معارف جنگ، یادگار صیاد دل‌ها

چه شد که این سایت شکل گرفت و با چه اهدافی آغاز به کار کرد؟
هیئت معارف جنگ شهید صیاد درواقع یک تشکیلات نسبتاً نیمه‌خصوصی است که سال 1373 توسط آن شهید بزرگوار باهدف تحقیق، تدوین و آموزش معارف جنگ و تجارب سال‌های دفاع مقدس به نسل جوان پایه‌گذاری شد. در سایت قسمتی است تحت عنوان معارف جنگ که علاقه‌مندان می‌توانند مفصل آن را مطالعه کنند.

هیئت معارف جنگ از کجا شکل گرفت؟
قضیه ازآنجا شروع می‌شود که شهید صیاد را در سال 73 به سخنرانی برای دانشجویان در دانشگاه افسری امام علی (ع) نیروی زمینی دعوت می‌کنند، بعد از سخنرانی متوجه گستردگی و عمق این مبحث می‌شود و جرقه  تشکیلاتی برای این کار لازم است. در آن زمان شهید صیاد جانشین ستاد کل نیروهای مسلح بود. وی فرماندهان را جمع می‌کند و به مناطق عملیاتی می‌برد و در آنجا از نزدیک هر عملیات را در محل خودش بازخوانی می‌کند، ضبط می‌شود و این کار ادامه داشت تا وی به درجه شهادت نائل شد و بعدازآن این کار را مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) در زمان خود شهید تأیید می‌کنند و بعد از شهادتش امیر سرتیپ ناصر آراسته که از مشاوران فرمانده کل قوا است را به‌جای وی مسئول می‌کنند و تأکید می‌کنند که این کار را به شکل خوبی ادامه بدهید. سپس این کار ادامه پیدا می‌کند و درواقع برای آموزش همین تجارب به دانشجویان دانشگاه افسری ارتش مثل دانشگاه نیروی زمینی امام علی (ع)، دانشگاه شهید ستاری نیروی هوایی، دانشگاه نیروی دریایی امام خمینی (ره) نوشهر و دانشگاه فارابی، سالیانه حدود ده روز به‌صورت تئوری تدریس می‌شود.

 برای یادگیری بهتر دانشجویان چه‌کارهای دیگری می‌کردید؟
 همه دانشجویان را هرسال در اردیبهشت‌ماه جمع می‌کنند و به مناطق عملیاتی جنوب می‌برند و آنجا هم ده روز آموزش عملی به طول می‌انجامد و با چند قطار به محل می‌برند و در پادگان‌های ارتش مستقر می‌شوند. در آنجا پیشکسوتان دفاع مقدس، یعنی کسانی که فرمانده لشکر و تیپ و یا از طراحان عملیات بودند به‌صورت عملی نحوه عبور واحدها نشان و حمله به دشمن را برای دانشجویان تشریح می‌کنند و محل‌ها و مواضعی که در دست دشمن بوده و فتح می‌شود نشان داده می‌شود، مثلاً در عملیات بیت‌المقدس و آزادسازی خرمشهر، عملیات عبور از رودخانه کارون و در عملیات والفجر هشت و فتح فاو، عبور از اروند و... این‌ها را کاملاً نشان می‌دهند و دانشجویان سوالاتشان را می‌پرسند و توضیحات لازم برایشان داده می‌شود. این درواقع یک کار مستمر است که چند سال است ادامه پیدا می‌کند و اخیراً برای دانشجویان وظیفه‌ای که برای گذراندن خدمت سربازی وارد ارتش می‌شوند قدری مختصرتر از برنامه‌ای که برای افسران ارتش است این آموزش‌ها اجرا می‌شود.

 سایت از چه زمانی شکل گرفت؟
این سایت در سال 1389 تأسیس شد، یکی دو بار هم بازطراحی شده است. سایت قسمت‌های مختلفی دارد، سرلوحه یا همان هدر سایت به آیه شریفه «والذین جاهدو فینا لنهدینم سبلنا و ان الله لمع المحسنین» (آیه آخر سوره مبارکه عنکبوت) که شهید صیاد شیرازی در ابتدای صحبت‌هایش همیشه تلاوت می‌کرده است و با عکس او مزین شده است. نمادهای دفاع مقدس و چهار نیروی ارتش یعنی نیروهای زمینی، هوایی، دریایی و پدافند هم در آنجا نقش بسته است، در منوی افقی موارد مختلفی ازجمله تالار گفتگو، کتابخانه، در مورد معارف جنگ داریم. منوی عمودی هم شامل بخش‌های سخنرانی‌ها، مقالات و «صیاد دل‌ها» است که در مورد شهید صیاد شیرازی است. خاطرات هم‌رزمانشان و خانواده و خودشان و عکس و تصاویری که در این رابطه است.
در قسمت مرکز اسناد عملیات هستند که به‌صورت سالی، یعنی سال اول جنگ، سال دوم جنگ تا 8 سال با عملیات آفندی و پدافندی برای علاقه‌مندان ارائه می‌شود.

