نظام آموزشی هر کشور به عنوان یک نظام پویا و هدفمند، در تولید و رشد علمی ‌نقش بسزا و سازنده‌ای را ایفا می‌کند و در صدد افزایش تولید دانش می‌باشد. در عصر دانش و نو‌آوری که منبع اصلی رقابت اقتصاد جهانی است نظام آموزشی هر کشور در تلاش است تا دانش تولید شده را در جهت افزایش نو‌آوری بر عهده گیرید . [آشنايي با روز پژوهش]

از آنجا که دانش‌آموزان منبع اصلی تولید دانش هستند و اصلی‌ترین دارایی‌ها به شمار می‌آیند، می‌بایست به شیوه مناسب بر دانش آنها مدیریت شود و تلاش کرد دارایی‌های نهفته در ذهن آن‌ها کشف شود تا این گنج به دارایی‌های با ارزشی تبدیل گردد .

برای کسب دانش صرفاً آموزش و حضور فیزیکی در مکان‌های آموزشی مهم نیست بلکه پژوهش و تحقیق هم می‌تواند بر علم و دانش بیافزاید .

پژوهش عامل مهمی ‌در تولید دانش، دانایی و پیشرفت جامعه انسانی است و میزان پژوهش‌های انجام شده در هرجامعه شاخص توسعه یافتگی آن جامعه به حساب می‌آید . [آشنایی با شاخص توسعه انساني]

هدف تحقیق، کشف و گسترش دانش و در حقیقت راهی برای جستجوی آگاهی است. با تحقیق کردن است که به عرصه‌های جدید علم ودانش می‌توان پا نهاد و وارد عرصه‌های ناشناخته شد .

تاسیس مدرسه نظامیه بغداد توسط خواجه نظام الملک و دارلفنون که در آن‌ها به تربیت پژوهشگر می‌پرداختند و وجود دانشمندانی چون ملاصدرا ، شیخ بهایی، گویای دیرینه بودن تاریخ پژوهش ایرانیان است .

ولی در حال حاضر این طور به نظر می‌رسد که پژوهش نه تنها در کلیه مقاطع تحصیلی نادیده گرفته می‌شود بلکه در دانشگاه‌ها و آموزش عالی هم نقش کمرنگی دارد و تحقیق به معنای واقعی صورت نمی‌گیرد .

سؤال این است که جایگاه پژوهش در نظام آموزشی ما چگونه است؟ و چه موانعی بر سر راه آن قرار دارد؟

ما به دنبال یادگیری مادام العمر هستیم، که خود مسیری جدید در رسالت تعلیم وتربیت و آموزش مدارس است .

علم یک کالای رایگان نیست که به طور طبیعی فراهم شود. علم کشف شخصی است، علم تنها به ذهن آماده خطور می‌کند و با تفکر، تفحص، کشف و تحقیق به وجود می‌آید. آموزش و پژوهش به هم پیوسته‌اند و به تولید علم می‌پردازند .

با نهادینه کردن پژوهش در برنامه آموزش دانش‌آموزان از همان سالهای اولیه تحصیل زمینه برای رشد و شکوفایی، بروز خلاقیت و نوآوری در نوجوانی و بزرگسالی فراهم می‌شود .

توجه به پژوهش در دوران تحصیل منجر به تقویت، روحیه کنجکاوی و خلاقیت در کودکان می‌شود [چطور اعتماد به نفس کودک را تقويت كنيم] و میل به دانستن در آنها افزایش می‌یابد و به کشف محیط اطراف خود می‌پردازند. به آنها چگونه اندیشیدن و چگونه فکر کردن  می‌آموزند و روحیه همکاری و مشورت در آن‌ها تقویت می‌شود .

یادگیری بحث تحقیق صرفاً مخصوص دوران دانشگاه نمی‌باشد بلکه در هرمرحله‌ای از تدریس می‌بایست این امر جدی گرفته شود .

در این راستا عوامل زیادی در نهادینه کردن پژوهش در برنامه آموزشی دانش‌آموزان از همان ابتدای شروع به یادگیری دخیل هستند که در زیر به بررسی آنها می‌پردازیم :

• نظام آموزشی و نهادینه کردن تحقیق و پژوهش در برنامه درسی

یکی از عوامل مهم در درگیرکردن دانش آموزان در امر تحقیق وپژوهش، توجه صاحب نظران و کارشناسان برنامه درسی است .

از موثرترین کارها نهادینه کردن پژوهش و تحقیق در برنامه درسی در کلیه مقاطع تحصیلی بر اساس اهداف و نیازهای هر مقطع می‌باشد. زمانی که این امر یک بحث ضروری در کنار کلیه دروس در نظام آموزشی مورد توجه باشد، جدی گرفته می‌شود و دانش آموزان از همان سالهای ابتدایی با این مفهوم براساس نیاز و توانایی‌هایشان آشنا می‌شوند و به مرور این مفهوم در آنها درونی می‌شود و به تبحر لازم در این زمینه دست خواهند یافت .

• نهادینه کردن تحقیق و پژوهش در محتواهای درسی

محتوای درسی باید به گونه‌ای باشد که انگیزه به تحقیق و پژوهش را در دانش آموزان برانگیزد. علاوه بر قراردادن مفاهیم کلی در هر درس، فعالیت‌هایی بعد از هر مبحث درسی تهیه گردد تا منجر به کنجکاوی دانش آموزان شود و آنها را به تحقیق سوق دهد .

• نقش مدارس

نقش مهمی ‌در نهادینه کردن تحقیق و پژوهش دارند و می‌توانند موجبات شکوفایی جامعه را فراهم کنند .

مدارس که برای برطرف کردن نیاز دانش آموزان به یادگیری به وجود آمده اند، می‌بایست تمام تلاش خود را در جهت رشد یادگیری آنها معطوف نمایند. فراهم آوردن شرایط مناسب برای پژوهش و بها دادن به کارهای تحقیق،  در تقویت امر پژوهش، امری ضروری است .

مدیران خلاق مدارس می‌بایست کلیه منابع و امکاناتی که برای این کار نیاز است محیا کنند، کتابخانه‌های خود را غنی و آزمایشکاه‌های خود را مجهز نمایند. با توجه به این امر که   امروزه کتابخانه‌ها جای خود را به کتابخانه‌های دیجیتالی داده اند و امکان دستیابی به آن‌ها از طریق شبکه امکان‌پذیر است، تا حد الامکان این نیاز را در محیط مدارس فراهم نمایند .

• نقش معلم

مهمترین و حساس‌ترین نقش را در نهادینه کردن امر پژوهش به عهده دارد. براساس اهداف آموزشی، ویژگی‌های دانش آموزان، نیازها و علاقه‌مندی آن‌ها و امکاناتی که برعهده دارد، تدریس خود را به سمتی سوق دهد که منجربه حس کنجکاوی در شاگردان شود .

تدریس او به گونه‌ای باشد که با پرسیدن سؤالات متنوع، زمینه را برای کسب اطلاعات بیشتر و کسب دانش فراتر فراهم کند. پرسش‌ها باید متناسب با اهداف آموزشی هر پایه و نیاز دانش آموزان باشد .

معلم در ابتدا باید شیوه و مراحل تحقیق کردن را آموزش دهد و سپس بعد از بررسی میزان اطلاعات شاگردان در مورد موضوع مورد نظرکه می‌بایست براساس اهداف، نیازها و علاقه دانش آموزان باشد، به بحث و گفتگو با آن‌ها بپردازد و با ایجاد چالش فکری به منظور دستیابی به اطلاعات بیشتر از آن‌ها خواسته شود در یک مدت زمان معین به تحقیق بپردازند در این صورت آن‌ها قدرت حل مساله مطرح شده را پیدا می‌کنند و به دنبال راه حل  و جمع‌آوری اطلاعات می‌پردازند .

