان بود. اكنون این كالا سهمیه ای شده است و مانند هر كالای دیگری كه سهمیه بندی می شود، غیر از این كه به بازار سیاه راه می یابد و هر مقدارش را كه بخواهی با چند برابر قیمت می توانی بیابی، نیازمند برنامه ریزی دقیق تر و استفادهء معقول تر از آن هستیم.

در كل می توان بهره مندان از سوخت بنزین را در دو گروه جای داد:

الف) بنزین برای شغل

ب) بنزین برای خانواده.

نحوهء مدیریت مصرف بنزین در این دو گروه متفاوت است. البته بخشی از این مدیریت می تواند بین آن ها مشترك باشد ولی به جهت آن كه هدف از مصرف در این دو گروه فرق می كند، مدیریت آن نیز متفاوت خواهد بود.

این مدیریت دو گونه می تواند باشد: اول اتخاذ راه كارهای مناسب برای كاهش مصرف. در این باره تفاوت زیادی نمی توان بین بنزین برای شغل و بنزین برای خانواده قائل شد. تنظیم موتور كه مصرف بنزین را تا هشت درصد كاهش می دهد; تنظیم باد لاستیك ها كه سه درصد از مصرف اضافهء سوخت جلوگیری می كند، تعویض به موقع فیلتر هوا كه تا هشت درصد به كاهش سوخت می انجامد; داشتن سرعت مناسب بین ۸۰ تا ۹۵ كیلومتر در ساعت در بزرگراه ها (هر هشت درصد افزایش سرعت، یك درصد افزایش سوخت به همراه می آورد;) خاموش كردن كولر اتومبیل در مواقع ممكن و غیرضروری; خاموش كردن اتومبیل در چراغ قرمز های طولانی و راه بندان ها و سبك كردن اتومبیل از وسایل غیرضروری كه به افزایش وزن اتومبیل می انجامد، از جمله راهكارهایی است كه می تواند در مدیریت بنزین مفید باشد و استفادهء بهینه از آن را به همراه آورد.

در خانواده اما باید در نظر گرفت كه سهمیهء موجود، فقط مختص یك نفر نیست كه از آن برای آمد و شدهای صرفا اختصاصی استفاده كند; آمد و شدهایی كه با وسایل عمومی به راحتی امكان پذیر است و در مواردی حتی می توان پیاده نیز انجام داد. بسیار دیده ام افرادی را كه صبح خواب آلوده برای گرفتن نان، با اتومبیل شان به نانوایی می آمدند.

وقتی با كالایی كمیاب مواجه می شویم، ناچار به انتخاب كردن هستیم. انتخاب در خانواده باید به نحوی باشد كه بیش ترین مطلوبیت را برای خانواده به عنوان یك كل به همراه داشته باشد، نه برای یكی از اعضا. از این رو، با توجه به محدود بودن مقدار بنزین برای خانواده، بهتر است موارد زیر را مد نظر قرار دهیم:

۱) تمام آمد و شدهای روزانه، هفتگی و ماهانهء تمام افراد خانواده چه فردی و چه جمعی را كه با اتومبیل شخصی انجام می شود، به روی كاغذ بنویسیم.

۲) مسافت تقریبی این آمد و شدها را محاسبه و جلوی هر كدام یادداشت كنیم.

۳) با توجه به مقدار سوخت اتومبیل مان (هر لیتر ۱۰ كیلومتر، كم تر یا بیش تر)، میزان انطباق سوخت با مجموع مسافت ها را به دست آوریم.

۴) اگر مقدار سوخت در اختیار بیش تر از مجموع مسافت ها بود، مشكلی برای خانواده پیش نخواهد آمد. در غیر این صورت باید از همین الان چاره اندیشی كرد.

۵) اگر مقدار سوخت در اختیار كم تر از مجموع مسافت ها بود، باید از هم اكنون اولویت های استفاده از اتومبیل را برای خانواده تعریف كرد و حتی الامكان به آن پایبند بود.

۶) در این برنامه ریزی چند نكته را فراموش نكنید: سفری كه احتمالا در تعطیلات خواهید داشت كه شاید ضرورت پیدا كند بنزین ماه های بعد را به آن اختصاص دهید (در این باره می توان مقدار بنزین مورد نیاز را نزدیك به واقعیت محاسبه كرد;) هفتگی كردن خرید از مراكز عمومی; تعطیلات آخر هفته و نیاز استفادهء جمعی از اتومبیل; اختصاص مقداری بنزین به عنوان ذخیره برای امور غیرمترقبه مانند بازدیدهای اضطراری از اطرافیان و استفاده از مراكز درمانی.








حسین نوری نیا
 

خانواده یكی از كهن ترین نهادهای اجتماعی است كه هر چند امروزه هم به لحاظ حجم و هم به لحاظ وظیفه كوچك شده است اما روزگاری كاركردها و وظایف بسیاری داشته است. یكی از مهم ترین وظایف خانواده، وظیفهء اقتصادی بود. خانواده، اصلی ترین كانون تولید محسوب می شد و اعضای خانواده حول سرمایهء اقتصادی خانواده به تولید مشغول بود كه این تولید بیش تر وجهی كشاورزی و دامداری داشت.