مقالات توسط چه کسانی تهیه می‌شود؟
این مقالات و مطالب بیش از 50 درصدش توسط نویسندگان و صاحبان قلم ارتش و پیشکسوتان ارتشی تهیه و منتشر می‌شود. برخی دیگر مقالات هم از کتاب‌ها و منابع دیگر که موجود هستند استفاده می‌شود. توسط جوان‌ها که به‌عنوان وظیفه خدمت می‌کنند می‌خوانند و استفاده می‌کنند و یک سری دیگر از منابع مختلف اطلاع‌رسانی دفاع مقدس و سازمان‌های همسان استفاده می‌کنیم. ازجمله سایت اطلاع‌رسانی ارتش، سایت دفاع پرس، سایت بنیاد شهید و ایثارگران، سایت اطلاع‌رسانی ساجد که متعلق به بنیاد حفظ آثار ستاد کل است و خود اطلاع‌رسانی تبیان هست که از آن استفاده می‌کنیم درزمینهٔ کاری فرهنگ پایداری اشتراک داریم.
بخشی با عنوان شهدای شاخص ارتش که تاکنون حدود 35 شهید شاخص شناسایی و معرفی‌شده ازجمله شهیدان قرنی، فلاحی، صیاد، فکوری، بابایی، نامجو؛ و شهدای نیروی زمینی، هوایی، دریایی ارتش را در آنجا داریم.
کتاب آموزشی معارف جنگ، در حدود 500، 600 صفحه توسط پیشکسوتان ارتش تهیه‌شده و pdf آن در سایت موجود است.
انتشارات هیئت معارف جنگ حدود 120 جلد کتاب که توسط هیئت معارف جنگ شهید صیاد تهیه‌شده، تحقیق و تدوین‌شده و منتشرشده است و نیز امکان دریافت pdf بیشتر آن‌ها نیز است. بخش بعدی ارتش و دفاع مقدس از نگاه ولایت که پیام‌ها و فرمایشات حضرت امام (رضوان‌الله تعلی علیه) و مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) فرمانده کل قوا را به‌صورت تفکیکی ارائه می‌دهد.

مطالب پایگاه اطلاع‌رسانی بیشتر راجع به چه موضوعاتی است؟
بیشتر مطالبمان راجع به موارد مناسبتی است که عمدتاً عملیات آفندی و پدافندی 8 ساله را در برمی‌گیرد.
قسمتی دیگر درباره معرفی کتاب‌ها در حوزه دفاع مقدس است و عمدتاً در مورد خود معارف جنگ است که کتاب‌های دیگر هم چاپ کردند و جدیداً کتابی با عنوان شکارچی تانک معرفی‌شده که درباره سرهنگ «رفیع غفاری» است که نمونه و اعجوبهٔ نظامی است، وی یک‌تنه حدود 70، 80 تانک را یک‌نفره منهدم کرده است که سرگذشت این شکارهای تانک خواندنی است.
گالری عکس نیز موجود است که عکس‌های زیادی در رابطه با شهدا، عملیات، سلاح‌ها، ابزارآلات جنگی و... در آن وجود دارد.
یک کار عمده دیگر هم که وجود دارد همین آموزش معارف جنگ که به‌صورت مستمر در سایت منتشر می‌شود.

ازنظر میانگین سنی و فرهنگی مخاطبان سایت چه گروه‌هایی هستند؟
درواقع مخاطبین اصلی، محققین و پژوهشگران دفاع مقدس هستند و دانشجویان دانشگاه‌های افسری ارتش هستند، این‌ها فرماندهان آینده ارتش می‌باشند و جزء مخاطبین اصلی ما هستند و به‌وفور استفاده می‌کنند؛ و در وهله بعدی عموم مردم، جوان‌هایی که سوالاتی درباره دفاع 8 ساله دارند، آن حس سلحشوری جوان‌ها که سایت ما آن‌ها را راهنمایی می‌کند و کسانی دنبال این مطالب هستند و یکی هم دانشجویان دانشگاه سراسر کشور که برای مطالعه و گرفتن پاسخ پرسش‌های خود و یا استفاده برای تهیهٔ مطالب کار در کلاس از سایت معارف جنگ شهید صیاد بازدید و برای استفاده در کارهای عملی‌شان و به‌عنوان مکمل آموزشی از این مطالب ما استفاده می‌کنند.

خوانندگان محترم برای آشنایی بیشتر می‌توانند به سایت http://www.maarefjang.ir/ مراجعه کنند.

قدس؛ اولویت نخست جهان اسلام

پس از آن بود که جمعه آخر ماه مبارک رمضان یعنی روز قدس نه تنها در ایران بلکه در سایر کشورهای اسلامی نیز معنا پیدا کرد و حتی غیر مسلمانان نیز با حضور در این راهپیمایی از مردم مظلوم فلسطین اعلام حمایت و از رژیم صهیونیستی اعلام انزجار می‌کنند.
حسین شیخ الاسلام، مشاور بین الملل رییس مجلس شورای اسلامی و دبیر کنفرانس بین‌المللی حمایت از انتفاضه‌ فلسطین در همین رابطه معتقد است که استکبار جهانی برای اینکه مساله قدس را به عنوان اولویت نخست جهان اسلام از دستور کار مسلمانان خارج کند جریان های تروریسم و تکفیری را درمنطقه راه انداخته است و با جنگهای قومی و مذهبی قصد دارد نگاه و توجه مسلمانان از قدس برگیرد .
او حضور در راهپیمایی روز قدس را به معنای دفاع از مردم مظلوم در برابر ظالم و ایستادن در جبهه حق علیه باطل می‌داند.
مشروح گفت‌و‌گوی تبیان با حسین شیخ الاسلام را در زیر می‌خوانید:

-اهمیت روز قدس و برگزاری راهپیمایی سراسری در این روز را در چه می دانید؟
 قدس هم یک مسئله عقیدتی و هم یک مسئله سیاسی است، به این دلیل مسئله عقیدتی است که پیامبر را شبانه در شب معراج  فرشتگان از مسجد الحرام به مسجد الاقصی می آورند و آیه اول سوره اسراء نیز موید این موضوع است.
در واقع مسجدالاقصی خاصیتی دارد که مسجد الاحرام ندارد و در خود همین آیه سوره اسراء نیز تاکید شده است که حول و اطراف مسجد نیز دارای اهمیت و مقدس است و به همین دلیل است که نه تنها قدس شریف بلکه اطراف آن نیز برای مسلمانان مهم است.
وظیفه شرعی هر مسلمانی دفاع از مظلومان و کسانی است که از کاشانه و دیارشان با بی انصافی آواره شده اند و براساس آموزه های قرآن دفاع از مظلوم در مقابل ظالم وظیفه هر فرد مسلمان است و به همین دلیل نیز مسلمانان باید درروز قدس ضمن دفاع از حریم قدس شریف برای بازگرداندن آن به  دنیای اسلام از مردم آواره ای که بواسطه دفاع  از این مکان مقدس مسلمانان آواره شده اند نیز دفاع کنند و برائت خود از رژیم ظالم و اشغالگر قدس را اعلام کنند.
قدس به این دلیل یک مسئله سیاسی برای جهان اسلام است که استکبار جهانی برای سلطه بر جهان رژیم اسرائیل را ایجاد و حمایت کرد و به همین دلیل نیز مسلمانان با آن مخالفت می کنند و یکی از عرصه های اعلام این مخالفت نیز حضور در راهپیمایی روز قدس است.

-شرایط کنونی منطقه و جهان چه تاثیری در نحوه برگزاری این راهپیمایی و حضور مردم خواهد داشت؟
در حال حاضر نیز استکبار جهانی برای اینکه نیروهای ما را تضعیف کند و قضیه واولویت نخست جهان اسلام را که مسئله قدس است از دستور کار مسلمانان خارج کند جریان های تروریسم و تکفیری را درمنطقه راه انداخته است و با جنگهای قومی و مذهبی قصد دارد نگاه و توجه مسلمانان از قدس برگیرد .
قطعا مسلمانان برای اینکه هرساله نشان دهند که مسئله قدس برایشان دارای اهمیت است و اولویت نخست شان است باید یکپارچه در راهپیمایی این روز شرکت کنند و با شعار لااله الاالله و الله کبر که شعار یکپارچگی شان است و همچنین شعار مرگ بر امریکا و مرگ بر اسرائیل که جهت گیری مسلمین است دفاع خود از قدس و مردم مظلوم فلسطین را به مردم دنیا یکبار دیگر ثابت کنند.

-چرا روز قدس بعد از گذشت سی و شش سال از نامگذاری و تعیین آن توسط حضرت امام(ره) توانسته به روزی جهانی و فراگیر تبدیل شود؟
22 بهمن 57 مردم  مسلمان ایران صبح پیروزی انقلاب را جشن گرفتند ودر بعدازظهر همان روز سفارت اسرائیل در تهران را گرفتند و همین موضوع نشان دهنده جهت گیری مردم ایران در حمایت از مردم فلسطین و دفاع از مظلوم بود و می بینیم ده روز بعداز این موضوع عرفات برای تبریک به  تهران می آید و درهمان روز سفارت سازمان آزادی بخش فلسطین برای اولین بار در دنیا ایجاد می شود وبعد  از این اقدام مردم مسلمان ایران و حکومت ایران است که دیگر سفارت های سازمان آزادی بخش فلسطین دردنیا ایجاد می شود.
در واقع مردم ایران خواستند و توانستند تا امروز از مردم فلسطین علی رغم همه فشارهای بین المللی دفاع کنند و همچنان مسئله قدس را مسئله نخست جهان اسلام می دانند.

-حضور مردم ایران در راهپیمایی روز قدس چه پیامی را به سایر ملل مسلمان و آزادی خواه منتقل خواهد کرد؟
حضور ما در راهپیمایی روز قدس ادامه همان خط تشکیل سفارت و دفاع از مردم مظلوم در برابر ظالم و ایستادن در جبهه حق علیه باطل برای پیروزی حق است.
خط حق و باطل از زمانی که مردم ما علیه نظام شاهنشاهی و طاغوتی  وآمریکایی و اسرائیلی طغیان کردند شروع شد و تا به امروز نیز این جبهه یعنی جبهه حق و باطل به واسطه انقلاب اسلامی ایران در دنیا همچنان وجود دارد و مبارزه مردم مسلمان در یمن علیه رژیم طاغوتی و مردم سوریه علیه استکبار نیز در ادامه همان راه است و قطعا دفاع مردم مسلمان فلسطین نیز در همین راستا است و این تقسیم بندی همواره به نفع جبهه حق به پایان می رسد.
روز قدس تبدیل به یک فرهنگ در کشور شده است. اینکه ما می بینیم مردم هرساله پرشورتر و باشکوه‌تردر راهپیمایی روز قدس شرکت می کنند و شعارهای مشترک و جهت گیری های خودمقابل استکبار را محکم تر و رساتر اعلام می کنند نشان می دهد که روز قدس و دفاع از مظلومان و مردم آواره فلسطین به یک فرهنگ تبدیل شده است و قطعا این فرهنگ روز به روز قوی تر و نهادینه می شود .

مصاحبه: سارا کیان

بخش سیاست تبیان

چند مسئله از حق الناس

جایز است برای مسافر هنگام عبور از كنار باغها با رعایت چند شرط از میوه آن به قدر حاجت بخورد: 1) به قصد خوردن میوه نیامده باشد. 2 ) موجب فساد نگردد. 3) چیزی را از میوه باغ با خود حمل نكند. و احتیاط آنست كه در صورت یقین به عدم رضایت مالك خودداری كند.

