مردم بصره طی نامه ای از امام حسین ( ع ) از تفسیر کلمه ( ( صمد ) ) سؤال کردندوحضرت در پاسخ چنین فرمود : . ( ( بـسـم اللّه الـرحمن الرحیم , اما بعد : فلا تخوضوا فی القرآن , ولا تجادلوا فیه ولا تتکلموا فیه بغیر عـلم , فقد سمعت جدی رسول اللّه ( ص ) یقول : من قال فی القرآن بغیرع لم فلیتبؤ مقعده من النار وان اللّه قـد فسر الصمد فقال اللّه ( ( اللّه احد, اللّه الصمد ) ) ثم فسره فقال : لم یلد ولم ی ولد ولم یکن له کفوا احد . ( ( لم یلد ) ) لم یخرج عنه شی کثیف کالولد وسائر الا شیا الکثیفة التی تخرج من المخل وقین ولا شی لـطیف کالنفس ولا یتشعب منه البدوات کالسنة والنوم والخطرة والهم والحزن والبهجة والضحک والـبـکـا والـخـوف والرجاوالرغبة والسامة والجوع والشبع , تعالی ان یخرج منه شی , وان یتولد منه شی کثیف او لطیف . ( ( ولـم یـولد ) ) , لم یتولد من شی ولم یخرج من شی کما یخرج الا شیا الکثیفة من عناصرها کالشی مـن الـشـی والـدابة من الدابة والنبات من الا رض والما من الی نابیع والثمار من الا شجار, ولا کما یـخـرج الا شیا اللطیفة من مراکزها کالبصر من العین والسمع من الا ذن والشم من الا نف والذوق مـن الـفـم والکلا م من اللسان والمعرفة والتمیزم ن القلب وکالنار من الحجر, لا بل هو اللّه الصمد الذی لا من شی ولا فی شی ولا علی شی . مـبـدع الا شـیا وخالقها ومنشئ الا شیا بقدرته , یتلا شی ما خلق للفنا بمشیته ,ویبقی ما خلق للبقا بـعـلـمه , فذلکم اللّه الصمد الذی لم یلد ولم یولد,عالم الغیب والشهادة الکبیر المتعال , ولم یکن له کفوا احد ) ) ( ( 505 ) ) .
امام حسین ( ع ) در پاسخ مردم بصره از تفسیر کلمه ( ( صمد ) ) این طور مرقوم فرمودند : . ( ( بـعـد از حـمـد وثـنای الهی , در قرآن , خوض ومجادله نکنید وبدون علم از آن سخن نگویید, به تحقیق از جدم رسول خدا ( ص ) شنیدم که می فرماید : . کـسـی کـه بـدون علم از قرآن سخن بگوید, جایگاهش در آتش خواهد بود خداوندمتعال صمدرا تـفـسیر فرموده به اینکه ( ( اللّه احد ) ) , اللّه الصمد ) ) آنگاه این را تفسیر کرده به ( لم یلد ولم یولد ولم یکن له کفوا احد ) مع زاده نشده ونزاییده وموجودی همتای اونیست . ( ( لـم یـلـد ) ) , یـعـنـی اجسام مادی وحجم دار از او متولد نشده , مانند فرزند که ازمخلوقها متولد مـی شود همینطور اشیا لطیف مثل ( ( نفس ) ) هم از او متولدنشده است وهیچیک از عوارض مادی مـانـند چرت زدن , خواب , غم , غصه , شادی ,خنده , گریه , ترس , وامید, گرسنگی وتشنگی در او نیست . خداوند منزه است از آنکه مانند مادیات از چیزی متولد شود یا چیزی از اومتولد شود . ( ( لـم یـولـد ) ) , نـه از چیزی زاییده شده ونه از عنصری پدید آمده مانند اجسام مادی که از عناصر مادی پدید می آیند, بدانگونه که حیوانات از یکدیگر یا گیاه از زمین وآب از چشمه ومیوه از درخت بـه وجـود مـی آید همینطور خداوند مانند اجسام لطیف وغیرمادی نیست که از محلی سر چشمه مـی گیرند مثل بینایی از چشم وشنیدنی از گوش وبوییدنی از قوه شامه وطعم از دهان وکلام از زبان ومعرفت وشناخت از دل وآتش ازسنگ , ذات باری تعالی مانند هیچیک از اینها نیست بلکه او خدای صمداست که نه ازچیزی پدید آمده ونه در چیزی جا گرفته ونه بر چیزی قرار گرفته است . ( بـلـکـه ) پـدید آورنده اشیااست وهمه چیزرا با دست قدرت خود خلق کرده است آنچه را برای فنا ونابودی خلق کرده است فنا می پذیرد وآنچه را برای بقاخلق کرده با علم او باقی می ماند . ایـن خدای صمداست که نه زاییده شده ونه از او زاییده می شوند, به غیب وآشکار عالم است , بزرگ وبلند مرتبه است وبرای او کفو وشانی نیست ) ) . در ایـن پاسخ , امام ( ع ) که مستوفا واژه ( ( صمد ) ) را توضیح فرمودند, نکاتی درشرح وایضاح آن بیان می شود : .