امروزه، این كاركرد از خانواده گرفته شده و به بنگاه های اقتصادی سپرده شده است; هر چند همچنان در روستاها خانواده این ویژگی خود را تا حدودی حفظ كرده است، اما در شهرها عمدتاً اعضای خانواده عضو بنگاه های اقتصادی (اعم از تولیدی و خدماتی) هستند. با این همه، توجه به اقتصاد خانواده به جهات دیگر اهمیت یافته و به عنوان رشته ای علمی مورد توجه دانشگاهیان قرار گرفته است. این توجه از یك سو به تحلیل رفتار اقتصادی خانواده و از سوی دیگر به تلاش برای ترویج شیوه های درست رفتار اقتصادی مخصوصاً با در نظر گرفتن كمیابی منابع و ضرورت افزایش مطلوبیت در خانواده، انجامیده است. از این رو، اقتصاد خانواده هر چند در حوزهء اقتصاد خرد قرار می گیرد و نظریه پردازان در این حوزه به كنكاش های علمی خود مشغول هستند، ولی در آن حد باقی نماند و به صورت آموزش های ترویجی به درون جامعه و خانواده ها آمد.

پیچیدگی روابط اجتماعی و اقتصادی در زندگی كنونی، وجود عوامل غیرقابل كنترل و خارج از دسترس اجتماعی و اقتصادی مؤثر بر روابط اعضای خانواده با یكدیگر و بر اقتصاد خانواده، موجب می شود تا با اخذ اصول علمی اقتصادی، حداكثر بهره برداری عملی از آن ها در جهت تقویت بنیهء خانواده به عمل آید. در بسیاری از كشورها سال هاست كه این موضوع مورد توجه قرار گرفته و آموزش های بسیاری به خانواده ها از طریق روزنامه ها، رادیو و تلویزیون و تدوین و تالیف كتاب به عمل می آید. در ایران هر چند چنین فعالیتی بی سابقه نیست ولی از تداوم و پوشش لازم هم برخوردار نبوده است.

مدیریت اقتصادی و مالی در خانواده، چگونگی توزیع پول و استفادهء بهینه از درآمدها، كنترل و صرفه جویی در هزینه ها، مصرف و شیوه های آن، اولویت بندی تقاضاها و جهت دادن به آن ها، پس انداز و شیوه های آن، بهره وری در خانواده و راه های افزایش آن، كارآفرینی در خانواده و خانواده های موفق كارآفرین، شیوه های فعالیت های اعتباری در خانواده ها از جمله مباحثی است كه در این حوزه قرار می گیرد.

اقتصاد خانواده تلاش می كند، ضمن شناسایی منابع خانه مانند زمان، پول، فضای زندگی و نیازها، چگونگی سازماندهی و مدیریت این منابع به بحث گذارده شود و شیوه های مدیریت بهینهء این منابع مورد توجه قرار گیرد. همهء ما می دانیم هر روز مجبور به انتخاب كردن هستیم. وقتی پای انتخاب به میان می آید، حاكی از وجود محدودیت هایی است كه ما را به سوی گزینش برخی كالاها در میان مجموعه ای وسیع از كالاها و نیازمندی ها هدایت می كند. همین اجبار برای انتخاب كردن با توجه به محدود بودن منابع است كه به اقتصاد خانواده و اصول ترویجی آن شكل و اهمیت می بخشد.

«اقتصاد خانواده»، تلاش می كند علاوه بر بیان ویژگی ها و وضعیت اقتصادی و اجتماعی خانواده های ایرانی و ارایهء تحلیل هایی از روندهای موجود، آشنایی با برخی از مفاهیم اقتصادی ضروری برای خانواده ها، شیوه های استفادهء بهینه از منابع محدود خانواده با هدف به دست آوردن، حداكثر مطلوبیت را برای اعضای خانواده به تصویر كشد.








حسین نوری نیا


روزنامه سرمایه
 

اگر ۱۸۰ هزار دلار داشتید با آن چه می کردید؟ خانه می خریدید؟ به کشورهای دور سفر می کردید؟ بدهی هایتان را پرداخت و کمی آسوده تر زندگی می کردید؟ کل آن را برای روز مبادا پس انداز می کردید؟ بچه دار می شدید؟ چه شد؟ ۱۸۰هزار دلار برای یک بچه؟

بله، انجمن سلامت اجتماعی کانادا اخیراً برآورد کرده است که بزرگ کردن یک کودک تا سن ۱۸ سالگی ۱۸۰ هزار دلار هزینه در بر دارد. یعنی چیزی معادل ۱۰ هزار دلار در سال که حتی تصورش هم سخت است.

شاید این مبلغ کمی مبالغه آمیز به نظر آید، اما اگر دقیق تر بسنجید، متوجه خواهید شد که بسیار واقعی است. داشتن یک فرزند اقتضا می کند که خانه ای بزرگتر، اتومبیلی راحت تر، یخچالی مملو از غذاهای رنگین تر و... داشته باشیم. بدون در نظر گرفتن این که هرچند فرشته کوچولویمان بزرگ تر شود نیازهای او نیز بزرگتر و تمایلاتش چند برابر خواهند شد.