حقوق دریافتی شما اگر در برابر این کار نباشد، اشکال ندارد و حلال است. اما این کار جایز نیست و اگر کارمزد یا پاداشی برای این گزارش خلاف واقع می‌گیرید، حرام است.

پاسخ مراجع عظام تقلید نسبت به این سوال، چنین است:

حضرت آیة الله العظمی خامنه‌ای (مد ظله العالی):

 اگر دروغ محسوب شده و یا خلاف مقررات باشد، جایز نیست هر چند مجرد آنچه در سوال مرقوم شده موجب حرمت حقوق دریافتی نمی‌شود.

حضرت آیة الله العظمی سیستانی(مد ظله العالی):

 دروغ حرام است و گرفتن پول در قبال آن نیز حرام است.

حضرت آیة الله العظمی شبیری زنجانی(مد ظله العالی):

 نوشتن مطالب غیر واقع هم دروغ و از گناهان بزرگ می‌باشد و حقوقی که در برابر این کار حرام می‌گیرد حرام است.

حضرت آیة الله العظمی مکارم شیرازی (مد ظله العالی):

 لازم است طبق قوانین و مقررات عمل شود و اگر این کار توسط شما انجام می‌گیرد حقوقتان اشکال دارد.

حضرت آیة الله العظمی نوری همدانی(مد ظله العالی):

جایز نیست.

جواب:معرفی كردن خود لازم نیست اگر مال غصبی را به صاحبش برگرداند هر چند بوسیله شخصی دیگر باشد ذمه او بری می‌شود و از گناه خود نیز توبه نماید انشا الله خداوند متعال او را مشمول عفو و رحمت خود قرار می‌دهد. (مجمع المسائل آیة الله گلپایگانی (ره)، ج 2، ص 109)

جواب: استفاده از اموال دولتی برای كارهای شخصی جایز نیست و موجب ضمان اجرة المثل می‌شود، بلی در مواردی كه خلافت مقررات نباشد و با اجازه مسئولین مربوط باشد اشكال ندارد. (استفتائات مقام معظم رهبری، س 1965) و (جامع المسائل آیة الله فاضل لنکرانی ره، ج 1، س 922)

جواب: اگر ضرر و زیان مادی است باید جبران نماید و یا به نحوی طلب حلالیت كند و اگر طرف را نمی‌شناسد از طرف او با اجازه مجتهد جامع الشرایط به فقیر صدقه دهد و از گناه خود هم توبه نماید و اما اگر ضرر و زیان غیر مادی باشد مثلاً بر اثر غیبت یا تهمت آبروی مسلمانی را ریخته است جبران آن به این است كه سوء ظن آن افراد را نسبت به شخص مذكور بر طرف نماید و با تعریف از او و یا تكذیب گفته‌های قبلی خود رفع مشكلی نماید و اگر این جهت هم ممكن نباشد برای او از خداوند طلب مغفرت كند و از گناه خود نیز توبه نماید انشاء الله خداوند متعال او را مشمول عفو خود قرار می‌دهد ـ چنانچه مورد دیگری در نظر است خصوص مورد را بنویسید تا جواب مناسب داده شود. (جامع المسائل آیة الله فاضل لنکرانی ره، ج 2، س 1200 و 1201)

جواب: جایز است برای مسافر هنگام عبور از كنار باغها با رعایت چند شرط از میوه آن به قدر حاجت بخورد: 1) به قصد خوردن میوه نیامده باشد. 2 ) موجب فساد نگردد. 3) چیزی را از میوه باغ با خود حمل نكند. و احتیاط آنست كه در صورت یقین به عدم رضایت مالك خودداری كند. (استفتائات جدید آیة الله مکارم شیرازی دام ظله، ج1، س 1578)

جواب: قیمت یوم التلف را بدهد مگر اینکه خود مال موجود باشد که باید خود آن را رد کند. (استفتائات امام خمینی (ره)، ج 3، ص 560، س 95)

در شب قدر چه اتفاقی می افتد؟!

نباید کوچکی سوره قدر ما را فریب دهد ، چه اینکه مجموعه فشرده‌ای از معارف الهی در این سوره وجود دارد.

در اینجا می ‌خواهیم به آنچه از این سوره فهمیده‌‌ایم را بازگو کنیم؛ هرچند اینها تنها بخش کوچکی از حقایق نهفته در این سوره است. ضمناً این سوره حاوی اشاره‌ هایی به حقانیت مذهب تشیع است که در این نوشته به آن هم می ‌پردازیم.
سخن را به صورت سوال و جواب بیان می ‌کنیم:

الف) گوینده این سوره کیست؟

این سوره را خداوند کریم، خود گویندگی کرده است آن هم با عنوان "ما".

به عبارت دیگر هیچ یک از تعبیرات "او" یا "الله" یا "من" یا "رب شما" را مناسب این سوره ندانسته است: انا انزلناه فی لیلة القدر.
اگر "ما" به معنی همه صفات الهی بدانیم، نتیجه این می‌ شود که قرآن حاوی معانی گوناگون و قابل فهم برای همه و در عین حال بسیار عمیق است.(1)

ب) کدام قسمت قرآن در شب قدر نازل شد و می ‌شود؟

مسلم آن است که منظور، نازل شدن بخشی از قرآن نیست چه اینکه می ‌دانیم که قرآن به صورت پراکنده در طول بیست و سه سال بر پیامبر نازل شد؛ بنابراین نازل شدن چند آیه در یک شب فضیلت خاصی برای آن شب به حساب نمی ‌آید.