با ارائه کارهای پژوهشی به دانش‌آموزان میزان توانایی علمی، خلاقیت، صبر و شکیبایی را می‌توان سنجید.کارهای پژوهشی را می‌توان به صورت گروهی ارائه داد تا روحیه کارجمعی  و همکاری در آن‌ها رشد یابد. در این حالت بچه‌ها در داخل گروه به تبادل فکر واندیشه می‌پردازند .

در این راستا توصیه می‌شود :

• نظام آموزشی به امر پژوهش بها دهد .

• مدیران، مسولان و معلمان توجه کافی به امر تحقیق داشته باشند .

• مدیران یا مناطق آموزشی فضایی را برای چاپ تحقیقات دانش آموزان فراهم کنند .

• فراهم کردن امکانات لازم برای تحقیق و در اختیار قرار دادن آنها .

• تجهیز کتابخانه‌ها و توسعه سایت‌های آموزشی مدارس .

• معلمان را از نقش پژوهش آگاه کرده و آموزش‌های لازم در این زمینه داده شود .

• دانش آموزان با شیوه صحیح تحقیق کردن آشنا شوند .

• مدیران، محلی را برای نگهداری اطلاعات، مطالب و تحقیقات بچه‌ها فراهم کنند .

• با تهیه فهرستی از تحقیقات انجام شده امکان دسترسی دانش‌آموزان سال بعد،  فراهم شود .

• توجه به تحقیقات دانش آموزان هرچند ساده و کوتاه باشد .

محوریت : همت مضاعف و كار مضاعف در علم و تحقيق ، دانشگاه‌ها و مراكز تحقيقاتى در همه‌ى زمينه‌ها، علوم تجربى، علوم انسانى

مقدمه

صحبت از روش‌ها در تحقيق، يکي از مباحث مهم متدولوژيک است. با توجه به متعدد و متکثر شدن دانش‌ها و شاخه شاخه شدن علوم، در طي اعصار و قرون، روش‌هاي تحقيق نيز مسير پر فراز و نشيبي طي نموده‌اند. برخي از اين روش‌ها در آغاز، دائر مدار شيوه‌هاي سنتي و اسناد و کتابخانه‌اي بوده‌اند که در طول زمان، متحول و منظور گشته‌اند و سپس روش‌هاي نوين، به ويژه در قرون پانزدهم و شانزدهم، همراه با تحولات دنياي پوزيتيويسم، پيدا شدند که مبناي کار آنها، آزمايش و تجربه بود. در علوم مختلف، با تقسيم‌بندي‌هاي مختلفي از جهت روشي روبه رو هستيم که در اين مقاله و مباحث بعدي، سعي در کالبد شکافي آنها داريم.

روش تحقيق چيست؟

پاي  هر علمي، روش شناخت آن است و اعتبار و ارزش قوانين هر علمي، به روش شناختي مبتني است که در آن علم به کار مي‌رود.

استنباط‌هاي علوم مختلف از روش تحقيق

1. روش تحقيق؛ به معناي رويکرد هستي شناسي .

2. روش تحقيق؛ به معناي مکاتب فکري و روش‌هاي تحليل طبيعت و جامعه (مانند تجربه‌گرايي، ثبات‌گرايي، ابطال‌گرايي، طبيعت‌گرايي، مکانيک‌گرايي، رفتارگرايي، تاويل‌گرايي، فهم‌گرايي و پديدارشناسي).

3. روش تحقيق؛ فرايند نظام‌مند براي يافتن پاسخ يک پرسش يا راه‌حل يک مسئله .

در اين باره بايد گفت كه روش تحقيق، مجموعه‌اي از قواعد، ابزار و راه‌هاي معتبر (قابل اطمينان) و نظام يافته، براي بررسي واقعيت‌ها، کشف مجهولات، يافتن روابط و دست‌يابي به راه‌حل مشکلات است .

تقسيم‌بندي روش‌هاي تحقيق:

در پژوهش با دو رويکرد زير روبه رو هستيم:

الف) رويکرد خردگرايانه

ب) رويکرد طبيعت‌گرايانه

به عبارت ديگر، انتخاب رويکرد انجام پژوهش، بر پاي  جهان‌بيني و نوع مثال فکري (پارادايمي) است که پژوهش‌گر اختيار مي‌کند. منظور از پارادايم، مجموعه‌اي از مفروضه‌ها، مفاهيم يا گزاره‌هاست که از نظر منطقي، به طور انعطاف‌پذيري به هم مرتبط بوده، جهت فکري و پژوهشي را هدايت مي‌کند. پارادايم خردگرايانه، با ديدگاه اصالت تحصيلي سروکار دارد. مفروض  اين پارادايم، آن است که واقعيت، چيزي است که فرد مي‌تواند به وسيل  حواس خود، آن را تجربه کند. اين پارادايم بر پاي  اين اصل استوار است که متغيرهاي تشکيل دهند  يک فرايند پيچيده را مي‌توان به طور جداگانه از يکديگر بررسي کرد؛ براي مثال، تأثير رفتار معلم بر يادگيري دانش آموزان را مي‌توان بدون مطالع  ساير متغيرهايي که بر يادگيري دانش آموزان اثر مي‌کنند، بررسي کرد. برخي ويژگي‌هاي اساسي پارادايم خردگرايانه عبارتند از: تلخيصي بودن،تکرار پذير بودن و ابطال پذيري.

پارادايم طبيعت‌گرايانه بر اين مفروضه استوار است که واقعيت، چيزي نيست که هم  افراد، به طور يکسان آن را مشاهده کنند و تجرب  مشابهي از آن به دست آورند. علاوه بر اين، تقسيم يک پديد  پيچيده به اجزا و مطالع  هر يک از اجزا، الزاماً ما را به شناخت کامل از آن پديده نمي‌رساند و نيز واقعيت مورد مشاهده و مشاهده‌گر، بر يکديگر تأثير مي‌گذارند و همچنين ارزش‌هاي پژوهش‌گر به نحوي، فرايند پژوهش را تحت تأثير قرار مي‌دهد. بنابراين، در پارادايم طبيعت‌گرايانه مفروض  اصلي مورد تأکيد، آن است که واقعيت مورد مشاهده، به تفسير افراد و ذهنيت آنان بستگي دارد.

در حوز  علوم رفتاري، کاربرد دو پارادايم ياد شده، منجر به دو دسته از روش‌هاي تحقيق شده است كه عبارتند از:

الف) روش‌هاي کمّي که در آنها از داده‌هاي کمي استفاده مي‌شود.

ب) روش‌هاي کيفي که در آنها داده‌هاي کيفي به کار مي‌رود.

اين روش‌ها مکمل يکديگر بوده، براي شناخت پديده‌ها، مي‌توان آنها را با هم مورد استفاده قرار داد. از ديگر تقسيم‌بندي‌هايي که براي روش‌هاي تحقيق - به وسيل  برخي از نويسندگان - به کار برده مي‌شوند تقسيم‌بندي‌هاي ذيل مي‌باشند (cronbach&suppes,1991).

- گذشته‌نگر و آينده‌نگر.

- نتيجه‌گرا و تصميم‌گرا.

به طور کلي، چنانچه داده‌هاي گردآوري شده در رابطه با رويدادهايي باشند که در گذشته رخ داده، طرح تحقيق را مي‌توان گذشته‌نگر تلقي کرد و در صورتي که داده‌هاي مورد نياز پژوهش‌گر، دربار  رويدادهايي باشند كه پژوهش‌گر بايد رخداد آنها را طي دستکاري‌هايي نسبت به يک متغير به وجود آورد و يا به طور کلي، متغير مورد مطالعه چنان باشد که مشاهد  آن در آيند  ميسر باشد، در اين صورت، طرح پژوهشي، آينده‌نگر تلقي مي‌شود.