در واقع، تا زمانی که بچه ها به پایان دوران ابتدایی نرسیده اند. زمانی که ظاهر زیبا روز به روز اهمیت بیشتری برایشان پیدا می کند، والدین می توانند بدون چلاندن کیف پولشان این مرحله را پشت سر بگذارند. اما در نوجوانی و حتی در سنین پیش نوجوانی (tweens)، موضوع به گونه دیگری است. نوجوانان تبدیل می شوند به سلاطین کوچک مصرف که نظرات خود را در مورد کل محصولات مصرفی خانواده تحمیل می کنند. روزنامه la press گزارش می دهد که در کشور کانادا ۴/۲ میلیون کودک ۸ تا ۱۲ سال هر ساله ۵/۱ میلیارد دلار خرج می کنند.

این کودکان با تلویزیون، تبلیغات، مجلات و... بزرگ می شوند. والدین برای آنها بی حساب خرج می کنند به ویژه وقتی تنها یک فرزند داشته باشند. یا بخواهند محبت شان را با خریدن اشیای گران قیمت ابراز کنند.فرزند تبدیل به گونه انسانی جدیدی شده؛ موجودی به شدت لوس که بزرگ ترها بیش از پیش به حرفش بها می دهند. آنها به راحتی تمام قدرت والدین را میان دستان کوچک شان گرفته اند. کودکان به کارشناسان خبره ای بدل شده اند که بسیار راحت تر از گذشته می توانند تمایلات، امتیازات، روش زندگی و پیروی از مد لباس را هر روز بیشتر به میل خود کنند کاری که هیچ کدام از کودکان نسل های پیش قادر به انجامش نبودند.

بی شک، پدر و مادرهای زیادی هستند که وارد چرخه لجام گسیخته مصرف افراطی نمی شوند. بلکه آنها قوانین و حدودی را وضع می کنند که علاوه بر سازگاری با علائق و نیازهای جگرگوشه هایشان با سلیقه ها و علائق آنها نیز همخوانی دارد. یک حد وسط درست و منطقی، مشورت و گفت وگو و برقراری توازن معقول میان نیازهای واقعی و نیازهای دیکته شده به خانواده ها امکان می دهد تا بتوانند دخل و خرجشان را به خوبی تنظیم کنند.

اما از دیدگاه کلی، مشاهده می شود که در کشورهای توسعه یافته، مصرف گرایی امری بسیار پسندیده است. طوری که خرج کردن نشانگر نوعی قدرت یا حتی روشی از زندگی است. به طوری که در زمان بحران پس از واقعه ۱۱ سپتامبر، شهردار نیویورک به شهروندان نیویورکی پیشنهاد کرد از سینماها، تئاترها و رستوران ها خارج شوند و در بوتیک ها و فروشگاه های شهر به خرید بپردازند تا زندگی طبیعی شان ادامه یابد. با این حساب آیا باید کلمه «خرید درمانی» را به فرهنگ لغت اضافه کرد؟ بدیهی است هرچه کودکان بزرگ تر می شوند دلشان هزار و یک چیز دیگر می خواهد و جالب است که همه آنها یک چیز را نمی خواهند. اما همین خواسته ها و بایدها و نبایدها می تواند سوژه بسیاری از مجادلات خانوادگی باشد.

در اینجا بهتر است نگاهی به خواسته های کلی کودکان و نوجوانان داشته باشیم البته بدون در نظر گرفتن هزینه های تحصیلی و مطالعاتی.

● لوازم الکتریکی

بنا بر پژوهش های انجام شده تحت عنوان «نوجوان و لوازم الکتریکی»، که دو پروفسور دانشگاه Laval و sherbrooke به اتفاق هم انجام دادند، «نوجوان کسی است که بیش از سایرین از رایانه و سیستم های صوتی و تصویری خانه استفاده می کند.» وسیله الکتریکی که همه اعضای خانواده بیشترین استفاده را از آن می کنند تلویزیون است. شاید به همین دلیل است که در یک خانه، اغلب بیشتر از یک دستگاه وجود دارد. بنا بر تحقیقات یادشده تلویزیون بیشتر از هر وسیله دیگری در خانه های مورد پژوهش قرار داشته است.

(۷/۹۶درصد خانه ها حداقل یک تلویزیون داشته اند) بسیاری از کودکان دیر یا زود می خواهند یک تلویزیون شخصی یا یک سیستم صوتی دیگر در اتاق خود داشته باشند. بی شک این امر اختصاص بودجه دیگری را می طلبد. چرا که حتی اگر پدرها بخواهند برنامه مورد علاقه خود را تماشا کنند معمولاً به نفع بچه ها کنار می روند. (در کشورهایی که تلویزیون کابلی وجود دارد تقریباً ۳۰ دلار در ماه هزینه زمانی است که کودکان پای صفحه کوچک تلویزیون می گذرانند.)

