شمار امام زادگانى که در استان قم مدفون هستند بالغ بر 444 تن مى باشند و هر يک از آنان خود سند زرّينى بر تارک و پيشينه اين خطّه که همواره مأمن و پناهگاه خاندان نبوّت و امامت و فرزندان و ذرّيه هاى امام علي(ع) بوده و مى باشد. برخى از بقاع اين علويان در محدوده شهر و برخى ديگر در اطراف و يا شهرها و روستاهاى مجاور استان، از اين تعداد 99 امام زاده داراى بقعه و بارگاه است و در برخى از اين اماکن مقدّس چهار، پنج، شش و گاه تا چهل امام زاده مدفون هستند. اين اماکن متبرّکه مورد توجّه و عنايت مردم بوده و از اين بزرگواران برآورده شدن حاجات و کرامات بسيارى مشاهده نموده اند.

در استان قم بيش از 362 اثر تاريخى و قديمى که از قرون گذشته بنا گرديده و بر جاى مانده، شناسايى شده است. اين مجموعه آثار شامل مقبره هاى متبرّکه، مساجد، مدارس تاريخى، کاروانسراها، قلعه ها، ميل ها و مناره ها، آب انبارها، تپّه هاى باستان و...، مى باشد. بعضى از اين آثار مالک شخصى ندارند و بعضى همچون امام زاده ها موقوفه هستند. آب انبارها و کاروانسراهايى که مالکشان مشخّص نيست، يا متعلّق به اموال شخصى است و يا جزو اموال دولت به شمار مى آيد، امّا به طورکلّى از 362 اثر تاريخى، 172 اثر در فهرست آثار ملّى کشور ثبت شده است. به جز بناى گنبد مطهّر حضرت معصومه(ع) و ابنيه مساجد و امام زادگان(ع) که هر يک در جاى خود توضيح داده شده است،

تا سنه 1320 هجری شمسی

بر اساس يافته هاى باستان شناسى، منطقه قم حدّاقل از هزاره پنجم قبل از ميلاد مسکونى بوده است، سابقه کهن و تاريخى قم با توجّه به شواهد و قرائن موجود و به گواهى اشياء به جاى مانده و با استناد و اشاره به متون تاريخى، از جمله تکرار سه بار نام قم در شاهنامه فردوسى ـ که مأخذ آن به پيش از اسلام مى رسد ـ و وجود تفرّجگاه در عهد ساسانى، وجود دهکده ها، رودخانه ها، پل ها، آسياب هاو آتشکده معروف، حکايت از اين پيشينه دراز دارد.

امام خمينى (ره)

«من هميشه در فکر ايران و در فکر وطن خودم، قم بوده ام  و هستم و دعاگويم. شما مى دانيد که قم مرکز تشيع از زمان حضرت صادق ـ سلام الله عليه ـ  بوده است و از قم تشيع به ساير جاها رفته است. علم هم از قم به جاهاى ديگر منتشر شده است. و بحمدالله شجاعت و زحمت در راه اسلام و فداکارى هم از قم منتشر شد. قم مرکز همه برکات است. خدا شما قمى ها را براى ما حفظ کند و همه ايران را براى همه».[1]

1.      پيامبر اکرم(ع) مى فرمايند: «خدايا! اشعرى ها را از کوچک و بزرگ بيامرز» (آن زمان اکثر مردم قم از طائفه اشعرى ها تشکيل مى دادند).[1]

2.      پيامبر اکرم(ص) مى فرمايند: «هنگامى که مرا به آسمان چهارم بردند، نگاهم به قبّه اى از درّ افتاد که داراى چهار در و چهار پايه بود، همانند پارچه زربافت سبز رنگ، گفتم: اى جبرئيل، اين چه چيزى است که بهتر از آن در آسمان چهارم نديدم؟ جبرئيل گفت: شکل شهرى است که به آن «قم» گفته مى شود و بندگان مؤمن خدا در آن اجتماع مى کنند و در انتظار محمّد و شفاعت او در قيامت و روز حساب بسر مى برند، غم و اندوه و سختى ها به آنها روى مى آورد».[2]

مساحت و حدود

براساس تقسيمات کشورى اواخر اسفندماه سال 1375، استان قم 11238 کيلومتر مربّع مساحت دارد و در حوزه آبخيز مرکزى قرار گرفته و بر پهنه دشت کم ارتفاع و در شمال غرب، از مرکز جغرافى کشور واقع گرديده و 68/0 در صد از مساحت کلّ کشور را دربر مى گيرد. در غرب آن کوه هاى خرقان و در جنوب آن کوه هاى الوند امتداد يافته است. قم در حاشيه کوير و بر سر شهرهاى جنوب و غرب کشور قرار دارد، از شمال به تهران و شهر رى، از شمال غرب به ساوه، از شمال شرق به ورامين، از مشرق به درياچه نمک و کوير نمک، از جنوب شرقى به کاشان، از جنوب به محلّات، دليجان و جادّه اصفهان و از مغرب به آشتيان و تفرش محدود مى شود .

تعدادى از دختران والاگهر حضرت موسى‏بن جعفر عليه السلام «فاطمه‏» نام داشتند.

محدثان، مورخان، سيره نويسان، تذكره نويسان و نسب شناسان، به هنگام شمارش دختران حضرت موسى‏بن جعفر عليه السلام از چند دختر به نام فاطمه نام برده‏اند. ⁽¹⁾

حسين بن موسى يكى از فرزندان امام كاظم(ع) است وى از جمله همراهان‏احمد بن موسى(ع) بوده است و در حدود سال 202 ه. ق از مدينه عازم ايران شد ودر شيراز به شهادت رسيد.

حضرت حسين بن موسى در برخى منابع به سيد علاءالدين حسين ملقب گرديده است.

«سيد علاءالدين حسين بن موسى الكاظم برادر كهتر شاهچراغ است‏به سن سيزده سال‏بود شهادت او بعد از تفرقه امامزادگان در شيراز در محله باغ قتلغ اتفاق افتاد.

او از مادرى ام ولد كنيز تولد يافت و تاريخ زندگى او پيوسته با پيكار توام‏بود، در قيام «علويان‏» كه مشهور به «طالبيون‏» است‏شركت داشت و درسال 199 ه.ق كه «ابوالسرايا» قيام كرد از طرف «ابن طباطبا» (محمد بن محمدبن زيد بن على بن الحسين بن على بن ابى‏طالب(عليهم السلام‏» فرماندار اهوازشد. او ماموريت‏يافت كه بصره را نيز تصرف كند، در بصره به «عباسيان‏» حمله‏شديدى كرد، آنها مخالفان خاندان تصرف كند، در بصره به «عباسيان‏» حمله شديدى‏«بنى‏عباس‏» را با اموال آنها به آتش كشيد و نخلستانها را نيز آتش زد و به‏همين جهت او را «زيد النار» ناميدند. او بصره را به تصرف خود در آورد.

طلوع

تاريخ ولادتش را مورخان و رجال نويسان ذكر نكرده، ولى از برخى روايات ⁽¹⁾ كه‏امام كاظم عليه‏السلام او را پس از رضا عليه‏السلام وصى و سرپرست امور قرار داده،مى‏توان فهميد كه او فرزند پسر بعد از امام رضا عليه‏السلام ⁽²⁾ است.

همچنين نگارندگان ⁽³⁾ تاريخ ائمه عليهم‏السلام نام او را پس از رضا آورده‏اند كه‏خود گواه ديگرى است. ⁽⁴⁾