از طرفی ضمیر "ه" در انا انزلناه به صورت مفرد و مذکر است و با کل قرآن متناسب تر است یا یک سوره یا بخشی از قرآن. (2)

ج) شب قدر چه اهمیتی دارد؟

برای درک اهمیت این شب خدای کریم در این سوره به اصطلاح "به در می ‌گوید تا دیوار بشنود" یعنی به پیامبر خود – که قرآن را بر او در این شب نازل کرده و آگاه ترین کس به احوال این شب است - می ‌گوید که تو چه می ‌دانی که این شب چیست؟ - با این تعبیر معلوم می ‌شود که اهمیت این شب بسیار است و مى ‏فهماند كه تشخیص خصوصیات و اسرار قیامت و اسرار لیلة القدر امرى عظیم است كه كسى قادر به درك آن نیست. (3)

ضمناً اگر ما قرار بود این سوره را بنویسیم این قدر عبارت "لیلة القدر" را تکرار نمی ‌کردیم و مثلاً به جایش "هی" یا "تلک" می ‌گذاشتیم اما خداوند این عبارت را برای بار دوم و سوم نیز عیناً آورده تا اهمیت این شب را بنماید. سپس در دو آیه بعدی، از ضمیر "هی" استفاده کرده است.
شب قدر به سرنوشت تک تک ما مرتبط است و از یک عمر ما هم برتر است (هزار ماه برابر هشتاد و چند سال می ‌شود)

د) در این شب چه اتفاقی می ‌افتد؟

ملائکه و نیز جناب روح در این شب نازل می‌ شوند و این نازل شدن به "همه امور" مرتبط است. بنابر این شب قدر به همه مردم جهان و به همه کارها و سرنوشت ها و اتفاق ها و هر "امر خدا" مربوط است.

هر امر محکم و کلی خدا در این شب باز می ‌شود (فِیهَا یُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِیمٍ) ( دخان، آیه 4) مثلاً قرآن از حالت اجمالش در قلب پیامبر است باز می ‌شود و قابل فهم برای مردم می ‌شود و سرنوشت ها هم از حالت اجمال خارج می ‌شود و جنبه حتمی به خود می ‌گیرد و دقیقاً برای افراد تعیین می ‌گردند. (4)

ه) منظور از روح چیست؟ روح و ملائکه در این شب چه می‌ کنند و چه اثری بر این شب می‌ گذارند؟

روح از جنس ملائکه نیست اما بر آنها حالتی مثل ریاست دارد. (5) او به همراه ملائک در این شب نازل می ‌شوند در نتیجه عرصه برای کار شیاطین در این شب بسته می‌ شود و این شب "سلام" می ‌گردد نه به این معنا که بقیه شب های سال دارای سلامت نیست؛ بلکه به معنای آنکه این شب دارای یک سلامتی خاص و ویژه‌ای است.(6)

و) آیا شب قدر یکبار بوده یا هر سال تکرار می‌شود؟

به کمک اشاره ای که در سوره قدر وجود دارد می ‌فهمیم که شب قدر هر سال وجود دارد؛ زیرا در سوره قدر آمده است که "ملائک فرود می ‌آیند" و نفرموده که "فرمود آمدند" بنابراین قطعاً هر سال باید یک شب قدر با ویژگی های سوره قدر داشته باشد. (7)

ز) ملائکه و روح بر چه کسی نازل می‌شوند؟

تا زمانی که پیامبر در این دنیا زنده بودند، قلب ایشان محل نزول ملائکه و روح در شب قدر خودشان بودند اما می ‌دانیم بعد از وفات ایشان تا زمان حاضر هم باید هر سال شب قدری داشته باشد که ملائکه و روح در آن نازل شوند و همه امور عالم مشخص گردد.

بنابراین بعد از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله باید بر کسی نازل شوند که روحش همانند پیامبر با روح ملائک سنخیت داشته باشد و ملائک بتوانند بر او نازل شوند (8) و به عبارت دیگر دارای قلب محمدی باشد و او کسی جز علی علیه السلام – که برادر و جان پیامبر بود – نیست و بعد از حضرت امیر نیز سایر ائمه که فرزندان جسم و جان پیامبر (صلی الله علیه و آله) هستند و دارای قلب محمدی هستند، مرکز عالم و محل نزول ملائکه در شب قدر هستند.

ح) شب قدر در چه ماه و روزی از سال است؟

به کمک آیه " شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِیَ أُنزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ" (بقره، 185) می ‌فهمیم که شب قدر باید در ماه رمضان باشد، از طرف دیگر باید در هر سال تنها یک شب باشد نه بیشتر، اما کدام شب؟

اهل بیت علیهم السلام یاد داده‌اند که در دهه آخر ماه رمضان و خاصه شب های نوزدهم و بیست و یکم و بیست و سوم به دنبال آن باشیم. اما فراموش نکنیم که درباره آن شب گرانقدر که ارتباط خاصی میان ملائکه و امام عصر علیه السلام برقرار است نباید انتظار داشته باشیم که تاریخ آن به طور دقیق برای ما تعیین شده باشد. چه بهتر که در همه شب های ماه رمضان یا لااقل در دهه آخر توجه بیشتری به ذکر خدا و عبادت داشته باشیم تا ما هم بهره‌ای از این شب ببریم.

سوره قدر، معرفی شأن هم-قلبان پیامبر اکرم

سوره قدر به شکل خلاصه‌ و فشرده، بدون اینکه نامی از کسی ببرد، به معرفی جایگاه و کرامت اهل بیت پیامبر پرداخته است، چه اینکه از یک طرف به "همه ساله" بودن شب قدر اشاره می ‌کند و از طرف دیگر به نزول ملائکه و روح در آن می ‌پردازد. از طرف دیگر می ‌دانیم که قرآن تنها بر قلب پیامبر صلی الله و علیه وآله نازل شده است لذا در هر شب قدر باید یک فرد هم سنخ پیامبر وجود داشته باشد که قلبش قابلیت پذیرش ملائکه و روح را داشته باشد و همواره باید یک نفر در روی زمین وجود داشته باشد که این رخدادها در شب قدر با محوریت او انجام شود یعنی قلبش هم سنخ با قلب حضرت رسول باشد، هر چند نبی نباشد. این سوره در حقیقت معرفی حقانیت مذهب تشیع هست. بجز ائمه اطهار از اهل بیت پیامبر صلی الله و علیه وآله تاکنون در عالم هیچ کسی ادعا نکرده است که دارای چنین مقامی است.
از امام باقر علیه السلام روایت شده است که ای جماعت شیعه،‌ (با مخالفان شیعه) به وسیله سوره "انا انزلناه" مقابله کنید که در نتیجه پیروز خواهید شد. سوگند به خدا که این سوره حجت بعد از رسول خدا، حجت بر خلق است.

این سوره سیده دین شما و نهایت علم ماست (با مخالفان شیعه) با آیات حم   وَالْكِتَابِ الْمُبِینِ   إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِی لَیْلَةٍ مُّبَارَكَةٍ إِنَّا كُنَّا مُنذِرِینَ (دخان، 1-3) استدلال کنید که مخصوص ولی امرهای بعد از پیامبر صلی الله و علیه وآله است (یعنی کسانی که شایسته باشند که قرآن در شب قدر هر سال به آنان نازل شود) (9)

پی نوشت ها:
1و2. تفسیر فرقان، سوره قدر
3. تفسیر المیزان، سوره قدر
4. مراجعه کنید به تفسیر المیزان، سوره دخان، ذیل آیه فیها یفرق کل امر حکیم
5. تفسیر فرقان، سوره قدر
6. تفسیر فرقان، سوره قدر
7. تفسیر المیزان، سوره قدر
8. تفسیر فرقان، سوره قدر
9. کافی، ج1، ص 249

روح الله رستگار صفت           

کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث

بخش قرآن تبیان   

راهکارهایی برای استفاده بیشتر از آخرین شب قدر

شب بیست و سوم ، آخرین شب از شبهای نورانی قدر ، آخرین زمزمه های" الغوث، الغوث " ها ، قرآن به سر گرفتن ها ، و خلوت های پر سوز و گداز ما و خدای خوبمان است ، (البته در قالب شب قدر نه در زمان های دیگر )

شاید در دل خیلی هایمان این استرس و نگرانی رخنه کرده باشد که اگر این شب هم بگذرد و آمرزیده نشوم چه ؟ نکند به شب قدر بعدی نرسم ؟ یعنی خوب عبادت کرده ام ؟ یعنی خداوند متعال صدای من گناهکار را هم شنیده است ؟
حق هم داریم شب قدر ، با آن همه عظمت دارد می گذرد و ما می مانیم و دریایی از گناه و پرونده ای پر از اعمال ناشایست ، و چند ساعتی که خیلی زود می گذرد ، اما چه کنیم که وقت کم نیاوریم و بتوانیم بیشترین بهره را از این فرصت طلایی استجابت و آمرزش ببریم .  

1- به اندازه کافی استراحت کنیم

در عبادت باید شور و شوق باشد ، عبادت زورکی از سر خستگی و چشم به ساعت دوختن آنگونه که باید تأثیر ندارد ، اگر می توانیم روز بیست و دوم ماه مبارک کارهای متفرقه خود را کم کنیم و تا حد امکان استراحت  کنیم ، تا شب بتوانیم سر حال و سر زنده مراسم احیا را اجرا کنیم . 

2- برنامه ریزی برای اعمال

باید برنامه ریزی کنیم که اعمال شب قدر را چگونه به جا بیاوریم که نه خسته شویم و شور حالمان گرفته شود و نه همه اعمال بماند برای ساعت آخر که با استرس بخواهیم همه را یکباره و بدون توجه انجام بدهیم ، دعای جوشن کبیر که در این مراسم خوانده می شود ، سعی کنیم با مجلس پیش برویم ، در مضامین دعا دقت کنیم فقط همراه جمع زمزمه نکنیم ، این دعا معارف والایی را در خود دارد ، اگر دعا به نظم و قاعده خوانده شود ، حدودا 45 دقیقه تا یک ساعت زمان خواهد برد و بقیه زمان ما نباید صرف صحبت کردن ، و خوردن و آشامیدن شود ، هر چند برای خستگی در کردن مختصری استراحت و تجدید قوا لازم است .