● ارتباطات

هرچه بچه ها بزرگ تر می شوند، تلفن نقش مهمتری در زندگی شان پیدا می کند. بچه ها مدام تلفنی با دوستان خود صحبت می کنند. چه بلبشویی راه می افتد وقتی بچه ها چندتا باشند. ای کاش گراهام بل فکر چنین روزهایی را نیز می کرد، خیلی از خانواده ها این مشکل را با خرید یک خط ثابت و البته چند خط همراه حل کرده اند. اوف،این روزها خیلی ها از جوانان می پرسند اگر موبایل اختراع نمی شد چه می کردید؟ اما بهتر است بگویید اگر صدسال پیش به دنیا می آمدید چه می کردید؟

اینترنت، ای میل و چت نیز مشکل را دو چندان کرده اند. اگر برای استفاده از اینترنت فقط یک خط دارید که خدا به دادتان برسد، باید منتظر اختراع وسیله ای باشید که گهگاهی صدای زنگ تلفن به گوش برسد. اگر هم خط جدا برای استفاده از اینترنت دارید علاوه بر پرداخت صورت حساب های نجومی آخر ماه آیا می توانید بدون اینکه دچار سردرد شوید مدیریت استفاده از کامپیوتر را در بین فرزندان تان به عهده بگیرید؟

● پوشاک

این روزها دیگر عصر لباس های صورتی دخترانه و آبی آسمانی پسرانه به سر آمده است. نوجوانان حتی سنین قبل از آن (۱۲ ۸ سال) دیگر حاضر نیستند مانند دوران کودکی و بنا به سلیقه والدین شان لباس بپوشند اما هنوز آنقدر نیز رشد نکرده اند که از لباس های زیبای بزرگترها استفاده کنند. اما در چند سال اخیر طراحان لباس مجموعه های متنوعی را برای این سنین تدارک دیده اند که البته قیمت تمام شده معمولاً گران تر از لباس بزرگسالان است.

● آرایش

براشینگ، استفاده از انواع ژل، واکس و فیکساتورهای مو و... حتی در بین پسران هم اپیدمی می شود. پسرانی که زمانی فقط یک کلاه لبه دار روی موهای ژولیده شان می گذاشتند...

● بازی و سرگرمی

با گرم شدن هوا به استخرها پناه می برند. وقتی هوا سرد می شود از شما می خواهند آنها را به پیست اسکی ببرید، بدون محاسبه راکت تنیس، اسکیت، اسکوتر، دوچرخه و موتور و... بازی های ویدئویی به شدت رواج یافته اند. برای بعضی کودکان این بازی ها از نان شب واجب تر شده است. سی دی های گوناگون بازار را قبضه کرده اند، تبلیغات اینترنتی هم که جای خود دارد. چگونه می توان در برابر این همه محصولات جدید و فریبنده مقاومت کرد؟

● گردش و تفریح

رستوران، سینما، مهمانی های دوستانه، گردش با رفقا و... هزینه زیادی می طلبد. جدا از هزینه روزها و اعیاد خاص که باید برای همه دوستان شان هدیه بخرند.

● کودکان قربانیان مصرف

کودکان در آینده به چه نوع مصرف کنندگانی تبدیل خواهند شد؟ قربانی، خط دهنده یا پیرو موجی ویرانگر و خزنده؟ برای پاسخگویی به انتظارات کودکان و نوجوانان چه خط مشی هایی اتخاذ می شود؟

تعداد شرکت های مشاوراتی که در زمینه کالاهای مصرفی کودکان و نوجوانان کار می کنند روز به روز بیشتر می شود. آنها تمام زیر و بم های دنیای نوجوانان را بررسی می کنند، زوایای پنهان در رویاها و آرزوهای آنان را بازمی شناسند اغلب نظرات روانشناسان و روانکاوان را به کار می گیرند و نتایج آخرین تحقیقات صورت گرفته روی کودکان را ارزیابی می کنند.

در امریکا عرضه کالاهای مورد نیاز کودکان ۸ تا ۱۲ ساله به «تجارت طلایی» مشهور است که هر ساله میلیاردها دلار عاید آن می شود. در واقع کودکان و نوجوانان سوپر مصرف کنندگانی شده اند که تاثیر فراوانی بر روی خریدهای خانواده دارند؛ از مواد غذایی گرفته تا تکنولوژی های جدید، از تصمیم گیری در مورد اتومبیل خانواده تا چگونگی گذراندن تعطیلات. شرکت های تجاری مایلند آنها را از وقتی بسیار کوچکند جذب کنند. اما جنگ نابرابر است، زیرا کودکان بسیار شکننده و انعطاف پذیر هستند و برخی از این شرکت ها گاهی بی رحمانه روش های بسیار پیچیده ای برای اغوای کودکان به کار می برند.

● آگهی های تلویزیونی سلاح برنده ای علیه کودکان

در تلویزیون آگهی های بازرگانی سنتی که مخاطبان اصلی شان مستقیماً کودکان هستند فراوانند. انجمن های تغذیه در سراسر دنیا هم عقیده اند که یکی از دلایل بروز چاقی، آگهی های تجاری تلویزیونی است که کودکان و نوجوانان بیش از همه در معرض این آگهی ها هستند و علاوه بر رادیو و تلویزیون، در مجلات، حتی به تازگی تلفن همراه و به ویژه در اینترنت دیده می شوند؛ رسانه ای که هر چند آمار رسمی در مورد آن وجود ندارد ولی تبلیغات گسترده ای در آن به چشم می خورد. شبکه کانادایی «آموزش رسانه ای» اخیراً بررسی کرده که چگونه کودکان را از طریق سایت های مربوط به قهرمانان مورد علاقه آنان، با یکسری لینک ها، به طرف سیاست های بازرگانی هدایت می کنند که از بین آنها می توان به سایت های پورنوگرافی نیز دست پیدا کرد.