تحقيقات نتيجه‌گرا و تصميم‌گرا

در برخي از نوشته‌هاي مربوط به پژوهش‌هاي علوم رفتاري، تحقيقات، به نتيجه‌گرا و تصميم‌گرا تقسيم‌بندي مي‌شوند. در اين تقسيم‌بندي، منظور از تحقيقات نتيجه‌گرا، تحقيقاتي هستند که هدف پژوهش‌گر صرفاً يافتن پاسخ به مسئله‌اي است که هيچ گونه کاربردي بلافاصله بر آن مترتب نمي‌باشد؛ در حالي که در تحقيق تصميم‌گرا هدف پژوهش‌گر، يافتن پاسخ مسئله‌اي است که نتيج  آن، بلافاصله مي‌تواند در تصميم‌گيري، مورد استفاده قرار گيرد.

طبقه‌بندي تحقيق

 1. بر مبناي هدف گرا (Research by purpose)

الف. تحقيقات بنيادي (پايه) (Basic res)

ب. تحقيقات کاربردي (Applied res)

ج. تحقيقات ارزيابي (Evaluation res)

د. تحقيق و توسعه (R & D)

و. تحقيق عملي (کاري) (Actoin res)

2. طبقه بندي تحقيق بر حسب روش (Rsearch by method)

الف. تحقيق تاريخي (Historical res)

ب. تحقيق توصيفي (Descriptive res)

ج. تحقيق پيمايشي (زمينه يابي) (Survey res)

د. تحقيق تحليل محتوا (Content analysis res)

3. انواع روش‌هاي تحليل محتوا (Content analysis)

الف. مطالعه ميداني (Field research)

ب. مورد کاوي (Case study)

ج. تحقيق همبستگي (Correlational research)

د. آزمايش ميداني

ن. تحقيقات علي - آزمايشي

و. تحقيق علي - تطبيقي

جمع بندي

پژوهش   در هر عرصه ای می تواند در موفقیت ایده و طرح مورد نظر کار ساز باشد .
اما متاسفانه پژوهش   در حوزه فرهنگ نقش کاربردی ندارد و برخی از مدیران و مسوولا ن کشور به بخش پژوهش   نگاه تشریفاتی دارند .
آنچه می خوانید حاصل گفت وگوی ما با حسن بنیانیان رئیس حوزه هنری است که همزمان با هفته پژوهش صورت گرفته است .
تعریف شما به عنوان رئیس حوزه هنری از پژوهش   چیست؟
پژوهش به این معناست که افراد با بهره گیری از علم، مساله هایشان را کشف کرده ومساله درستی را تعریف کنند یا با بهره گیری از علم برای این مساله روش ها و راه حل هایی را پیدا کنند و بر کار خود نظارت کنند و این زمانی صورت می گیرد که علم جنبه کاربردی داشته باشد .
ما نوع دیگری از پژوهش   را داریم که برای کشف علم است و برای پیدا کردن پاسخ سوال هایی بوده که در ذهن افراد خلا ق ایجاد می شود .
ساختارهای پژوهش   در کشور ما چه مواردی است؟
اگر نگرشی سیستمی داشته باشیم در پاسخ به این سوال که برای توسعه پژوهش   چه کار کنیم و چه مواردی در کلیه پیشرفت کشور پیش میآید برای توسعه پژوهش   است، متاسفانه سیستم های نظارتی ما علمی نیست تا مصرف کنندگان علم تحت فشار پارلمانی قرار بگیرند و برای استفاده از علم و تصمیم گیری هایشان کاربرد داشته باشند، بنابراین اولین مشکل ما در نظام های ارزش یابی مدیریتی ساختارهای مختلف کشور است .
پس از این که سیستم های نظارتی ارزیابی تایید و نقطه ضعف هایشان به صورت علمی تعیین شد، طبیعتا باید منجر به تقاضا برای پارلمان پژوهشگر و پاسخ به سوالا ت شود. اگر این تقاضاها شکل بگیرد، مشکل دوم خود را نشان می دهد که ما به اندازه کافی به عرصه های مختلف قانع نمی شویم که مسائل جامعه را بشناسد و به اندازه کفایت در بخش های مختلف نداریم پس کمبود محققینی است که بتواند پاسخگوی نیازهای پژوهشی کار در حوزه کشور باشد .
اگر ما بخواهیم تحول علمی برون دنیا را شناسایی کنیم قاعده ای از علم کاربردی فعال می شود یعنی تحقیقات تخصصی در کشور صورت می گیرد و از میان محققین کاربردی، متن های جدیدی که راضی   به کاربردی نمی شود و می خواهند علم را کشف کنند با نشاط در آن عرصه کار می کنند در غیر این صورت اگر آن قاعده در کشور شکل نگیرد، این ها پس از شناسایی از کشور خارج می شوند و این خارج شدن یا به صورت فیزیکی یا خروج علم هایشانبه خارج از کشور است. آنها از امکانات استفاده می کنند اما علم شان زمینه ساز توسعه کشورهای توسعه یافته می شود .
این ساخت فردی ما ساختار عمومی مدیریتی است که روابط اجتماعی به شکلی تعریف می شود که مدیران عالم تر موفق تر معرفی شوند و در یک ساختار اجتماعی مدیرانی که بهتر می توانند مدیریت را درک کنند موفق تر می شوند .
در واقع تا زمانی که ساختارهای فرهنگی به نحو عوام فریبانه است تولید علم توسعه پیدا نمی کند، که البته درمان این کار سیستم های نظارتی مستقل یا توسعه آزادی در جامعه است. در حال حاضر یکی از مشکلا ت جدی کشورمان زیرساخت فرهنگی است که در سطح عمومی جامعه بوده که رشد پیدا نکرده است .
متاسفانه هنوز انتقادات و نقادی های عالمانه در کشور نهادینه نشده تا آن نقادینه های عالمانه به توسعه علم تبدیل شود .
یک مجله علمی را مقایسه کنید که تعداد زیادی از متخصصین تعلیم و تربیت بدون ترس از هر گونه محدودیت اجتماعی، ماهانه مبتنی بر مطالعات، آمار و تحقیقات میدانی، نقاط ضعف و قوت وزارت آموزش و پرورش را در آن مجله می نویسند، با این که نویسنده ای در یکی از روزنامه ها نقد بنویسد و روابط عمومی وزارت آموزش و پرورش هم پاسخ نقد را بدهد که ما الا ن نوع دوم را عمل می کنیم چون مفهوم امر به معروف و نهی از منکر که در دین اسلا م هم به آن تاکید شده است، در تعلیم و تربیت به یک وظیفه شرعی، ملی و انسانی تبدیل نشده است که در بخشی از دین به جامعه نقد عالمانه است (نقاط قوت و ضعف) و بستگی دارد به این که مسوولی بیش از اندازه تحت فشار روانی قرار می گیرد یا بیش از اندازه مورد تمجید و تشویق در بستر مسائل سیاسی جامعه نه در بستر علمی جامعه قرار می گیرد .
زمانی که موتور محرک توسعه تعامل بسیار نزدیکی بین دانشگاه ها و دستگاه های اجرایی ما تعریف شده است و موضوعاتی که در رشته علوم تربیتی بحث می شود از مسائل روز جامعه باشد که در آموزش و پرورش مطرح شود که متاسفانه بحث های 50 سال پیش اروپاست که تکرار می شود .
بستر سوم کار وقتی است که اصلا حات انجام شده و شروع مساله ها را مدیران اجرایی و پاسخگویی در جامعه فرهیخته و عالم ما اگر قوانینی مانع از تخصیص منابع است باید این قوانین اصلا ح شود، خطرناک ترین حالت این است که چون پول نفت داریم،   برنامه ریزی که دولت 30 درصد از درآمد را به حوزه پژوهش اختصاص دهد و کار از بالا   به پایین شروع شود، این وضعیت در حوزه تحقیقات بسیار خطرناک است .
در بحث تحقیقات در مسائل فرهنگی مشکل اول ما پول نبوده بلکه مشکل ثانویه ما پول است و اگر مشکلا ت رفع شود مشکل کمبود منابع شروع می شود، اما اگر از پول شروع کردیم مشکلا ت اساسی همچنان مخفی می ماند و جو کاذبی از پژوهش و تحقیق و فعالیت های فرهنگی کشور باقی می ماند تا توسعه محصول واقعی در حوزه فرهنگ و تحقیقات شکل بگیرد .
حوزه هایی که اصل تحول مربوط به مغز آدم هاست نقطه شروع آن پول نیست .
شاخص های پژوهش در هنر تعریف شده است؟
پژوهش را باید در حوزه فرهنگ سراغ گرفت. مدیریت در حوزه پژوهش یک مدیریت سنتی است که اساسا به مرحله بلوغ فکری برای تصمیم گیری نرسیده است .
متاسفانه مربیان و هنرمندان ما به نقاط قوت و ضعف خود پی نمی برند و فعالیتی را انجام می دهند و از مدیران بالادستی خود انتظار منابع دارند، آن منابع وقتی معرفی نمی شود هیچ کس پاسخ علمی به کسی نمی دهد که از مصرف این منابع در فرهنگ روی مخاطب اصلی چه اتفاقی افتاد به همین دلیل نمی توان یک پژوهشگری شناسایی کرد که در یک تحقیق رفته و با مخاطب خود ارزیابی عالمانه کرده و در کنفرانسی ارائه کرده. همه بحث ها نظری است. کسی می نشیند تعریف می کند و شما در ارزیابی ها 180 درجه اختلاف نظرخواهید داشت .
در واقع هنوز مدیران در عرصه فرهنگ، زیر مرحله تقاضا آفرینی برای پژوهش هستند و طبیعتا پژوهش، هنر انتقال مفاهیم از کتابی به کتابی دیگر و نوشتن ادبیات جدیدی است چون باید کارفرما در عرصه ای که مصرف کننده بخش خصوصی است و کارفرما دولت باشد و استانداردی را تعریف کند تا شما به دنبال علم و تکنولوژی جدیدی باشید. در عرصه فرهنگ دنبال آن نیستیم که در عرضه تحولی را ایجاد کنیم .
کسی می تواند ناظر باشد که تجربه مدیران را داشته باشد و مبانی نظری علمی را خوانده باشد اما سلسله مراتبی که در سیستم های نظارتی جامعه تعریف می شوند همه جوانان کم تجربه هستند و مبانی نظری علمی را نخوانده اند و بسیاری از مبانی نظری علمی در حوزه فرهنگ ربطی به جامعه ندارد و مبانی را زیر سوال می برد. در کلیت کشور ساختارهای رقابتی مشکل دارند و این موضوع در حوزه فرهنگ عمیق و گسترده است .
دانشگاه ها در دستگاه های فرهنگی تعامل و رفت و آمدی نداشته و قوه مجریه چندان کاری به فرهنگ ندارد و امروز اگر ایده ای ببری و از دولت پول بگیری از جهت   انطباق با افراد سیاسی مورد ارزیابی قرار می گیرد نه از جهت این که ایده شما در فرهنگ اثر گذار است یا نیست، زیرا اگر اثرگذار باشد پاسخ نمی گیری .
امروزه سیستم نظارتی وجود ندارد و حوزه هنری در مقایسه با سایر سازمان ها چه میزان زمان برای فعالیت های فرهنگی صرف کرده است؟ شاید 16/5 درصد. باید براساس این میزان آمار پژوهش و تحقیق برای سال آینده برنامه ریزی کنیم .
متاسفانه نگاه پژوهش در کشور ما نگاهی غرب زده شده است زیرا در این تصور هستیم چون آنها پژوهش می کنند پس ما می خواهیم پژوهش کنیم .
یکی از موارد درآمدهای نفتی است، اگر ما کشور را با مالیات اداره کنیم خیلی زود متوجه می شویم که باید بخش خصوص را فعال کرده و ارزش افزوده را ایجاد کنیم و برای داشتن بخش خصوصی باید قانون کار مناسبی داشته باشیم. آموزش و اصلا ح فرهنگ عمومی جامعه از دیگر موارد مذکور است .
آموزش در توسعه علم و اصلا ح روابط جامعه نشینی از فرهنگ، اصلا ح قوانین است . مشکل آموزشی کارگران بیشتر خودنمایی می کند تا مشکل فرهنگی   کارگران .
مشکلا ت ریشه ای است که هنوز پژوهش در هنر به معنای واقعی راه نیفتاده است .
اگر توجهی به کتابخانه های کشور داشته باشیم، می بینیم آمار تقاضا برای کتاب های آموزشی و کنکور بیشتر است تا کتاب های دیگر. در واقع درصد کمی از کتاب های پژوهشی متقاضی دارد .
در حال حاضر تعداد زیادی هنرمند هستند که کتاب می خوانند و تنها به مدرک فکر می کنند و الا ن هنرمندان ما رغبت نمی کنند که برای نوشتن فیلمنامه کتاب بخوانند .
تفاوت شاخص های پژوهش در ایران نسبت به سایر کشورها به چه صورت است؟
کشوری که آرمان های متفاوتی را برای اداره کشور تعریف کرده و مدعی تمدن جدیدی است این خودش شاخص تولید می کند در غیر این صورت همان منابع نفتی ما را می رساند که مقاله تولید کنیم که آن مقاله زمینه ساز شناسایی مسائل داخل کشور است .
محقق هیچ وقت از ایران بیرون نرود اما برای اینکه کار پیش برود و کارت بگیرد برای پژوهش و تحقیق و اطلا عات و آمار را تکمیل کند و در سایت بگذارد تا شناخته شود. استادی مقاله می نویسد و شناخته شده نیست. برای این که تبادل اطلا عات به نفع آن هاست شاخص سازی کردند، همه بحث این است که برای ارتقای علم باید شاخص سازی تعریف   کنیم و امتیاز های متفاوت بدهیم .
اگر امروز کسی مقاله ای نوشت که در رابطه با مطلق علمی بوده یک امتیاز دهیم و اگر کسی مقاله ای نوشت که به شکل گیری نظام اقتصادی جامعه کمک کرده باشد، 10 امتیاز دهیم زیرا این مقاله عامل توسعه اقتصادی در جامعه شده است. آن ها فرهنگ خود را اصلا ح نکرده اند بلکه آن ها با نظام ارتباط علمی حوزه علوم انسانی به تدریج این ذهن را مال خود کرده اند .
باید نسلی را تربیت کینم که در هر جای کره زمین تنفس می کنند برای وطن و آرمان اسلا می کار کنند اما متاسفانه این نسل را به این گونه تربیت نکرده ایم و جای خالی این نسل احساس می شود .
پژوهش در اجرای موفق طرح ها و ایده ها چه نقشی دارد؟
ما با درک این معانی باید تلا ش کنیم که نسل جوان را شناسایی کنیم و بیاوریم در حوزه هنری استان ها و با آن هاارتباط برقرار کنیم و به   این نقش   باروحیه پژوهشی برسیم یعنی مرتبا به آن ها القا کنیم که وقتی می آیند فیلم می سازند قبل از ساخت فیلم مطالعه کنند .
هنوز این سوال وارد عرصه هنر کشور نشده است. بسیاری از سریال هایی که می بینم در کنار آثار مثبت، آثار منفی هم دارد. هر سریال برای گروه های مختلف به دلیل ظرفیت های سنی آثار مثبت ومنفی دارد .
در حوزه هنری تلا ش کرده ایم روحیه تحقیقاتی را القا کنیم .
در بسیاری از دستگاه ها نهاد پژوهشگر یک نهاد لوکس تشریفاتی بوده است، به همین دلیل سرپرست پژوهشگاه در جلسات حضور ندارد .
تصمیمات روزمره ربطی به پژوهش ندارد. در حالیکه مدیران باید اشتباهات خود را اعتراف کنند که مدیران دیگر آن اشتباهات را تکرار نکنند .
در واقع روحیه پژوهشی   را سعی کرده ام نظارت داشته باشم تا خلق کنم .
یک اثر هنری وقتی فاخر و قابل قبول است که حامل پیام باشد و توانسته   باشد به مخاطب منتقل کند و تاثیر بگذارد و این پیام با مبانی علمی انطباق داشته باشد .
این ملا حظات را   در جسم و روح و روان و فرهنگ   درک نکرده ایم .
به عنوان مثال در مدارس مربی می خواهد ظرف مدت زمان یک ماه دانشآموز را مومن و متدین کند. این عملی نمی شود .
واقعیت این است که نسخه نویسی عمومی در فرهنگ داریم و نسخه ای را برای عموم جامعه در نظر   می گیریم که کار اشتباه و غیرمعقولا نه است .

محوریت : همت مضاعف و كار مضاعف در علم و تحقيق ، دانشگاه‌ها و مراكز تحقيقاتى در همه‌ى زمينه‌ها، علوم تجربى، علوم انسانى

نویسنده: علی طایفی

مقدمه:هرچند «تايلور» در تعريف‌ فرهنگ‌ آورده‌ است‌ که‌ فرهنگ کل‌ پيچيده‌ای‌ است‌ مشتمل‌ بر معارف‌، باورها و اخلاق‌، قوانين‌، سنن‌ و هرگونه‌ عادات‌ و قابليت‌های‌ ديگری‌ که‌ اعضای‌ يک‌ جامعه‌ آن را کسب می‌کنند.

در اين‌ قسمت‌ برای‌ پرهيز از تکرار مطالب‌، ويژگی‌های‌ اصلی ‌خصايص‌ مطلوب‌ فرهنگی‌ در تحقيق‌، علم‌ و فن‌آوری‌، در هر بعد ازابعاد مورد اشاره‌، بيان‌ خواهد شد:

الف‌) بعد دينی‌:ــ تقويت‌ و گسترش‌ علم‌ باوری‌،

ــ تمايز انگاره‌های‌ علمی‌ از انگاره‌های‌ دينی‌،

ــ تحقيق‌ و جست‌وجوگری‌ و يقين‌ علمی‌، خلاقيت‌ و نوآوری‌ به‌جای‌ تقليد، تلاش‌ و سماجت‌ علمی‌ در کشف‌ قانون‌مندی‌ها،

ــ قبول‌ و تحمل‌ دگرانديشان‌.

ب‌) بعد سياسی‌ : ــ تقويت‌ و گسترش‌ زمينه‌های‌ قانون‌گرايی‌،

ــ آزادی‌ عمل‌ و بيان‌ در اجتماعات‌ علمی‌،

ــ آزادی‌ انتخاب‌ مسائل‌ و طراحی‌ آن‌ها و صراحت‌ بيان‌،

ــ شجاعت‌ بخشيدن‌ به‌ محققان‌ و دانشمندان‌ در بيان‌ مفروضات‌ و يافته‌های‌ علمی‌،

ــ امنيت‌ سياسی‌ و اجتماعی‌ برای‌ پژوهشگران‌ و صاحبان‌ علوم‌ و فن‌.

پ‌)بعد قانونی‌:ــ تقويت‌ و گسترش‌ نظام‌ پاداش‌دهی‌ مبتنی‌ بر تشويق‌ به‌جای‌ تنبيه‌،

ــ توجه‌ به‌ تبعات‌ و بسترهای‌ فرهنگی‌ قوانين‌ ومقررات‌ موجود،

ــ بازنگری‌ و اصلاح‌ نظام‌ دستمزدی‌ دربين‌ اجتماعات‌ علمی‌ ـ پژوهشی‌ متناسب‌ با شأن‌ اقتصادی‌، اجتماعی‌ آنان‌ در توسعه‌ کشور،

ــ اصلاح‌ نظام‌ حقوقی‌ متناسب‌ با موضوعات‌ و طرفين‌ دعوا درتفاهمات‌ و قراردادهای‌ علمی‌ ـ پژوهشی‌ با شرط استيناف‌ علم‌ وتحقيق‌.

ت‌) بعد اقتصادی‌ : ــ تقويت‌ و اشاعه‌ نگرش‌ ملی‌ ـ عمومی‌ در استفاده‌ از منابع‌ پژوهشی‌ و يافته‌های‌ حاصل‌ از آن‌،

ــ اشاعه‌ نگرش‌ جهان‌نگری‌ و عام‌گرايی‌ در طرح‌ مسائل ‌پژوهشی‌ درعرصه‌های‌ مختلف‌،

ــ توجه‌ به‌ فرايندهای‌ توليد علم‌ و فن‌آوری‌ و احتراز ازمصرف‌گرايی‌ علمی‌ در ساير کشورها و اقتباس‌های‌ علمی‌ به‌صورت‌ فرايندی‌،

ــ رانت‌دهی‌ به‌ فعاليت‌های‌ توليدی‌ علمی‌ ـ تحقيقاتی‌ در بازار،

ــ سودآور کردن‌ فعاليت‌های‌ تحقيقاتی‌ با تجاری‌ کردن‌ يافته‌های‌ پژوهشی‌.

ث‌) بعد ابزاری‌ :ــ استفاده‌ از توليدات‌ فيلم‌، عکس‌، انتشارات‌، اطلاعات‌ و ساير محصولات‌ صنايع‌ فرهنگی‌ درجهت‌ تقويت‌ فرهنگ‌ علمی‌ و اشاعه ‌آن‌ در فرهنگ‌ عمومی‌،

ــ الگوپردازی‌های‌ لازم‌ و سنجيده‌ از شخصيت‌های‌ علمی‌ ـ فرهنگی‌ معاصر و تاريخی‌ جامعه‌ ايران‌ از طريق‌ صداوسيما، نوارهای ‌ويدئويی‌، موزه‌های‌ موضوعی‌ و فصلی‌، سينماها، سالن‌های‌ تئاتر، مراکز آموزشی‌ و تأليفات‌.

ج‌) بعدساختاری‌، سازمانی‌ و مديريتی‌: ــ تفکيک‌ ساختاری‌ و نقش‌ های‌ سازمانی‌ نهادهای‌ تحقيقاتی‌،

ــ تعيين‌ متولی‌ سياست‌گذاری‌ تحقيقات‌ و فرهنگ‌ علمی‌ ـ پژوهشی‌ در کشور جهت‌ يکپارچه‌ سازی‌، هدايت‌ و بهبود مستمر سطح‌ کمی‌ و کيفی‌ فرهنگ‌ تحقيقات‌،

ــ شفاف‌ کردن‌ نحوه‌ ارزش‌گذاری‌ بر علم‌، فن‌آوری‌ و تحقيقات‌به‌مثابه‌ ابزارهای‌ اصلی‌ توسعه‌ کشور و اشاعه‌ آن‌ در ميان‌ مديران‌، تصميم‌سازان‌ و تصميم‌گيران‌ و فرهنگ‌ عمومی‌ کشور،

ــ هماهنگی‌ و انطباق‌ هرچه‌ بيشتر ميان‌ شئونات‌ علمی‌ واقتصادی‌ و اجتماعی‌ محققان‌ و صاحبان‌ علم‌ و فن‌آوری‌،

ــ بازنگری‌ در ساختار، تشکيلات‌ و نمودارهای‌ سازمانی‌ مراکزو سازمان‌های‌ علمی‌ و تحقيقاتی‌ جهت‌ الگوپردازی‌ در اصلاح‌ کلی‌نظام‌ اداری‌ کشور،

ــ تقويت‌ و اشاعه‌ فرهنگ‌ شايسته‌سالاری‌ در گزينش‌ مديران‌،

ــ اصلاح‌ نگرش‌ دولت‌ در بسترسازی‌ فرهنگی‌ و حقوقی‌ ونحوه‌ جلب‌ مشارکت‌ سازمان‌های‌ غيردولتی‌ به‌ سمت‌ تحقيق‌، علم‌ وفن‌آوری‌،

ــ آموزش‌ آينده‌نگری‌ در برنامه‌ريزی‌ و عمليات‌ اجرايی‌ مديران‌کشور به‌ويژه‌ مديران‌ مجامع‌ و سازمان‌های‌ علمی‌،