3- بیشترین وقت ، برای مهمترین کار

در شب قدر هر عبادتی ارزش خودش را دارد و هیچ عملی بی ارزش نیست ، قرآن خواندن ، نماز شب قدر و .... اما مهمتر و تأثیر گذارتر از همه این ها وقتی است که ما دلمان را به اشک ریختن ها و شب زنده داری های این سه شب خوش نکرده باشیم ، و گمان نکنیم همین که بیدار ماندیم و عبادت کردیم، تمام شد، ما در یک سالی که گذشته هزاران خطا و اشتباه داشته ایم که حتی لحظه ای به آن ها فکر هم نکرده ایم، و امشب فرصت خوبی است که در خلوتمان با خدای خوبمان خودمان را نقد کنیم، بنشینیم و در شبی که تقدیر سال بعد امضاء می شود ، اعتراف کنیم به آنچه که مرتکب شدیم ، همه این بار عام که بیاید و ثواب ببرید ، بیایید که بخشیده می شوید ، این شب بهتر از هزار ماه است ، همه این خطاب ها به من و شما برای بیدار شدنمان است ، برای تنبه و رهایی از روزمره گی ها و غفلت ها ، وقتی ما می آییم خودستایی ها ، توجیه ها و اما و اگر ها را کنار می گذاریم و خطاهایمان را می پذیریم ، این یعنی  اینکه ما فلسفه وجودی شب قدر را درک کرده ایم .

اینجاست که منیّت ها و گردن فرازی ها شکسته می شود، اینجا انسان می فهمد که خضوع یعنی چه ، جرأت پیدا می کند صحبت کند از خطاهایش ، از عیب جویی ها، دروغ گفتن ها ، عبادات دست و پا شکسته ای که  باعث می شد از بالا به دیگران نگاه کنیم ، همه این ها را به زبان می آوریم .

و خداوند مهربانی ها هم می شنود ، حتی آن چیزهایی که فراموش کرده ایم ناخودآگاه یادمان می آید ، دل هایی که شکستیم، حق الناس و دین هایی که به گردن داریم و .... تازه خودمان متوجه می شویم که چقدر وضع اعمالمان خراب است.

اینجاست که از شرم و ندامت اشک خواهیم ریخت و این اشک خاصیت شویندگی عجیبی دارد ، این اشک است که بنیان گناه را می کند و این اشک است که خداوند برایش ارزش قائل است .

و الآن زمان طلایی توبه کردن است ، لحظه ایست که پشیمانی ما واقعی است و در آن لحظه عزم راسخ در جبران گذشته داریم و عنایت خداوند متعال را می جوییم .

اینجاست که قرآن به سر گرفتن و توسل به خداوند متعال و  ائمه اطهار علیهم السلام به ما کمک می کند تا رها شویم از سنگینی گناه و تیرگی روح.

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله می فرماید: «مَن قامَ لَیلَةَ القَدرِ إیماناً وَ احتِساباً ، غُفِرلَهُ ما تَقَدَّمَ مِن ذَنبِهِ»؛‌ کسی که از روی ایمان و اخلاص برخیزد و در شب قدر عبادت کند، گناهان گذشته او آمرزیده می شود.(شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، انتشارات اسماعیلیه، ج7، ص 263) 

4-  بهترین درخواست ها در بهترین حالت

در شب های قدر ، اوج مراسم و آداب این شبها، لحظه قرآن به سر گرفتن است در این لحظات به حرمت قرآنی که بر سر داریم دعای ما اجابت می شود.

دعا برای عاقبت به خیری : در دعای جوشن از خداوند متعال صد بار خواستیم ما را از آتش دوزخ برهاند ، در زیر سایه قرآن هم برای خود و هم امواتمان بخواهیم که از آتش دوزخ رهایی یابیم .

دعا برای امنیت : امنیت نعمتی است که اگر نباشد دنیا جهنمی بیش نیست، در سایه امنیت است که دیگر خواسته ها و رویاها رنگ می گیرند ، نمونه جامعه ای که امن نیست سوریه و عراق است که شاهد جنایات داعش در سرزمینشان هستیم ، دعا کنیم که خداوند ، امنیت را به آنان باز گرداند و کشور ما را هم از هر خطری محفوظ بدارد .

دعا برای  سلامتی خود و عزیزانمان : سلامتی نعمتی است که تا از دستش ندهیم قدرش را نمی دانیم ، وقتی که بیماری ها آمدند و ما را گرفتار کردند که دیگر چاره ای جز درمان نداریم، باید با دعا از مبتلا شدن پیشگیری کنیم، دعا کنیم، خودمان و عزیزانمان از سرطان، ایدز ، ام اس ، و هر نوع بیماری بزرگ و کوچک دیگری با عنایت خداوند متعال در امان بمانیم.

جمع بندی :

شب بیست سوم، آخرین شب از شب های قدر است و احتمال قوی شب قدر همین شب است، در این شب بکوشیم لحظه ای از آن را از دست ندهیم. در دعا و توبه و انابه هر چقدر می توانیم بکوشیم که یک شب هزار شب نمی شود. 

فاطمه محمدی                  

کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث 

بخش اقخلاق و عرفان اسلامی تبیان

رونمایی از امورات انسان در شب قدر

«ما قرآن را در شب قدر نازل کردیم . تو چه می ‌دانی که شب قدر چگونه شبی است. شبی که از هزار ماه برتر است. فرشتگان و روح الامین در آن شب ، با اذن پروردگارشان براى هر كارى فرود مى ‏آیند. آن شب تا دمیدن سپیده ، امن و سلامت است. »

نود و هفمین سوره قرآن کریم ، مفصل ‌ترین مطالبی است که خداوند در مورد شبی که از هزار ماه بالاتر است سخن گفته است ، شبی مبارک [1] به نام قدر.

نام بردن از شب قدر در قرآن کریم ، مختص این سوره است ، اما در چند آیه دیگر اشاره‌ ای به آن شده است.

کدام شب ، شب قدر است؟

قرآن کریم ، شب قدر را با نزول قرآن معرفی می ‌کند . همین مطلب ، کلیدی برای دنبال کردن مطالبی است که در قرآن پیرامون این شب بیان شده است.