همچنین نظاره گر ظهور هرچه بیشتر آگهی های غیرمستقیم در بازی های ویدئویی، فیلم ها یا برنامه های مورد علاقه کودکان هستیم. به گفته پژوهشگران این روش های بازاریابی به قدری نامحسوس هستند که کودکان را در دوره شکل گیری شخصیت شان هدف می گیرند و اغلب پیام هایشان ضدارزش است و بدآموزی دارد.

ویویان مالر نویسنده کتاب «بازجویی نوجوانی» در کتاب خود می گوید؛ «این آگهی ها کودکان را هدف می گیرند بی آنکه توجه کنند آنها کودکند. آنها اغلب کودکان را در برابر تضادهایی قرار می دهند که نمی توانند بر خود مدیریت داشته باشند.

این امر به ویژه در مورد محصولات غذایی حساس تر است. از طرفی به آنها می گوییم باید تغذیه خوبی داشته باشند و از طرف دیگر آنها را از صبح تا شب به طرف ده ها برنامه مختلف سوق می دهیم که در میان آنها انواع محصولات شور و شیرین معرفی می شود. ترفند دیگر «برنامه ریزی برای فروش» است که از کودکان بهره می گیرد تا برای خرید بیشتر به پدر و مادرها فشار بیاورند تا جایی که امروزه والدین به سختی می توانند به درخواست فرزندشان پاسخ منفی بدهند. «بعضی «بازارگردانان» تا جایی پیش رفته اند که تلاش می کنند حتی میان فرزندان و والدین اختلاف بیندازند و اقتدار والدین را بد جلوه دهند. در این نوع آگهی ها پدر و مادرها مضحک و کم عقل نمایش داده می شوند که فرزندان مقتدرشان آنها را اداره می کنند.»

در برابر چنین مسیر انحرافی، باید مساله قوانین و حدود را مطرح کرد. این جامعه شناس برجسته همچنین بر این باور است که «بازارگردانان برای آینده های بسیار دورتر تلاش می کنند. دیگر اخلاقیات و اصول تربیتی دغدغه اصلی دست اندرکاران نیست.»

وی هشدار می دهد؛ «بیشتر طراحان آگهی های تجارتی فقط این منطق را قبول دارند که باید فروش موسسه شان بالا برود. در حالی که باید به آنها بفهمانیم که در برابر کودکان باید محتاط بود و بسیار سنجیده عمل کرد.»

حضور فیزیکی یا صدای کودکان نیز عامل بسیار موثرتری در فروش کالاهاست.الیزابت باتون پروفسور علوم اطلاع رسانی و ارتباطات عقیده دارد؛ پیام های بازرگانی به طرز وسیعی حامل تصویر والدین عقب مانده هستند در برابر تصویر آرمانی کودکی که همه چیز را می داند و همه چیز را می فهمد. جایگاه هرکدام جابه جا شده و قدرت والدین مورد تاخت وتاز قرار گرفته است. بنابراین نقش والدین در هدایت کودکان بسیار حیاتی و سرنوشت ساز است.

تا زمانی که بچه ها آگهی های بازرگانی را زیاد نگاه کنند، بزرگ ترها باید حتماً از سنین بسیار کوچک به فرزندان یاد بدهند تصاویر را تجزیه و تحلیل کنند تا بتوانند واقعیت و تبلیغ را از یکدیگر تشخیص دهند. خطر بزرگ تبلیغات، تلقین میل خریدن این یا آن محصول نیست بلکه ایجاد آشفتگی و سردرگمی در کودکان است.

زیرا همین سردرگمی منبع اضطراب و نگرانی است. همچنین ضروری است که والدین لذتی را که در پی دیدن آگهی های تجاری پیش می آید بازشناسند تا بتوانند کودکان را هدایت کنند تا اختلاف میان این لذت را با لذت خرید آن شیء تشخیص دهند و از آنجا که میزان حساسیت کودکان و بزرگ ترها در برابر یک آگهی یکسان نیست، بنابراین گفت وگوی خانوادگی در این زمینه بسیار ضروری است.
 

افزایش توجه مردم به صندوق های وام فامیلی که اعضاء آن را تعدادی از افراد و خانواده های فامیل، پدر، مادر، خواهر، برادر، عمو، دائی و... تشکیل می دهدو به تدریج همسایه ها، دوستان و آشنایان نیز به آن می پیوندند و با پرداخت ماهانه ۱۰ تا ۳۰ هزار تومان چند سهم برای خود می خرند تا در موقع ضروری بتوانند مشکلات زندگی و بحران های ناشناخته را حل کنند و به سلامت از گرفتاری های مالی عبور کنند هر روز رو به افزایش است.

هسته اصلی این صندوق ها را اعتماد افراد به یکدیگر و فرهنگ های محاط در انسان دوستی و خویشانوندی ایرانیان تشکیل می دهد که در این سرزمین ریشه چند هزار ساله دارد و از آنجا که ابزارهای نوین و مدرن دنیای امروز مانند بانکداری نتوانسته مشکلات مردم را در کوتاه مدت حل کند در نتیجه افراد و خانواده ها به دنبال راه چاره ای بوده اند تا بتوانند در مواقع بیماری و بستری شدن در خانه، ازدواج فرزندان و خرید جهیزیه، خرید خودرو و ... از این وام های کارآمد و بدون پرداخت کارمزد و نرخ سود بالا استفاده کنند.

خانم مهری صباغ که مدیر یکی از این صندوق ها است و با برخورداری از روابط عمومی و اعتماد موجود بین فامیل و دوستان توانسته اند تعداد زیادی وام ۵۰۰ هزار تومانی و یک میلیون تومانی برای رفع گرفتاری های افراد و خانواده ها بپردازند در این زمینه به خبرنگار ما گفت: از آنجا که دریافت وام از بانک ها نیازمند عبور از هفت خوان است و در برخورد اول متقاضی احساس ناامیدی از دریافت وام می کند و باید به دنبال ارائه اجاره نامه و یا سند مالکیت محل سکونت خود باشد و چند ضامن معتبر کارمند یا کاسب را معرفی کند و از کپی شناسنامه و سند و اجاره نامه گرفته تا گواهی اشتغال به کار و ... را تهیه کند، ما به فکر تأمین منابع برای صندوق خود افتادیم و با در نظر گرفتن تعداد سهام برای هر عضو شرایط گرفتن وام را ساده کردیم تا در زودترین هنگام ممکن متقاضی بتواند مشکل خود را سریعاً حل کند.

وی افزود: ویژگی این صندوق ها آن است که افراد می توانند متناسب با نیاز خود در آینده به هر تعداد که علاقه مند باشند سهم بخرند مثلاً یک خانواده ۳ سهم خریداری کرده و بابت هر سهم هر ماه ۱۰ هزار تومان می پردازد و کمتر از یک سال می تواند بابت هر سهم از ۳۰۰ هزار تومان تا ۵۰۰ هزار تومان وام بدون بهره بگیرد به عبارت دیگر این خانواده به زودی می تواند یک میلیون و پانصد هزار تومان وام گرفته و مشکل خود را حل کند و ماهیانه ۷۰ هزار تومان نیز به صورت قسط وام خود را پرداخت کند.

وی ادامه داد: ویژگی دیگر این صندوق ها نیز آن است که یک عضو صندوق که فعلاً به وام نیاز ندارد نوبت خود را به دوست یا فامیل دیگر واگذار کند و فرد نیازمند سریع تر به درخواست خود و پول موردنظر دسترسی پیدا می کند و این موضوع موبج ارتباط بهتر صمیمیت و محبت اعضاء فامیل و کارآئی بیشتر این صندوق ها می شود.

فاطمه امینی نیز که عضو این صندوق وام است می گوید: متأسفانه عملکرد نامناسب تعدادی از متقاضیان وام بانک های دولتی کشور باعث شده تا مدیران بانک ها شرایط را هر روز سخت تر کنند تا بتوانند پول مردم و دولت را بازگردانند اما همین موضوع باعث شده که متقاضی نیازمند که عضو خانواده اش در بیمارستان است و یا منتظر است تا پول مناسبی برای خرید خانه، اجاره کردن سرپناه و یا خرید خودرو پیدا کند و یا جهیزیه مناسبی برای فرزند خود تهیه کند در هنگام ورود به شعبه بانک ها احساس می کند که نمی تواند سه نفر ضامن کارمند یا کاسب را متقاعد کند تا ضامن او شوند.

وی افزود: روند گرفتن وام از بانک ها، نرخ های بهره بالا و اقساط سنگین و از همه مهمتر احساس ناامنی و بی اطمینانی از تهیه پول و گرفتن وام در مواقع حساس و بحرانی مردم را به فکر چاره انداخته است زیرا با وجود آنکه سر هر کوچه ای یک شعبه بانک دولتی می بینیم و نقدینگی و بودجه زیادی را در بخش بانکداری دولتی شاهد هستیم اما هر کسی قادر نیست که از بانک ها وام بگیرد گرفتن وام از بانک دولتی یا باید به واسطه آشنائی با کارکنان بانک ها انجام شود و یا باید هفت خوان را عبور کنیم و با تهیه مدارک و معرفی ضامن و ... منتظر دریافت وام باشیم و یا با بهره های بالا به صورت لیرینگ و اجاره به شرط تملیک و ... پول از بانک ها بگیریم.

وی می گوید: اگرچه آمار دقیقی از تعداد این صندوق های فامیلی وجود ندارد اما در هر فامیل و محل کاری آنها ایجاد شده اند.

وی ادامه داد: با توجه به چنین وضعیتی است که وام گیرنده بیش از پرداخت ۵/۲ میلیون تومان سود تسهیلات برای یک وام ۵ میلیون تومانی، احساس می کند که باید وقت صرف کند، اضطراب و آمد و رفت داشته باشد، به این و آن مراجعه کند و التماس کند تا وام به او بدهند و کسانی ضامن او شوند، چند ماه صبر کند تا بالاخره به پول برسد و ... به عبارت دیگر هزینه های معاملاتی و نامحسوس گرفتن وام از بانک های دولتی بسیار بالاتر از پرداخت رقم ریالی سود تسهیلات بانکی است و دردسرهائی که یک متقاضی باید تحمل کند حداقل به اندازه سود تسهیلات ۱۶ درصدی است.