ــ اصلاح‌ نگرش‌ مديران‌ و تصميم‌گيران‌ کشور در عرصه‌های‌مختلف‌ و ايجاد نگرش‌ پژوهشگرانه‌ در ميان‌ آن‌ها

چ‌) بعد زبان‌شناختی‌ :ــ ايجاد ارتباط معناشناختی‌ و همدلانه‌ ميان‌ جامعه‌ علمی‌ و پژوهشی‌کشور با اجتماعات‌ علمی‌ در جهان‌ به‌منظور همگام‌ کردن‌ درک‌ ومعرفت‌ علمی‌ و ابزارهای‌ پژوهشی‌ ملازم‌ باآن‌،

ــ تقويت‌ و گسترش‌ زمينه‌های‌ بحث‌ و گفت‌وگو در زمينه‌ مسائل‌آموزشی‌ و پژوهشی‌ در نظام‌ آموزش‌عالی‌ يا به‌ تعبيری‌ ميان‌ استادان‌،مدرسان‌، دانشجويان‌ و مراکز پژوهشی‌،

ــ ساده‌ کردن‌ مفاهيم‌، يافته‌ها و آموزه‌های‌ علمی‌ جهت‌ انتقال‌ واشاعه‌ کامل‌ آن‌ها در ميان‌ مردم‌ و جذب‌ بيشتر فرهنگ‌ علمی‌ درفرهنگ‌ عمومی‌.

ح‌) بعد روحی‌ و معرفتی‌: ــ تقويت‌ و اشاعه‌ روحيه‌ جست‌وجوگری‌ و پرسشگری‌ درمحيط های‌ آموزشی‌ و خانوادگی‌ و به‌طريق‌ اولی‌ در مراکز پژوهشی‌،

ــ تقويت‌ روحيه‌ تلاش‌ و کار جمعی‌ در تحقيقات‌،

ــ اتکای‌ جامعه‌ علمی‌ بر داده‌های‌ پسينی‌،

ــ اشاعه‌ عينيت‌ و بی‌طرفی‌ ارزشی‌ در فرايندهای‌ تحقيقاتی‌،

ــ تقويت‌ منطق‌ علمی‌ و شک‌ سازمان‌يافته‌،

ــ به‌دست‌ آوردن‌ نگرش‌ نظام‌مند و جامع‌ نگر در تحقيق‌،

ــ دوری‌ از ارزش‌گذاری‌ بر شخصيت‌ها، پديده‌ها و موضوعات‌قابل‌ تحقيق‌.

۴) راه‌کارهای‌ عملی‌ پيشنهادی‌ :

باتوجه‌ به‌ اين‌که‌ بهترين‌ راه‌کار عملی‌ برای‌ تحقق‌ همه‌ آن‌چه‌ گفته‌شد، در گرو نظام‌ مديريتی‌ شايسته‌ است‌، در اين‌ قسمت‌ پيش‌ از هربحثی‌ درباره‌ ابعاد مختلف‌ فرهنگ‌ علمی‌ ـ پژوهشی‌ کشور، سازمان‌و مديريت‌ علمی‌ ـ پژوهشی‌ را موضوع‌ بحث‌ قرار می‌دهيم‌:

الف‌) بعد ساختاری‌، سازمانی‌ و مديريتی: ــ تعيين‌ متولی‌ اصلی‌ تحقيقات‌ که‌ ضمن‌ تأمين‌ قابليت‌های‌ فکری‌ وتخصصی‌، بازوان‌ اجرايی‌ نيز داشته‌ باشد و بتواند مصوبات‌ خود راجامه‌ عمل‌ بپوشاند. چنين‌ متولی‌ای‌ با مديريت‌ علمی‌ و نظام‌مند خودمی‌تواند ضمن‌ کاهش‌ پراکندگی‌ و ابهام‌ در سياست‌گذاری‌های‌ علمی‌ـ تحقيقاتی‌ کشور، به‌ هدايت‌ و بهبود مستمر و يکپارچه‌سازی‌فرهنگ‌ علمی‌ ـ پژوهشی‌ ياری‌ رساند،

ــ تبيين‌ جايگاه‌ فرهنگ‌ علمی‌ ـ پژوهشی‌ در راهبردهای‌توسعه‌ای‌ کلان‌، ميان‌بخشی‌ و بخشی‌ کشور و ترسيم‌ سياست‌های‌اصلی‌ آن‌ در قانون‌ برنامه‌ سوم‌ توسعه‌ کشور،

ــ تقويت‌ نظام‌ پژوهشی‌ با تأکيد بر فرهنگ‌ کارآفرينی‌ و پژوهش‌در کليه‌ تصميم‌گيری‌های‌ کليدی‌ و محوری‌ مديريت‌های‌ ميانی‌ وکلان‌ جامعه‌ در بخش‌های‌ مختلف‌ اقتصادی‌، اجتماعی‌ و فرهنگی‌ ولزوم‌ آينده‌نگری‌ در آن‌ها،

ــ بازنگری‌ و تصويب‌ ساختار و تشکيلات‌ سازمانی‌ جديد مراکز، مؤسسات‌ و سازمان‌های‌ تحقيقاتی‌ و تعيين‌ جايگاه‌ واحدهای ‌تحقيق‌، و توسعه‌ ساير دستگاه‌ها و مؤسسات‌ دولتی‌ مبتنی‌ بر نيازعينی‌ و قابليت‌ها و تنگناهای‌ پژوهشی‌ کشور و تلاش‌ برای ‌دست‌يابی‌ به‌ الگوی‌ بهينه‌ ساختار سازمانی‌ کشور بر اساس‌ مديريت‌علمی‌،

ــ پيش‌بينی‌ سازوکارهای‌ مناسب‌ درجهت‌ اشاعه‌ و تحکيم ‌فرهنگ‌ شايسته‌سالاری‌ در گزينش‌ مديران‌، به‌ويژه‌ مديران‌ مراکز وسازمان‌های‌ تحقيقاتی‌ و علمی‌ کشور،

ــ پيش‌بينی‌ نظام‌های‌ تشويقی‌ و ترغيبی‌ اعم‌ از معافيت‌ها،حمايت‌ها و در اختيار نهادن‌ فرصت‌های‌ خاص‌ و تسهيلات‌ ويژه‌ به‌مؤسسات‌ و شرکت‌های‌ غيردولتی‌ جهت‌ جلب‌ مشارکت‌ آن‌هابه‌سوی‌ تحقيق‌، علم‌ و فن‌آوری‌ و تقويت‌ فرهنگ‌ مشارکت‌ در ميان ‌سازمان‌های‌ غيردولتی‌.

ب‌) بعد دينی‌ :ــ پايه‌ريزی‌ نظام‌ آموزش‌ مقدماتی‌، عالی‌ و عمومی‌ مبتنی‌ بر فرهنگ‌ پژوهش‌، پرسشگری‌ و جست‌وجوگری‌، خلاقيت‌ و کوشش‌ علمی‌ در جهت‌ کشف‌ حقايق‌ با بازنگری‌ اساسی‌ و سريع‌ در متون‌ آموزشی ‌و اعمال‌ جهت‌گيری‌های‌ لازم‌ در آموزش‌ عمومی‌،

ــ پيش‌ بينی‌ روش‌های‌ جلب‌ مشارکت‌ مجامع‌ دينی‌ ـ اعم‌ ازحوزه‌های‌ علميه‌، شورای‌ ائمه‌ جماعات‌ و سازمان‌ تبليغات‌ اسلامی ‌و ساير ارگان‌های‌ نشر افکار دينی‌ ـ با مؤسسات‌ و شوراهای‌ علمی‌ ـ پژوهشی‌ کشور به‌منظور تنظيم‌ سياست‌های‌ اشاعه‌ فرهنگ‌ علمی‌ دربين‌ آحاد مردم‌، تقويت‌ توجه‌ به‌ تلاش‌ دنيوی‌، تقدم‌ تحقيق‌ و تتبع‌ برتقليد و تبعيت‌، تعمق‌ و بررسی‌ در همه‌ تصميمات‌ و شئونات‌ زندگی‌روزمره‌ با محوريت‌ علم‌ باوری‌ .