( ( صمد ) ) در لغت
( ( راغـب ) ) در مـفـردات مـی گـویـد : ( ( الصمد, السید الذی یصمد الیه فی الامر, صمد,به معنای بزرگی است که در کارها به او مراجعه می کنند ) ) . ( ( اقرب الموارد ) ) , ( ( صمد ) ) را به معنای قصد واعتماد معناه کرده است , ( ( قصده واعتمده ) ) .
پنج معنا برای صمد
در حدیثی دیگر سیدالشهدا ( ع ) پنج معنا برای ( ( صمد ) ) نقل کرده اند : .
1 ـ ( ( صمد ) ) , وجودی است که جوف ندارد . 2 ـ ( ( صمد ) ) , وجودی است که سیادت همه موجودات به او منتهی می شود . 3 ـ ( ( صمد ) ) نمی خورد ونمی آشامد . 4 ـ ( ( صمد ) ) , وجودی است که , نمی خوابد . 5 ـ ( ( صمد ) ) , وجودی است همیشگی و ازلی ( ( 506 ) ) .
تفسیر قرآن به قرآن وحدیث
در تـفسیر قرآن , هر مفسری , اسلوبی خاص به خود دارد, ولی بهترین روش آن , تفسیر آیات با آیات یا آیات با روایات ماثوره از ائمه معصومین ( ع ) است , مثلاخداوند متعال در شان خمسه طیبه واولاد طاهرینش , آیه تطهیررا نازل فرموده : . ( انما یرید اللّه لیذهب عنکم الرجس اهل البیت ویطهرکم تطهیرا ) ( ( 507 ) ) . بعد در آیه دیگر می فرماید : . ( انه لقران کریم فی کتاب مکنون لا یمسه الا المطهرون ) ( ( 508 ) ) . بـه قرینه آیه دوم فهمیده می شود که تنها خاندان وحی ورسالت هستند که می تواند تفسیر قرآن را برای مردم بیان کنند وبرای تفسیر, باید از آیات وروایات کمک گرفت . امـا کسی که اول تصمیم خودرا گرفته ومی خواهد آن را بر قرآن تحمیل نماید,این همان ( ( تفسیر بـه رای ) ) است که از آن نهی شده است تفسیر مادی کردن از معجزات انبیا ویا به آنان جنبه تمثیل دادن از مصادیق ( ( تفسیر به رای ) ) است که متاسفانه در بعضی از تفاسیر عامه , به چشم می خورد .