وی معتقد است: برخی افرد دوست ندارند که از اعتبار خود نزد دوست و آشنا و فامیل و همکار برای گرفت وام از بانک استفاده کنند وقتی قرار است که شناسنامه و کپی شناسنامه ضامن و خود ضامن را به شعب بانک ببرید تا اطلاعات خصوصی زندگی او، وضعیت حساب او در بانک مرکزی، سوابق بانکی دریافت وام های قبلی، وضعیت بدهی ضامن و چک های برگشتی و سوابق دیگر مالی را از بانک مرکزی و محل کار او استعلام کنند، دچار احساس بدی می شوید و حاضر نیستید که چنین وضعی را شاهد باشید، اما در عین حال به خاطر رفتار عده ای سودجو و کلاه بردار که پرونده های آنها در شعب بانک ها موجود است و مطالبات بانک از آنها سوخت شده تلقی می شود در نتیجه به مدیران بانک ها حق می دهید تا سخت گیر باشند و برای بازگرداندن اصل و فرع وام بانکی تلاش کنند و متقاضی و ضامن ها را چهار میخ کنند تا حتماً بتوانند اقساط را وصول کنند.

خانم صباغ نیز می گوید: همین روند مشکلات بانکداری در ایران باعث شده که این ابزارهای مدرن امروزی نتواند نیاز مردم را به خوبی پاسخگو باشد و خانواده ایرانی که اهل گذشت، فداکاری و کمک به همنوع است و روحیه انسان دوستی و دست گرفتن اعضاء خانواده، فامیل و دوستان خود را دارد به فکر راهکار دیگری باشد. به هر حال به نظر می رسد که گسترش صندوق های وام دوستانه و فامیلی هر روز رو به گسترش است و حتی در مدارس و سایر محیط های کاری نیز با استقبال زیادی روبه رو شده است.

آقای ابراهیمی عضو یکی از صندوق های وام آموزش و پرورش می گوید: در بسیاری از مدارس تهران این صندوق ها شکل گرفته است و افراد زیادی وجود دارند که در یکی دو مدرسه یا دبیرستان محل کار خود و همزمان در صندوق وام ساختمان محل سکونت و یا فامیل خود عضو هستند تعداد زیادی از افراد دائماً نوبت دریافت وام خود را به افراد نیازمند تر می دهند و این موضوع باعث شده که همکاران، دوستان و فامیل به محض مواجه شدن با یک مشکل که بتوان آن را با یک یا دو میلیون تومان حل کرد از طریق این صندوق ها و گرفتن نوبت دوستان خود وام موردنظر را می گیرند و مشکل را حل می کنند.

فاطمه امینی با اشاره به نقش پول در دخل و خرج زندگی مردم و اقتصاد امروزی پیش بینی می کند که این صندوق ها در آینده نزدیک توسعه بیشتری خواهد داشت زیرا ابزارهای مدرن مانند بانک ها در اقتصاد امروز ایران نمی توانند کارآئی لازم و سرعت موردانتظار را در پرداخت اعتبارات داشته باشند و یافتن راهکاری برای جلب اعتماد متقابل بین بانک ها و متقاضیان راه حل ساده ای نیست اما از طریق صندوق های فامیلی و محیط کار، کسب اعتماد متقابل ساده تر است و از آنجا که افراد هر هفته یکدیگر را می بینند و از وضعیت درآمدی و زندگی هم باخبر هستند سریعتر به هم اعتماد می کنند و با اندکی گذشت و تکیه بر انسان دوستی، روحیه کمک به همنوع را تقویت می کنند و دست یکدیگر را می گیرند.

وی افزود: در گذشته پول مانند امروز نقش کلیدی نداشته و مردم و خویشاوندان ساده تر می توانستند مشکل افراد را حل کنند اما در اقتصاد تورم زده ما که پول و نقدینگی تنها ابزار سریع قدرت خرید مردم است تنها از طریق قرض گرفتن و آن هم با کارمزد و سود کم می توان مشکلات را حل کرد. اقتصاددانان معتقدند که در شرایط تورمی برای حل مشکلات و خرید مسکن و کالاهای معیشتی بهتر است که بدهکار باشید زیرا تورم قدرت خرید شما را کاهش می دهد و خرج شما بیش از دخل و درآمد شما خواهد بود مثلاً یک واحد آپارتمان که امسال ۳۰ میلیون تومان ارزش دارد سال آینده متناسب با نرخ تورم گران تر می شود و اگر شما ۲۰ میلیون تومان داشته باشید نمی توانید هم ۱۰ میلیون تومان کسری امروز و هم افزایش ۱۰ تا ۱۵ درصدی قیمت آپارتمان در سال آینده را بپردازید پس بهتر است برای کاهش هزینه تورم حال دست به کار شده و با قرض گرفتن، سود کمتر از نرخ تورم قدرت خرید را بالا ببرید در غیر این صورت همیشه از تورم و گران شدن کالای موردنظر فاصله دارید.