پ‌) بعد سياسی‌ :ــ پيش‌بينی‌ محمل‌های‌ قانونی‌ تضمين‌ کننده‌ امنيت‌ علمی‌ و جانی‌پژوهشگران‌ و انديشه‌ورزان‌ در بيان‌ و انتشار آزاد يافته‌های‌ علمی‌ ـتحقيقاتی‌ خود در ميان‌ مخاطبان‌،

ــ پيش‌بينی‌ محمل‌های‌ قانونی‌ تضمين‌کننده‌ ايجاد تشکل‌های‌صنفـی‌ و انجمن‌هـای‌ علمی‌ غیـردولتی‌ و آزاد و تنوع‌ بخشيدن‌ به‌اين‌ تشکل‌ها جهت‌ ايجاد و توسعه‌ فضای‌ رقابت‌های‌ علمی‌ ـپژوهشی‌.

ت‌) بعد قانونی:ــ تقويت‌ و گسترش‌ نظام‌ پاداش‌ دهی‌ مبتنی‌ بر تشويق‌ و ترغيب‌متخصصان‌ و دانشمندان‌ به‌ سمت‌ خلاقيت‌، نوآوری‌ و توليد دانش‌نظری‌ و فنی‌ از طريق‌ پيش‌ بينی‌ محمل‌ های‌ قانونی‌ و اصلاح‌ موانع‌آن‌،

ــ بازنگری‌ و اصلاح‌ نظام‌ دستمزدی‌ در بين‌ اجتماعات‌ علمی‌ ـتحقيقاتی‌ متناسب‌ با شأن‌ اقتصادی‌ و اجتماعی‌ آنان‌ در توسعه‌ کشور و در مناسبات‌ اجتماعی‌ به‌منظور امتياز بخشيدن‌ به‌ اشتغال‌ علمی‌ ـپژوهشی‌ نسبت‌ به‌ ساير مشاغل‌، ارزش‌گذاری‌ عمومی‌ با در نظرگرفتن‌ شأن‌ علمی‌ و اجتماعی‌ پژوهش‌ و پژوهشگران‌ و کمک‌ به‌شکل‌گيری‌ فرهنگ‌ پژوهش‌،

ــ بازنگری‌ و اصلاح‌ نظام‌ حقوقی‌ متناسب‌ با ماهيت‌ پژوهش‌،علم‌ و فن‌آوری‌ و حيثيت‌ علمی‌ محققان‌ در قراردادهای‌ علمی‌ـ تحقيقاتی‌ با تأکيد بر استيناف‌ علم‌ و تحقيق‌ در کشور،

ــ بازنگری‌ و تسريع‌ در تصويب‌ قانون‌ «کپی‌رايت‌» و تضمين‌حق‌ مالکيت‌ معنوی‌ در استفاده‌ از يافته‌ها و فراورده‌های‌ علمی‌ خارج ‌و داخل‌ کشور.

ث‌) بعد اقتصادی‌ :ــ پيش‌بينی‌ سـازوکارهای‌ منـاسب‌ بـرای‌ تقـويت‌ و حمايت‌ ازتوسعه‌ بازارهای‌ مبادله‌ محصولات‌، کالاها و يافته‌های‌ تحقيقاتی‌ وعلمی‌ داخلی‌، منطقه‌ای‌ و بين‌المللی‌ جهت‌ دست‌يابی‌ به‌ مزيت‌های‌رقابتی‌ و فرهنگ‌ بهينه‌سازی‌، و نزديک‌ شدن‌ به‌ سطح‌ استاندارد جهانی‌ و افزايش‌ کيفيت‌ و بهبود مستمر فعاليت‌های‌ علمی‌ ـتحقيقاتی‌.

ــ پيش‌بينی‌ سمينارها و نمايشگاه‌های‌ متعدد در جهت‌ تبيين‌کاربرد نتايج‌ و يافته‌های‌ تحقيقاتی‌ در توسعه‌ بخش‌های‌ مختلف‌ اقتصادی‌، اجتماعی‌ و فرهنگی‌ کشور،

ــ پيش‌بينی‌ سازوکارهای‌ مناسب‌ درجهت‌ حمايت‌ از خلاقيت‌ها و نوآوری‌ ها و فن‌آوری‌ های‌ جديد و بومی‌ از طريق‌ ايجاد زمينه‌های‌مساعد برای‌ جلب‌ مشارکت‌های‌ مالی‌ بانک‌ها، مؤسسات‌ وشرکت‌های‌ دولتی‌ (که‌ به‌طور بالقوه‌ متقاضی‌ آن‌ فراورده‌ها خواهندبود) و شهرک‌های‌ علمی‌ ـ تحقيقاتی‌.

ج‌) بعد ابزاری‌ :ــ استفاده‌ گسترده‌ مستمر از صدا و سيما، فيلم‌های‌ ويدئويی‌ وسينمايی‌ جهت‌ تقويت‌ و اشاعه‌ فرهنگ‌ علمی‌ ـ تحقيقاتی‌ در فرهنگ‌عمومی‌ کشور و انعکاس‌ تلاش‌ و قابليت‌های‌ منابع‌ انسانی‌ پژوهشی‌ درکشور و الگوپردازی‌های‌ لازم‌از شخصيت‌های ‌علمی‌ معاصر و تاريخی‌،

ــ استفاده‌ از وسايل‌ ارتباطی‌ نوشتاری‌ نظير کتب‌ و نشريات‌جهت‌ انتشار به‌موقع‌ نتايج‌ و يافته‌های‌ تحقيقاتی‌،

ــ پيش‌بينی‌ احداث‌ بنگاه‌های‌ ويژه‌ ترجمه‌ به‌منظور انتخاب‌ بهترين‌ مقالات‌ علمی‌ در رشته‌های‌ مختلف‌ و ترجمه‌ و درج‌ آن‌ها درنشرياتی‌ که‌ به‌ زبان‌ بيگانه‌ در خارج‌ از کشور منتشر می‌شوند و انتشاربه‌موقع‌ يافته‌های‌ تحقيقاتی‌ آن‌ها در کشور.

چ‌) بعد زبان‌شناختی:ــ پيش‌ بينی‌ بسيج‌ فرهنگستان‌های‌ علوم‌ کشور جهت‌ يکپارچه‌سازی ‌معادل‌سازی‌ها و ضرورت‌ وحدت‌ روش‌،نظر و الگوی‌ کار،

ــ پيش‌بينی‌ انجام‌ دست‌کم‌ يک‌ طرح‌ تحقيقاتی‌ توسط اعضای‌هيئت‌ علمی‌ دانشگاه‌ها و ساير مراکز تحقيقاتی‌ که‌ ضمن‌ مؤثربودن ‌در اخذ رتبه‌ و ارتقای‌ شغلی‌ آن‌ها، در تقويت‌ فرهنگ‌ تحقيق‌، گفت‌وگو، آزادانديشی‌، نقد و بررسی‌ و روحيه‌ انتقادپذيری‌ نيز بسيارمؤثر است‌،

ــ پيش‌بينی‌ زمينه‌های‌ مبادله‌ علمی‌ ميان‌ انجمن‌ها و مجامع‌علمی‌ داخلی‌ و خارجی‌ جهت‌ تقويت‌ رابطه‌ معناشناختی‌ فراورده‌های‌ علمی‌ مرتبط.

ح‌) بعد روحی‌ ـ معرفتی:ــ اشاعه‌ مفاهيم‌ علمی‌ و معرفتی‌ جهت‌ سامان‌دهی‌ قابليت‌های‌ فرهنگی‌ کشور،

ــ اشاعه‌ فرهنگ‌ خودباوری‌ با تبيين‌ نقش‌آفرينی‌های‌ علمی‌ ـ فن‌آوری‌ برخی‌ از صاحب‌نظران‌ علمی‌ در داخل‌ و خارج‌ از کشور وبا زاويه‌ ديد توليد جديد، زندگی‌ شغلی‌، زندگی‌ فردی‌ و خانوادگی‌ والگوپردازی‌های‌ مناسب‌.