خداوند در سوره قدر از نزول قرآن در شب قدر پرده بر می‌دارد. از سوی دیگر در سوره بقره ، نزول قرآن را ویژگی ماه رمضان عنوان می ‌کند . علاوه بر اینکه در سوره دخان، اشاره به واحد بودن این شب دارد.

از این اشارات ، بر می ‌آید که شب قدر ، تنها یک شب [2] در ماه رمضان است. هر چند قرآن کریم بیش از این ، از آن شب نورانی ابهام را رفع نمی‌ کند ، اما به وسیله روایاتی که در این زمینه بیان شده است ، کمی بیشتر محدود می ‌شود ولی در بین سه شب نامشخص می ‌ماند.

البته در پرده ابهام قرار دادن ، تنها مختص شب قدر نیست ، موارد دیگری نیز وجود دارد که خداوند متعال از تعیین آن ‌ها اجتناب نموده است ؛ مثل صلاة وسطی [3]. برخی از مفسرین ، عدم تعیین را در اهتمام بیشتر بندگان مۆثر می ‌دانند ؛ اینکه خداوند شب قدر را معین ننمود ، خود عاملی است که بندگان شب ‌های بیشتری به مناجات بپردازند و متوجه معبود خویش باشند.

***

قدر بر مبنای همان معنای لغوی ‌اش ، در اندازه و تعینات به کار برده شده است؛ چرا که خداوند به اندازه و مقدار عمر افراد ، روزی آن‌ ها و اموراتشان را در طول یک سال معین می‌کند. نه چنان که از قبل معین نباشد، بلکه از آن رو نمایی می ‌کند. مانند برنامه ‌های سالیانه دولت که بر اساس یک سند بالادستی تنظیم می ‌شود و چنین نیست که این برنامه ‌ریزی ‌ها یک شبه صورت گیرد.

و البته نامیدن این شب به قدر از باب داشتن قدر و منزلتی عظیم نیز وجه دیگری شمرده می ‌شود.

فضیلت شب قدر

این که در شب قدر، قرآن نازل شده است در آن شکی نیست چرا که این مطلب صریح آیه قرآن است و البته همین امر بر عظمت و جلال این شب افزوده است. چرا که قرآن خود مبارک است [4] و از برکت قرآن، این شب نیز برکت یافته است.

اما آیا این شب پیش از نزول قرآن نیز، صاحب شرافت و برکت بوده است؟ آنچه از آیه سوم سوره دخان بر می ‌آید دلالت بر مبارک بودن این شب حتی پیش از نزول قرآن است و با نزول این کتاب آسمانی، نورانیت این شب مضاعف شده است.

البته برخی روایات نیز این مطلب را تأیید می‌ کنند؛ در جلد اول کتاب کافی در باب شب قدر و تفسیر آن روایتی از امام باقر علیه السلام نقل شده که امام فرموده است: خداوند متعال، شب قدر را در ابتدای خلقتش آفرید.[5]

از این روایت بر می ‌آید که خداوند قبل از نزول قرآن، شب قدر را آفرید که در آن سرنوشت یک سال بشر را بر ولی خودش توسط فرشتگان عرضه می ‌کند. به همین جهت، این شب که از آن تعبیر به مبارک شده است، برای نزول قرآن انتخاب شده است.

قدر قرآن

در توصیف شب قدر، آنچه از آیات قرآنی بر می ‌آید چنین است؛

-        شب قدر، شبی مبارک است که خداوند متعال در آن شب قرآن را نازل فرموده است.

-        شب قدر، تنها یک شب از شب‌ های ماه رمضان است.

-        سرنوشت و مقدرات امور به اذن خداوند توسط فرشتگان نازل می ‌شود و البته به تفسیر روایات، به محضر ولی خدا در هر زمان ارائه می ‌شود.

-        شب قدر شبی سراسر برکت است. فرشتگان نیز به رسم استقبال از بهشتیان [6]، بر عبادت کنندگان سلام و درود می ‌فرستند.

پی نوشت ها :

[1]إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِی لَیْلَةٍ مُّبَارَكَةٍ إِنَّا كُنَّا مُنذِرِینَ؛ سوره دخان، آیه 3.

[2] حرف تاء در لیلة مبارکة، نشانه‌ای بر وحت است.

[3] حَافِظُواْ عَلَى الصَّلَوَاتِ والصَّلاَةِ الْوُسْطَى وَقُومُواْ لِلّهِ قَانِتِینَ؛ بقره، آیه 238

[4] وَ هذا كِتابٌ أَنْزَلْناهُ مُبارَك‏؛ انعام، آیه 92

[5] لَقَدْ خَلَقَ اللَّهُ جَلَّ ذِكْرُهُ لَیْلَةَ الْقَدْرِ أَوَّلَ مَا خَلَقَ الدُّنْیَا وَ لَقَدْ خَلَقَ فِیهَا أَوَّلَ نَبِیٍّ یَكُونُ وَ أَوَّلَ وَصِیٍّ یَكُونُ وَ لَقَدْ قَضَى أَنْ یَكُونَ فِی كُلِّ سَنَةٍ لَیْلَةٌ یَهْبِطُ فِیهَا بِتَفْسِیرِ الْأُمُورِ إِلَى مِثْلِهَا مِنَ السَّنَةِ الْمُقْبِلَة.

[6] سَلامٌ عَلَیْكُمْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوها خالِدینَ؛ زمر، آیه 73.

محمد دهقانی زاده 

کارشناس حوزه   

بخش قرآن تبیان