حضرت رضا (ع) 55 سال عمر نمودند كه مدت 20 سال پس ازشهادت پدرش به عنوان دوران امامت مي باشد اين دوره 20 ساله مصادف بود با زمان حاكميت سه تن از خلفاي بني العباس يعني مدت 10 سال دوران هارون الرشيد و مدت 4 سال حكومت امين و مدت 6 سال در دوران حكومت مامون عباسي .

مامون عباسي در جريان ولايت عهدي با انگيزه سياسي دخترش ام حبيب را به عقد امام رضا (ع) در آورد لكن اين دختر به خانه امام رضا (ع) راه نيافت و همچنان دوشيزه باقي ماند ، امام رضا همسر ديگري داشت بنام سبيكه كه مادر امام جواد (ع) مي باشد نكته قابل دقت اينكه از قول امام رضا (ع) روايت شده است كه فرمودند خداوند تنها يك فرزند بمن عنايت مي كند كه نسل فراواني از وي به وجود مي آيد

 امام رضا (ع) در روز پنجشنبه 11 ذي قعده سال 148 هجري در شهر مدينه ديده به جهان گشود حميده خاتون مادر حضرت امام كاظم (ع) وقتي نجمه مادر امام رضا(ع) را به خانه آورد ،پيامبر خدا (ص) را در خواب ديد كه به او فرمود ، حميده اين نجمه متعلق به فرزند تو موسي است و از او فرزندي متولد مي شود كه بهترين فرد روي زمين است . ( كتاب سيره امام رضا (ع) به نقل از كتاب بحار الانوار ج 49)

نام مبارك امام هشتم علي و كنيه اش ابوالحسن و لقب مشهورش رضاست .

سرزمين طوس كه با حضور قلب عالم امكان ، امام انس و جان و امام رئوف و مهربان حضرت علي بن موسي الرضا(ع) بخود باليد و در پوست خود نمي گنجد پس از آنكه در بر گيرنده بدن مطهر و مبارك ميوه دل حضرت زهرا (ع) گرديد و از آن پس نام مشهد بخود گرفت همچون نگيني در تارك ايران زمين درخشندگي دارد ، البته بايد گفت كه امروزه اين شهر نه تنها براي مردم ايران در بردارنده تاج افتخار است بلكه براي جهانيان و بسياري از مردم دنيا كه آرزوي زيارت آنرا سالياني بدل مي پرورانند آشنا و شناخته شده است .

 الف - حضرت معصومه (ع) هنگام وفات 28 ساله بودند و در آن دوران ازدواج نكرده در حالت مجردي دنيا را وداع گفت ، علت عدم ازدواج آن حضرت را دلايلي ذكر نموده اند از جمله اينكه اين دختر و بعضي ديگر از دختران امام كاظم (ع) كه ازدواج نكردند در سطحي از كمال بودند كه هم كفو مناسبي نيافتند ديگر اينكه به دليل وضعيت سياسي و ترس از حكومت پر از خفقان عباسي ، كسي جرات ازدواج با دختران امام (ع) را پيدا نكرد چون حكومت طاغوتي بني العباس موجبات آزار و شكنجه را براي آنان فراهم مي كردند .