وی ادامه داد: پس در شرایط کنونی، فرهنگ های محاط بر انسان دوستی را باید تقویت کرد و افراد فامیل و دوستان و آشنایان باید این صندوق ها را تقویت کنند تا قدرت خرید افراد را بالا ببرند و نیازها را به کمک هم و بدون پرداخت بهره یا سود بانکی و کارمزد رفع کنند و نوعی آرامش روانی برای خود و فامیل و خانواده فراهم کنند زیرا یاری دادن دیگران در شرایط تورمی هم برای عضو فامیل و خانواده ما آرامش و رفاه می آورد و هم بری ما نوعی امنیت ایجاد می کند زیرا تا زمانی که دوستان ما و افراد فامیل با مشکل شدید روبرو هستند ودیعه اجاره خانه ندارند و قدرت خرید لازم برای رفع نیازهای فرزندان را ندارند ما که مالک هستیم و یا با مشکل شدیدی روبه رو نیستیم نیز به نوعی احساس نامنی و ناامنی داریم پس باید بخشی از نقدینگی و حجم پول را که در اختیار مردم و بخش خصوصی است برای زندگی بهتر و تعادل در دخل و خرج زندگی ایرانیان به کار بگیریم و دولت نیز اگر علاقه مند است باید با پرداخت یارانه و کمک های مالی بدون پرداخت سود بانکی و یا با کارمزد کم می تواند این صندوق ها را تقویت کند و مشکل بروکراسی بانک ها را نیز تا حدی حل کند.








محسن شمشیری


ماهنامه اقتصاد خانواده
 

افراد درست در هنگام ورود به یك فروشگاه بیش از هر زمان دیگری تحت تاثیر جاذبه های تبلیغاتی آن قرار می گیرند. به گفته این دانشمندان، افراد معمولا اهداف مشخص و از پیش تعیین شده ای برای خریدهای خود ندارند. آنها همانطور كه قفسه های فروشگاه را از نظر می گذرانند درباره خرید یك كالا و نوع آن كالا تصمیم می گیرند. لئونارد لی و دن آریلی معتقدند:

مصرف كنندگان خرید را با تصوری مبهم از مقاصد خود آغاز می كنند و به مرور در جریان خرید كردن به تصویر روشن تری می رسند. به دلیل همین غیرملموس بودن اهداف است كه حساسیت مصرف كنندگان در مراحل اولیه خرید كردن بیشتر و اهدافشان قابل تغییر است.لی و آریلی به كمكی یك سری آزمایش نشان داده اند كه بسته به نوع بن های تخفیف تبلیغاتی ارائه شده در ورودی فروشگاه، می توان به گونه ای روی مصرف كنندگان اثر گذاشت كه بیشتر یا كمتر پول خرج كنند. اما از سوی دیگر وقتی این بن ها در داخل فروشگاه ارائه شوند تاثیر چندانی بر میزان خرید مشتریان ندارند. به گفته آنان: وقتی حداقل سطح خرید برای برخورداری از تخفیف ویژه در بن ها بیشتر از سطح خرید معمول آنها باشد، مشتریان بیشتر پول خرج می كنند و وقتی حداقل سطح خرید مورد ذكر در بن ها كمتر باشد، پول كمتری خرج می كنند. به علا وه نتایج این تحقیق نشان می دهد كه میزان خرید مشتریان با میزان حداقل مجاز خرید كه در این بن ها تعیین شده است تغییر می كند. محققان دانشگاه نورت وسترن(Northwestern University) در بررسی دیگری مسئله تناقض در انتخاب را مورد توجه قرار داده اند. به گفته آنان: مشتریان معمولا تمایل دارند دامنه انتخاب وسیع تری داشته باشند، اما در عین حال ترجیح می دهند كه بتوانند به راحتی در مورد خریدشان تصمیم بگیرند. الكساندر چرنی می گوید:

▪ برای رویارویی با این تناقض افراد از فرایند تصمیم گیری دومرحله ای استفاده می كنند.

۱) در مرحله اول انتخاب یك مجموعه از كالا ها صورت می گیرد

۲) در مرحله دوم انتخاب از میان این مجموعه كالا ها انجام می شود.

به این ترتیب هر دو هدف، یعنی دامنه انتخاب وسیع و عدم پیچیدگی در فرایند انتخاب هر كدام به مرحله خاصی از جریان تصمیم گیری برای خرید مربوط هستند. نتایج جالب توجه این تحقیقات نشان می دهد كه فروشگاه های بزرگ به دلیل ارائه دامنه انتخاب وسیع تر مشتریان بیشتری را به خود جلب می كنند (زیرا هدف افراد در اولین مرحله خرید یافتن مكانی است كه در آن حق انتخاب بیشتر دارند.) اما میزان خرید همین مشتریان پس از ورود به فروشگاه ممكن است به همان اندازه ای نباشد كه در یك فروشگاه كوچكتر خواهد بود كه علت این امر صرفا سختی فرآیند تصمیم گیری است. (در فروشگاه بزرگ با انتخاب بیشتر فرایند تصمیم گیری پیچیده تر می شود) به بیانی دیگر، فروشگاه های بزرگ مشتریان بیشتری جذب می كنند، اما در عین حال گسترش دادن دامنه انتخاب، فرایند تصمیم گیری را پیچیده تر كرده و در نهایت احتمال خرید را كاهش می دهد بنابراین باید برای فروشگاه ها یك اندازه ایده آل وجود داشته باشد. ایده آل از این نظر كه اندازه فروشگاه نه كوچك و نه خیلی بزرگ باشد به طوریكه مشتریان در این فروشگاه ها بیشترین میزان خرید را از میزان گسترده ترین دامنه انتخاب انجام دهند.








نوشته: ولا دتاركو، سردبیر سایت اخبار علم و فن(Sci Tech News)
ترجمه: سلما رضوان جو


روزنامه حیات نو