مقد مه :

پيچيدگي امر تعليم و تربيت و نيز دسترسي به حوزه اي از معرفت كه ما را علي رغم همه معضلات در رسالتي كه بر دوس داريم ، راهبر باشد نياز به پژوهش هاي علمي دارد . هرچند تاكنون به دلايل عديده ، تحقيقات در آموزش و پرورش ايران ، نتوانسته جايگاه اصلي خود را پيدا كند كه شايد يكي از اصلي ترين دلايل آن ، عدم باور و اعتقاد مديران به نتايج اينگونه تحقيقات باشد اما به هرحال نمي توان بدون استناد به يافته هاي تحقيقاتي ، پاسخ گوي اين همه پرسش در نظام تعليم و تربيت بود . برخي از كشورها با بهره گيري از نتايج تحقيقات به موفقيت هاي زيادي دست يافته اند و برخي ديگر در ابتداي راه بوده و لذا با مشكلات فراواني دست به گريبان هستند و بدين جهت ضرورت يك تحول در انديشه مربيان و مسؤولان اين قبيل كشورها ، امرمهمي است كه به خوبي احساس مي شود و ايران ما نيز به دليل ساختار عظيم تعليم و تربيت و جمعيت بالاي دانش آموزي از اين قاعده مستثني نمي باشد . امروزه توسعه و رشد ، يكي از مهم ترين مباحثي است كه توجه كشورهاي در حال توسعه را به خود معظوف داشته است . محدوديت منابع ، انرژي و نيروي انساني كارآمد ، رقابت فشرده اي ميان اين كشورها در زمينه دست يابي به راه هايي كه بتواند آنان را هرچه سريع تر به سرمنزل مقصود برساند ، ايجاد كرده است . براي نيل به هدف مقدس توسعه (( فرهنگ پژوهش در مدارس )) به نظر مي رسد كه ابتدا بايد در نگرش آموزش و پرورش تغييراتي حاصل گردد . بديهي است كه پايه و اساس هر انديشه اي در آموزش و پرورش بستگي به حمايت دست اندركاران تعليم و تربيت آن كشور دارد كه در ذيل به پاره اي از آنها اشاره مي شود :

1-نقش نظام آموزشي كشور در توسعه فرهنگ پژوهش در مدارس :    

آموزش و پرورش بايد از نظامي پويا برخوردار باشد . به عبارت ديگر ، علم و پژوهش در آن نهادينه شده و پژوهش دانش آموزان ، جايگاه و موقعيت واقعي خود را در نظام آموزشي بازيابد . اگر چنين شود حس كنجكاوي و اشتياق به تحصيل در دانش آموزان تقويت مي گردد و استعدادهاي بالقوه به بالفعل تبديل مي شود چراكه به فرموده مولاي متقيان حضرت علي عليه السلام : (( آموزش در كودكي همچون نقشي برسنگ ماندگار است . ))   

2-نقش معلمان در توسعه فرهنگ پژوهش درمدارس :

(( معلمان ، نخستين مشعل‌داران پيشرفت فكري دانش آموزان هستند . معلمان مجرب و بادرك و فهم براي پربار كردن هرچه بيشتر درس ، در تمام زندگي به دنبال انديشه ها و مطالب تازه هستند . آنان به دانش آموزان مي آموزند كه چگونه علمي فكر كنند . ))‌چگونه منطقي بينديشند ، چگونه مشاهده كنند و چگونه مشاهدات خود را منظم نمايند ، چگونه حدس بزنند و … معلمان بايد بتوانند فعاليت هاي علمي دانش آموزان را برنامه ريزي و هدايت و روحيه تعاون و هم فكري را در آن ها تقويت كنند . براي نيل به اين مهم ، معلمين بايد خود پژوهشگر باشند و با جان و دل با دانش آموزان مشاركت و همكاري داشته باشند .

3-نقش خانواده در توسعه فرهنگ پژوهش در مدارس :

خانواده به عنوان بستري مناسب كه مي تواند استعدادهاي دانش آموزان را شكوفا سازد ، هميشه از جايگاه مهمي برخوردار بوده است . نقش حمايتي والدين ، تشويق ها و همفكري و مساعدت آنان در انجام پژوهش ها مي تواند در توسعه فرهنگ پژوهش در بين دانش آموزان نقش به سزايي داشته باشد . در اين راستا مي توان در آغاز سال تحصيلي ، از والدين براي حضور در مدرسه دعوت نمود و آنها را در كم و كيف پژوهش قرار داد . كلاس هاي آموزش خانواده ، مي تواند محلي باشد براي آموزش جذاب و لذت بخش روش هاي تحقيق . از آنجا كه جهت انجام پژوهش لازم است تا دانش اموزان در خارج از محيط مدرسه نيز به فعاليت بپردازند لذا همكاري والدين در اين زمينه ضروري مي باشد .

4-نقش كتابداران و كتابخانه :

كتابداراني كه نياز دانش آموزان را به خوبي درك كرده و همواره به دنبال كتب جديد مي باشند و در مواقع لازم با استفاده از شيوه هاي نوين كتابداري ، دانش آموزان را به مطالعه و پژوهش ترغيب مي كنند ، نقش به سزايي در توسعه فرهنگ پژوهش در مدارس دارند . نظر به اهميت موضوع لازم است در انتخاب كتابداران دقت لازم صورت گرفته و متوليان امر با آموزش هاي مستمر ، آنان را در امر ياري رساندن به دانش آموزان همراهي نمايند .

5-نقش تبليغات :

مي توان در مدارس نمايشگاهي از پژوهش هاي انجام شده برپا كرد و براي اصولي ترين پژوهش ها ، جوايزي درنظرگرفت . در سطح مناطق و ادارات كل ، پژوهش هاي نمونه در معرض ديد عموم قرار گيرد و از دست اندركاران آن قدرداني شود . به منظور تشويق نونهالان و كودكان ، مي توان مسابقه اي بين مدارس ابتدايي و به تفكيك پايه هاي تحصيلي ترتيب داد و همه دانش آموزان را به شركت در آن تشويق و ترغيب نمود . تقدير و تشكر از والديني كه در امر پژوهش و همكاري با فرزندان تلاش مؤثري داشته اند مي تواند عامل مهمي در گسترش فرهنگ پژوهش در مدرسه باشد . از طريق راديو و تلويزيون و روزنامه هاي كثيرالانتشار و يا روزنامه هاي ديواري مدارس ، مي توان اولويت هاي پژوهشي را اعلام و جدول زماني و چگونگي انجام پژوهش را آموزش داد .

نتيجه :

چنانچه آموزش و پرورش قصد توسعه فرهنگ پژوهش در مدارس را دارد بايد اين فرهنگ را در دوره ابتدايي ايجاد نموده و در دوره هاي تحصيلي بالاتر آن را بسط و گسترش دهد . متاسفانه در دوره ابتدايي جايگاه پژوهش خالي بوده و در كتب درسي مجالي براي پرداختن به آن پيش بيني نشده است . آموزش و پرورش بايد در اولين گام بايد تغييراتي را در كتب درسي اعمال نمايد تا از اين طريق حس كنجكاوي دانش آموزان ارضا شود . در برنامه درسي بايد جايي براي پژوهش در نظر گرفته شود و صد البته تنها بر محفوظات تكيه نشود و درصدي نيز به فعاليت هاي علمي آنان اختصاص يابد .

منابع :

-مجموعه مقالات سمينار آذربايجان توسعه ، جلد اول

-مجله علوم اجتماعي و انساني ، مجلات رشد نوآموز ، معلم ، آينده سازان و پيوند

-مجموعه مقالات سمپوزيوم جايگاه تربيت در آموزش و پرورش ، انتشارات تربيت