پس از وفات حضرت معصومه (ع) مردم قم با تجليل فراوان پيكر پاكش را تشييع نموده دفن نمودند ، زميني كه امروزه آستانه مقدسه آنحضرت در آن واقع است با بلان نام داشت و باغي بود متعلق به بزرگ اشعر يهاي قم بنام موسي بن خزرج كه ميزبان حضرت معصومه (ع) در دوران بيماري ايشان بود . او اين محل و باغ شخصي خود را براي براي دفن آنحضرت معين کرد، براي دفن آن بانو ، سرداب و قبري نسبتا بزرگ حفر نمودند تا آن مقبره حضرت قرار دهند ، جنازه مبارك را غسل داده و كفن كرده و آماده سپردن به قبر نمودند دربين مردم گفتگو بود كه چه كسي داخل سرداب شود و جنازه را داخل قبر به خاك بسپارد با خود مشورت نمودند ، پير مرد پرهيزگاري بنام قادر كه فردي سيد و صالح بود انتخاب شد ، بدنبال او فرستادند تا بيايد اما قبل از آنكه قادر برسد مردم متوجه شدند كه از جانب صحرا دو نفر نقاب دار پيدا شدند ، همينكه نزديك شدند از مركب پياده شده بر پيكر حضرت معصومه (ع) نماز گزاردند و سپس بدن مباركش را برداشتند و داخل سرداب نموده دفن نمودند آنگاه از قبر بيرون آمده بدون آنكه با كسي سخن بگويند از محل دور شدند . سيره نگاران اهل البيت (ع) ترديدي ندارند كه آن دو نفر ، يكي امام هشتم (ع) و ديگري نور ديده اش امام جواد (ع) بوده اند كه براي دفن حضرت معصومه (ع) به امر خداوند وارد شده بودند .

بانوي با فضيلت سراپرده عصمت كه هر گز بدون همراهان واجد شرايط به سفر نمي رفت اين بار نيز بعضي از برادران و برادر زادگان راكه آماده سفر به ايران شدند گرد خود جمع نمود به سفر پر مخاطره ديدار برادر اقدام نمود در اين سفر 5 برادر بنامهاي فضل ، جعفر ، هادي ، قاسم و زيد و تعدادي از برادر زادگان و تني چند از غلامان و كنيزان او را همراهي نمودند .

قبل از پرداختن به دوران زندگي حضرت معصومه (ع) ضروري مي دانم كه حديثي از حضرت امام صادق (ع) ياد آور شوم اين حديث در زماني بيان شده كه نه تنها حضرت معصومه(س) بدنيا نيامده بود بلكه پدرايشان يعني امام كاظم (ع) هم هنوز متولد نشده بود لذا از اهميت فوق العاده اي برخوردار است .

در خصوص شهر قم مباحث گوناگوني مطرح است از جمله احاديث و رواياتي كه در مورد اهميت شهر قم مي باشد يا مباحثي كه پيرامون امام زادگان ، سادات و علماء بزرگوار مي باشد كه در بعضي از كتابها امام زادگان در قم را به 400 مورد ذكر كرده اند و مباحث ديگر ، لكن يك نكته مهم را بايد در باره ورود امام رضا (ع) به قم ياد آوري نمايم ، بعضي از بزرگواران مورخين تلاش دارند بگويند ،كه ورود امام رضا (ع) از مدينه بسوي نيشابور و مشهد از مسير منطقه جبل يعني قم نمي باشد،ولي بسياري از تاريخ نگاران با دلايل گوناگون ثابت مي كنند كه حضرت رضا (ع) در مسير خود به طوس و خراسان از شهر قم گذشته است و وقتي وارد قم شدند در خصوص دعوت از ايشان ميان شيعيان كشمكش زيادي بود تا اينكه امام رضا (ع) فرمودند:

علل گوناگوني براي نام گذاري شهر قم به اين نام ذكر شده است كه نمونه هايي از آنها را بيان مي نمايد

1- از آنجا كه شهر قم در ابتدا بصورت قلعه ها يا تپه و گـــودال ساخته شده بود و با نام گذاري هاي اوليه ،كوم يا كومه تلفظ مي شد بر اثر نفوذ ادبيات عرب در ايران بعدها بصورت كم (به ضم کاف )تلفظ شد و در نهايت مبدل به قم گرديد و رايج شد .

2- بدليل آنكه اسم قريه هاي اطراف قم ، كميدان يا کمندان بوده ،پس از مدتي بعضي از حروف كمندان يا كميدان از تلفظ افتاد و بصورت كم بكار مي رفت و آنگاه معرب به قم گرديده و مشهور شد.