فضیلت خواندن سوره توحید
قـرائت ایـن سـوره , مـعادل با قرائت ثلث قرآن است در تشییع جنازه ( ( سعد بن معاذ ) ) هفتادهزار فـرشـتـه شـرکـت کـرد پـیـامـبر ( ص ) از جبرئیل سؤال کرد چطور ( ( سعد بن معاذ ) ) این افتخار واستحقاق را پیدا کرد که بر جنازه او نماز بخوانید ؟
. عرض کرد : ( ( بقراة قل هو اللّه احد قاعدا وقائما وراکبا وماشیا و ذاهباوجائیا ) ) ( ( 509 ) ) . چـون سـعـد, ( ( قـل هـو اللّه احـد ) ) را در حـال نـشـسته , ایستاده , سواره , پیاده ورفت وبرگشت , می خواند ) ) . امیرالمؤمنین ( ع ) می فرماید : . ( ( یک شب قبل از جنگ بدر, حضرت خضر ( ع ) را در خواب دیدم وبه او گفتم : چیزی به من تعلیم کـن کـه بـر دشـمـنـان غالب آیم فرمود بخوان : یا هو, یا من لا هو الا هو,صبح , خواب خودرا برای پـیـامـبر ( ص ) نقل کردم , فرمود : یا علی , علمت الاسم الاعظم بعد حضرت امیر ( ع ) سوره توحیدرا خواند وآنگاه این جملات را بر زبان جاری کرد ) ) . ودر ( ( صـفـیـن ) ) هم همنیطور, ( ( عمار یاسر ) ) عرض کرد : این کنایات که بر زبان جاری می کنی چیست ؟
فرمود : ( ( اسم اعظم خداونداست ) ) ( ( 510 ) ) .
میدان جنگ و درس توحید
در میدان ( ( جمل ) ) , مردی برخاست وگفت : ( ( یا امیرالمؤمنین , اتقول ان اللّه واحد ؟
فحمل الناس علیه وقالوا : یا اعرابی , اما تری ما فیه امیرالمؤمنین ( ع ) من تقسم القلب , فقال امیرالمؤمنین دعوه , فان الذی یریده الاعرابی هو الذی نرید من القوم ) ) ( ( 511 ) ) . ( ( ای امیرالمؤمنین ! تو می گویی خدا یکی است ؟
مردم از هر طرف به او اعتراض کردند که الان در مـیـدان جـنگ با این ناراحتی فکری حضرت , وقت این سؤالهاست ؟
حضرت فرمود : اورا رها کنید, آنـچـه را اعـرابی می خواهد همان چیزی است که ما ازاین مردم می خواهیم ( آنگاه حضرت برای او توضیح دادند که منظور از یکی بودن خدا, عددی نیست , زیرا ( ( یک ) ) , وقتی اطلاق می شود که در کنارش ( ( دو و سه ) ) هم باشد, بلکه منظور یکی بودن در صفات است ) .
روضه
( ( قال ابو عبداللّه ( ع ) : لما کان من امر الحسین ( ع ) ما کان ضجت الملا ئکة الی اللّه ب البکا وقالت : یا رب , هذا الحسین صفیک وابن بنت نبیک , فاقام اللّه ظل القائم ( ع ) وقال به ذا انتقم لهذا ) ) ( ( 512 ) ) . *** . پرده ای دوست از لقا بردار ـــــ غم هجران زجان ما بردار . پی تکبیر, لعل لب بگشا ـــــ مهر از آن چشمه بقا بردار . تکیه بر خانه خدا بزن ـــــ آن زمان دست بر دعا بردار . ای اجابت کننده دعوات ! ـــــ دست بر درگه خدا بردار . با ندای انا ولی اللّه ـــــ بانگ در وادی منی بردار . مکه را رونقی ببخش و سپس ـــــ قدمی سوی کربلا بردار . ای چو موسی ولادتت مخفی ! ـــــ نسل فرعونیان بیا بردار . مهدی آمد که والی است و ولی ـــــ یادگار محمد است و علی - شعر از : ( ( مؤید ) ) .
پی نوشت ها :
505- توحید صدوق , 90 مجمع البیان , 10/565 سفینه , ( ( صمد ) ) .
506- توحید صدوق , 90, ح3 .
507- احزاب /33 .
508- واقعه /79 .
509- مجمع البیان , 10/561 .
510- توحید صدوق , باب 4, 89 .
511- اعلام الدین , دیلمی , 66 .
512- ملهوف , 53 .
منبع : قائمیه اصفهان
این مطلب را به اشتراک بگذارید:
