حجت الاسلام خليل منصوري نويسنده و محقق امور ديني- فرهنگي يكي از عوامل آرامش در خانواده را حفظ و تقويت روحيه قناعت افراد خانواده مي داند. وي در تعريف قناعت آن را حالتي براي نفس مي داند كه سبب اكتفاي افراد به ميزان حاجت و قدر ضرورت ها مي شود. وي با اشاره به اين كه طمع به عنوان يكي از صفات ناپسند اخلاقي در برابر قناعت قرار دارد مي گويد: «حرص و آز و طمع و فريفتگي به مال دنيا از جمله بيماريهاي خطرناك اخلاقي است كه مفاسد مادي و معنوي فراواني را در بردارد و انسان را به آلودگي ها و زشتي ها گرفتار مي كند.»
در روان شناسي شخصيت به اين نكته تاكيد شده است كه اعتماد به نفس به معناي تكيه بر توانايي خود است و عزت نفس به معناي آن است كه در عمل و رفتار خويش برداشته هاي دروني و ذاتي اعتماد و تكيه باشيم، امام صادق«ع» درباره ارزش قناعت و ميانه روي در زندگي مي فرمايد: آيا گمان مي كني خداوند كسي را كه موهبتي بخشيد از كرامت اوست و يا آن را كه از موهبتي بازداشت از خواري اوست؟ نه ولي مال از آن خداوند است كه در نزد بنده امانت مي نهد و اجازه داده تا به ميانه روي بخورند و بپوشند و نكاح كنند و مركب گزينند و بيش از آن را به مستمندان با ايمان بازگردانند.
گويند حضرت موسي از پروردگار پرسيد بي نيازترين (داراترين) بندگان تو كيست؟ فرمود: قانع ترين آنها به آن چه كه او را عطا كردم. وي ادامه مي دهد:
در روايات است كه ميانه روي و قناعت سرشارترين گنج است و در برخي از روايات نيز قناعت را مالي دانسته است كه پايان ندارد. بنابراين قناعت بهترين شيوه براي دست يابي به آرامش در زندگي خانوادگي است و هر كسي كه از قناعت دست بشويد و يا توازني ميان دخل و خرج او نباشد به اضطراب و تشويش دچار مي شود و بسترهاي تكاملي خود و خانواده را در معرض خطر قرار مي دهد.
شمار زیادی از مردم، صرفهجویی را با کم مصرف کردن اشتباه می گیرند و حال آنکه چنین نیست. صرفهجویی، راه و رسم مصرف بجاست. برای این کار، شیوه های گوناگونی هست که خیلی ساده و در عین حال بی دردسرند. ولی همین طریقه های آسان نیز ممکن است هزینه ها را به نحو چشمگیری بکاهند. شما با رعایت بیست و چهار راه حل ساده زیر می توانید کلاً در هزینه های خانوادگی صرفهجویی کنید:
1ـ برفک درون یخچال و یخ زن (فریزر) خود را مدام تمیز کنید چرا که یک سانتی متر برفک داخل یخچال باعث می شود که مصرف برق به میزان دو درصد زیاد شود.
2ـ برای استحمام، بیشتر از دوش استفاده کنید و بکوشید از وان کمتر بهره ببرید. موقعی که دارید تنتان را لیف و سرتان را شامپو می زنید، شیر آب را بی جهت باز نگذارید.
3ـ چنانچه کسی در خانه نیست، آخر شب تلویزیون را به طور کلی خاموش کنید و نگذارید تلویزیون روی دگمه خودکار روشن بماند.
4ـ مبل یا پرده ضخیمی را جلوی رادیاتور قرار ندهید چون این عمل باعث می گردد هوا به خوبی جریان نیافته و اتاق گرم نشود.
5ـ کاربرد زودپز برای پختن غذا موجب صرفهجویی 40 درصد از انرژی سوختی می شود. آیا باز هم به نظر شما ارزش سرمایه گذاری ندارد؟
6ـ چنانچه خشمگین و یا ناراحتید، اصلاً عازم خرید نگردید چرا که امکان دارد چیزهایی بیهوده بخرید که بعدا پشیمان شوید.
7ـ شیری که چکه می کند، ممکن است باعث هدر رفتن 2 هزار لیتر در سال شود. پس در تعمیر شیرآلات کوتاهی نکنید.
8ـ دسته گل حقیقتا بسیار روحنواز است، ولی بکوشید برای دوستان و آشنایان یک گلدان گیاه خانگی و یا گل خشک هدیه بدهید. آنان با دیدن چنین هدایای بادوام، یاد شما را در ذهنشان بیشتر زنده نگه می دارند.
9ـ آب 90 درجه سانتی گرادی به اندازه آب 60 درجه، پوشاک را پاکیزه می کند. لکن همین کاهش 30 درجه سبب می گردد که 45 درصد از برق مصرفی شما صرفهجویی شود.
10ـ موقع تهیه لباس دقت کنید پوشاکی که می خرید، به خشک شویی نیاز نداشته باشد. هنگام خرید لباس از فروشنده بخواهید تا اطلاعات ضروری را در باره نوع پارچه و طریقه شستشو و نگهداری آن در اختیارتان بگذارد.
11ـ در زمستان درز پنجره ها و درها را با گذاشتن عایق بگیرید. درزهایی از این قبیل باعث نفوذ سرما و گرد و خاک می گردند. برای حفظ هر یک درجه دما، 6 درصد در انرژی صرفهجویی می کنید.
12ـ هیچ گاه یخچال و یا یخ زن (فریزر) را کنار گاز، شوفاژ، ماشین لباسشویی و ظرف شویی قرار ندهید و تا سر حد امکان دو وسیله یادشده را از دیوار جدا سازید. زدودن برفک درون یخچال و یخ زن (فریزر) و پاک کردن پشت آنها در بهتر شدن کارکرد دستگاههای مزبور مؤثر می باشد.
13ـ مواد شوینده همچون مایع ظرفشویی و یا گرد (پودر) رخت شویی را در آب حل کنید. بدین ترتیب می توانید تا 50 درصد در مصرف مواد مذکور صرفهجویی نمایید.
14ـ موقع دوش گرفتن، آب سرد موجود
در لوله ها را در ظرفی جمع آوری کنید، چون آب باقی مانده در لوله ها به مقدار زیادی کلر خود را از دست می دهند و آب مناسبی جهت آبیاری گیاهان خانگی به حساب می آید. چنانچه عادت دارید که موقع مسواک کردن دندانها، شیر آب را باز بگذارید، بدانید که سالانه تا 730 لیتر آب را بیهوده از دست می دهید.
15ـ برای تعویض هوای اتاق، لای پنجره را به مدت زیادی باز نگذارید. بلکه با گشودن کامل پنجره به مدت 5 دقیقه نیز هوای اتاق را عوض می کنید و ضمنا بدین وسیله گرمای اتاق از بین نمی رود.
16ـ اگر کاغذ کادو و نوار (روبان) کار کرده را اتوکنید، می توانید آنها را مجددا برای بستن هدیه مورد نظرتان به کار ببرید. به یاد بسپارید که کاغذهای روغنی را نمی شود اتو کرد، لیکن ممکن است آنها را دقیقا تا کرده و بار دیگر مورد استفاده قرار دهید.
17ـ موقع شستن میوه، سبزی و یا ظرف و غیره، شیر آب را تا ته باز نگذارید. بهتر است آنها را قبلاً خیس کنید. کاربرد اسکاچ و مایع ظرفشویی باعث می شود تا بهتر تمیز شوند.
18ـ انتهای لوله (تیوپ)کرِم و یامایع خاص محافظت پوست (لوسیون) خالی را ببرید. مطمئن باشید که داخلش هنوز قدری ماده هست که می توانید تا مدتی از آن استفاده کنید.
19ـ کرمهای قدیمی ضد آفتاب را می شود به عنوان کرم روز به کار برد مخصوصا چنانچه اثر ضد آفتابی کرم کم باشد.
20ـ خانمها به خاطر داشته باشند که ماده ای نظیر سرمه (ریمل) خشک شده خویش را بیرون نیندازند بلکه با نهادن آن در یک ظرف آب گرم می شود بار دیگر آماده مصرفش ساخت.
21ـ شامپو و یا ماده شوینده بزرگ را در ظرفهای کوچکتری بریزید. چرا که احتمال دارد به علت سنگینی، مقدار بیشتری از آن به کار آید. به کارگیری ظرفهای کوچک، موجب صرفهجویی می گردد.
22ـ چنانچه ناچار شوید که هنگام مسافرت چمدانها و ساکها را روی خودرو بنهید، آنها را به نحوی قرار دهید که کمتر جلوی جریان هوا را بگیرند و بدین وضع تا ده درصد در مصرف بنزین صرفهجویی می شود.
23ـ برای خرید، کمتر از کارتاعتباری و چک استفاده کنید. زیرا با پرداخت پول نقد، بهتر متوجه مقدار دخل و خرج خویش می شوید.
24ـ همواره بعد از پایان هر فصل، خرید کنید. مثلاً برای خرید چکمه و پوشاک زمستانی، پس از فصل زمستان اقدام نمایید. هرگز موقع اعیاد، اسباب بازی نخرید.
با اين همه صرفه جويي علاوه بر اينكه در حوزه اقتصاد شخصي معنا و مفهوم مي يابد در حوزه اقتصاد عمومي نيز معنا دارد. امام خميني (ره) بر اين اساس است كه مصرف زياد و بيش از نياز در آب و برق را نه تنها نادرست و حرام مي داند بلكه آن را ضمان آور دانسته و شخص را نسبت به جامعه مديون مي شمارد.
قرآن نيز به اين مساله از ابعاد مختلف پرداخته است؛ زيرا قرآن كتاب هدايت و راهنمايي آدمي به سوي كمال است و به مساله اقتصادي كه ارتباط تنگاتنگي با مساله آسايش و آرامش دارد، توجه داشته و براي اين كه انسان در مسير كمالي حركت كند به مساله اقتصاد و روش هاي مناسب و درست كسب درآمد و هزينه هاي آن نيز پرداخته است. بازخواني نگرش و تحليل قرآن مي تواند در اين زمينه براي دست يابي به شيوه هاي درست كمك كند. نوشتار حاضر تلاشي است تا اين مساله را از ديدگاه قرآن واكاوي نمايد.
مفهوم صرفه جويي
واژه عربي صرف كه به معناي تغيير و تحويل آمده است در علوم مختلف معاني و مفاهيم گوناگوني را بيان مي كند. به عنوان نمونه در علم صرف و نحو به معناي ساختن صيغه هاي مختلف از يك اصل مي باشد كه در ادبيات عربي معروف و مشهور است.
در علوم قرآني صرفه به معناي بازداشتن شخص از آوردن آيه و يا سوره اي است كه در مقام تحدي انجام مي گيرد. در اين كه اين نظريه درست و يا نادرست است سخني نيست بلكه تنها بيان اين كه صرفه به معناي بازداشتن شخص به شكل تكويني از آوردن سوره و يا آيه نيز به كار رفته است.
در علم اقتصاد چون سخن از توليد و توزيع و مصرف است واژه صرفه جويي به معناي مصرف درست و مناسب چيزي است كه در اختيار شخص قرار دارد و در ازاي آن كار و يا هزينه اي پرداخت شده است. بنابراين صرفه جويي در ارتباط با مصرف چيزي است كه داراي ماليت مي باشد و انسان در قبال آن كار و يا هزينه اي پرداخته و يا مي پردازد.
صرفه جويي، كم مصرف كردن نيست
عده اي صرفه جويي را به معناي كم مصرف كردن معنا كرده اند ولي به نظر مي رسد اين معنا نمي تواند اقتصادي باشد؛ زيرا هدف از توليد يك شي اقتصادي، مصرف آن است و مصرف چيزي زماني به وقوع مي پيوندد كه آدمي به آن نياز داشته باشد و با مصرف آن چيز نيازي از نيازهاي وي برآورده مي شود. بنابراين شخص لازم است تا در حد نياز و برآورد آن، چيزي را مصرف نمايد و كم مصرف كردن نمي تواند نياز وي را برآورده سازد، مگر آن كه در مساله نياز به نيازهاي اساسي و نيازهاي غير اساسي و يا نيازهاي لازم و غير لازم توجه داده شود. در اين صورت مي توان گفت كه مصرف چيزي مي بايست در حد برآورد نيازهاي اساسي و لازم باشد.
ولي مشكلي كه در اين جا خود را نشان مي دهد آن است كه همان گونه كه نيازهاي آدمي به دو دسته نيازهاي اساسي و لازم و غير اساسي و غير لازم دسته بندي مي شود و به شكلي اولويت خود را تحميل مي كند، در حوزه چيزهايي كه به عنوان مواد مصرفي مورد توجه قرار مي گيرد نيز اولويت بندي صادق است. به اين معنا كه هرچه نياز شخص و يا جامعه به چيزي اساسي و ضروري و لازم باشد آن چيز به شكل امري با ماليت بيش تر و اساسي تر مطرح مي شود. از اين رو ارزش نيازي انسان به چيز اقتصادي، آن چيز را ارزشمندتر مي سازد چنان كه كم اهميتي آن نيز آن را در درجه دوم اهميت قرار مي دهد.
1. حتي الامكان در طول روز از نور طبيعي استفاده كنيد ان كار علاوه بر صرفه جويي موجب افزايش سلامت رواني و روحي شما و خانواده تان نيز خواهد شد.
2. براي انجام كارهاي ظريف (خياطي ـ بافتني ـ كارهاي دستي )مطالعه و... كه به نور بيشتري احتياج است به جاي افزايش ميزان روشنايي سقفي، از نورهاي موضعي مانند چراغ مطالعه و آباژور و... استفاده كنيد.
3. تميز كردن مرتب لامپ ها و حباب ها باعث افزايش نوردهي آنها مي شود، بهتر است نظافت آنها را نيز در امور منزل وارد كنيد.
4. در هنگام ترك اتاق حتي براي مدت كوتاه لامپ ها را خاموش كنيد.
5. از روشن و خاموش كردن بي دليل لامپ ها خودداري كنيد.
6. در مواقع غير ضروري حتماً تلويزيون را خاموش كنيد.
7. در صورت امكان از لامپ هاي فلورسنت استفاده كنيد.
8. چنانچه در منزل لوستر چند شاخه داريد بهتر است در شاخه هاي آن از لامپ هاي كم مصرف استفاده كنيد و يا از كليدهاي جدا كننده براي روشن و خاموش كردن بخش هاي مختلف آن استفاده شود.
9. لامپ هاي كم مصرف فشرده كه جديداً تهيه و در بازار نيز وجود دارد از نظر سرپيچ و اندازه حباب، شبيه لامپ هاي معمولي است ولي ميزان نوردهي آنها يكسان و ميزان عمر آنها نيز 8 برابر و ميزان انرژي آنها يك پنجم لامپ هاي معمولي است بهتر است آنها را جايگزين لامپ هاي معمولي كنيد.
10. شبها نيم ساعت قبل از مغرب و 5/2 ساعت بعد از آن و روزها سه ساعت قبل از ظهر ساعات اوج مصرف است. بهتر است براي كاهش هزينه برق از وسايل برقي پر مصرف مانند ماشين لباسشويي يا اتو در اين ساعات استفاده نكنيم.
11. براي شستن لباس با ماشين لباسشويي حتي الامكان از آب گرم استفاده كنيد چون 75% برق مصرف شده توسط ماشين لباسشويي صرف گرم كردن آب مي شود.
12. آيا مي دانيد هزينه ناشي از مصرف بي رويه و استفاده نادرست از وسايل مصرف كننده انرژي سالانه 5 ميليارد دلار است.
13. در هنگام خريد ماشين لباسشويي به مقدار مصرف آن توجه كنيد و حتي الامكان از خريدن دستگاه هاي با وات ( مصرف ) بالا خودداري كنيد.
14. يكي از قسمت هاي داخلي اتو، ترموستات نام دارد كه در كاهش ميزان مصرف اتو نقش مهمي دارد اگر ترموستات اتوي شما از كار افتاده بلافاصله آن را تعمير كنيد.
21_ماشین های لباس شویی معمولاً مقدار زیادی آب مصرف می کنند. بنابراین اگر از تعداد دفعات کاربرد ماشین لباس شویی بکاهید، عملاً در مصرف اب صرفه جویی کرده اید.
22_یک بطری پر از آب یا یک کیسه نایلونی پراز شن و کاملاً در بسته را در مخزن توالت فرنگی و یا فلاش تانک قرار دهید تا مصرف آب را در هربارکشیدن سیفون کاهش دهید.
23_آب خنک مورد مصرف خود را همواره دریخچال نگهدارید تا مجبور نباشید شیر آب را برای مدتی بازبگذارید تا آب خنک شود.
24_برای نوشیدن آب به جای آنکه شیر آب را مدت زیادی باز بگذارید، بهتراست ابتدا چند قطعه یخ در لیوان قرار دهید و سپس شیر آب را بازکنید.
25_به کودکان آموزش دهیم تا با بستن بموقع شیر، از هدر رفتن آب جلوگیری نمایند.
26_می توان از آبی که برای شستن سبزی ها و دست و صورت استفاده می شود، به وسیله لوله کشی و هدایت آن به سمت فلاش تانک، هدایت در توالت استفاده نمود.
27_نشت احتمالی فلاش تانک توالت را با افزودن مواد رنگی به آب آن بیابید. اگر فلاش تانک دارای نشت باشد، ماده رنگی ظرف مدت 30 ثانیه از محل نشت پدیدار می شود. به محض اینکه آزمایش انجام شد، فلاش تانک را بکشید چون ممکن است ماده رنگی به مخزن آب آن آسیب برساند. فلاش تانکهایی که نشتی دارند آب را به داخل کاسه توالت هدر می دهند.
28_به جای شستن اتومبیل با شیلنگ آب، از یک سطل آب هم می توان استفاده کرد.
29_درحالی که کمبود آب در شهر احساس می شود، لزومی به شستشوی پیاده روی مقابل مغازه و منزل نیست.
30_هنگام احداث ساختمان از کارگران ساختمانی بخواهید از آب تصفیه شده استفاده نکنند.
31_زمانی که سرگرم آب دادن باغچه و گلهای منزل هستید با شنیدن صدای زنگ تلفن یا زنگ در بهتر است ابتدا شیر آب را ببندید و بعد به آنها پاسخ دهید.
32_تا حد امکان از آب شرب برای فضای سبز استفاده نشود. باغچه را در شب یا صبح زود آبیاری کنید تا از تبخیرآب جلوگیری شود.
33_نصب کولر در سایه و با استفاده از پوشش مناسب و جلوگیری از نشت آب کولرهای آبی، باعث صرفه جویی زیادی در مصرف آب می شود.
34_زمانی که به مسافرت می روید، ضروری است شیر فلکه بعد از کنتور آب را ببندید. تا از وقوع هرگونه حادثه پیشگیری شود.
35_در مراکز آموزشی و مدارس به اطفال و دانش آموزان محدودیت منابع آب و روش های صرفه جویی آن را آموزش دهیم.
36_کارکرد کنتور در زمانی که همه شیرهای آب بسته است، دلیل تلف آب از لوله های داخل ساختمان می باشد که در نتیجه آن، مقدار زیادی آب به هدر رفته و هزینه گزاف آن را شما خواهید پرداخت.
37_درمحل کار، کارکنان را به صرفه جویی در مصرف آب تشویق نمایید. همچنین پیشنهاد کنید گرایش به حفاظت از آب در فعالیت های عملی و دوره های آموزشی آنها گنجانده شود.
38_گروه های فرهنگی، غیر دولتی را به ایجاد و ارتقای فرهنگ حفاظت از آب در میان کودکان و بزرگسالان تشویق کنید.
39_هرگونه اتلاف قابل توجه آب، شکستگی لوله ها و هدر رفتن آب در هر نقطه را به مرکز ارتباطات مردمی (تلفن 122) اطلاع دهید.
40_تعویض واشر شیر آب برای جلوگیری از چکه کردن آب کار دشواری نیست.
اگر جامعه اي دچار بحران در يك يا چند كالاي اقتصادي شد مي بايست همگان چنان تلاش كنند تا از آن برهند. در اين زمان است كه صرفه جويي گاه به معناي كم مصرف در حد اعتدال و ميانه است كه تنها نيازهاي اساسي و اصلي شخص و يا جامعه پاسخ داده شود.
در آيه 47 سوره يوسف خداوند به ضرورت صرفه جويي در زمان بحران هاي اقتصادي اشاره مي كند و در آيات 47 و 48 بر لزوم برنامه ريزي ازسوي دولت مردان براي مقابله و يا حل بحران هاي اقتصادي تأكيد مي ورزد.
اين آيات ضمن اشاره به مسئوليت هاي دولت نشان مي دهد كه عوامل طبيعي بوجودآورنده بحران نمي تواند توجيه گر رفتارهاي دولت باشد و دولت ها موظف هستند كه حتي براي شرايط فوق العاده چون خشكسالي برنامه ريزي كنند.
بنابراين بهره مندي از ابزارهاي پيش بيني اوضاع و آمادگي دايمي براي حالت هاي فوق العاده، از ضروريات و مسئوليت هاي دولت است كه در آيه مورداشاره قرار گرفته است.
لزوم جيره بندي از ارزا ق و كالاهاي اقتصادي در وضعيت كمبود و تنگناهاي اقتصادي از مطالبي است كه در آيات 60 سوره بقره و نيز 160 سوره اعراف بدان توجه داده شده است.
لزوم نظارت حكومت و دولت بر امور اقتصادي از توليد گرفته تا توزيع و مصرف آن ازجمله وظايف و مسئوليت هاي دولت است كه در آيه 47 و 55 سوره يوسف آمده است. مديريت توزيع و اصلاح در توليد و توزيع و مصرف به عنوان وظايف پيامبران و دولت هاي اسلامي امري است كه در آيات مختلف به ويژه 84 تا 86 سوره هود و آيات ديگر بدان اشاره شده است.
از همه اين مطالب و بسياري مطالب و آيات ديگر كه در حوصله اين نوشتار نيست مي توان دريافت كه وظيفه همگاني ايجاب مي كند تا در مصرف درست و بهينه كالاهاي اقتصادي تلاش كنيم و هريك از ما موظف است تا براساس چارچوب هاي مورد پذيرش اقتصادي عمل كند و در مصرف كالاي اقتصادي زياده روي و اسراف نكند.
ازنظر اسلام و قرآن، اعتدال در مصرف و ميانه روي و صرفه جويي به معناي مصرف درست و متناسب، اصلي اساسي و از اصول نخستين اقتصاد اسلامي مي باشد كه مؤمنان براي دست يابي به كمال شخصي و جمعي و امت اسلامي براي رسيدن به جامعه نمونه و برتر مي بايست آن را در نظام اقتصادي خويش درنظر گيرند.
از آن جايي كه قرآن كتاب هدايت آدمي و جامعه بشري به سوي تعالي و كمال است، برنامه ها و نظام اقتصادي آن نيز در همين چارچوب مي باشد. از اين رو خداوند بر لزوم وسيله قرار گرفتن ابزارهاي اقتصادي براي تحصيل امر معنوي واخروي تأكيد مي كند (قصص آيه 77) و مي كوشد تا با جمع ميان دنيا و آخرت در حوزه اقتصادي مردم را به سوي كمال سوق دهد (بقره آيه 201 و نساء آيه 134 و آيات ديگر)
اگر از نظر اسلام، سلامت اقتصادي و پرهيز از فسادانگيزي در حوزه اقتصادي (اعراف آيه 85 و هود آيه 84 تا 86) و تصحيح روابط اقتصادي جامعه، هم پاي مسايل اعتقادي و عبادي در صدر برنامه هاي پيامبران قرار دارد (اعراف آيه 85 و هود آيات 84 تا 87 و شعراء آيات 177 تا 183 و ده ها آيه ديگر) اين امر نمي تواند جز با صرفه جويي و بهينه سازي مصرف همراه باشد؛ زيرا اقتصاد در هرحال بستري براي تكامل بشري است و به عنوان هدف ابزاري و يا مياني مطرح مي باشد كه مي بايست آدمي با بهترين شيوه مصرف و استفاده درست و مناسب، خود را در جايي قرار دهد كه بتواند رشد و كمال خويش را ادامه دهد. از اين رو همان اندازه كه اسراف و اتراف و تبذير زشت و ناپسند است استفاده نكردن درست از نعمت هاي خداوندي نيز به معناي ناديده گرفتن ابزارهاي كمالي است.
ازنظر قرآن، اقتصاد و ثروت مايه قوام جامعه است (نساء آيه 5) و امور ا قتصادي و معيشتي مردم داراي جايگاهي مهم در حد مسايل اعتقادي و عبادي (بقره آيه 3و 31و 43و 83و 177و 277) دارد و براين اساس مي بايست همگان از شخص و جامعه و دولت در مسير اقتصاد سازنده و مثبت حركت كنند تا فرصت هاي برابر براي همگان جهت دست يابي به همه ابزارهاي رشد و تكامل فراهم آيد. بنابراين هركسي كه با مصرف زياد و اتراف و تبذير و اسراف بخشي از ابزارهاي رشدي و كمالي را از ميان ببرد مي بايست پاسخ گوي خدا و جامعه انساني باشد.
1_از کلیه قوانین و محدودیتهای حفاظت آب که ممکن است در محل زندگی شما اعمال شود، آگاه شوید و از آن تبعیت کنید.
2_از آب حفاظت کنید، چون زندگی ما به آن وابسته است. هیچگاه به دلیل اینکه فرد دیگری مسوول پرداخت آب بها است، آب را هدر ندهید.
3_موقع مسواک زدن شیر آب تصفیه شده را باز نگذارید.
4_هنگام استحمام در فاصله بین شستن بدن و سرشویی، لزومی ندارد که شیرآب به طور پیوسته باز باشد.
5_برای آب دادن به درختان، درختچه ها، بوته ها و گلها، از روش آبیاری قطره ای استفاده کنید.
6_برای دوش گرفتن در حمام، زمان بگیرید و آن را به کمتر از 5 دقیقه برسانید، با این روش ماهیانه حدود 4000 لیتر آب صرفه جویی خواهد شد.
7_بهتر است برای شستن سبزی ها ابتدا آنها را در ظرفی بخیسانید و سپس آب بکشید.
8_ازجریان آب به منظور آب شدن یخ گوشت یا دیگر مواد غذایی منجمد استفاده نکنید.
9_فرزندان خود را در مورد نیاز به حفاظت از آب آگاه کنید. از خرید اسباب بازی ها و سرگرمی هایی که به یک جریان ثابت آب نیازدارند، خودداری نمایید.
10_هنگام استفاده از دستشویی شیر آب را به طور مداوم باز نگذارید چون جریان دایم آب موجب هدر روی آن می شود.
11_اگر دوش حمام شما در طی کمتر از 20 ثانیه یک ظرف چهار لیتری را بتواند پر از آب کند در آنصورت حتماً آنرا با یک سر دوش کاهنده مصرف تعویض کنید.
12_برای نظافت حیاط به جای مصرف آب بهتر است از جاروب استفاده شود.
13_درباغچه خانه، درختان، بوته ها و چمن های بومی و مقاوم به خشکی که به آب کمتری نیازدارند و تحمل ماههای گرم تابستان را دارند، بکارید.
14_تمام شیلنگ ها، اتصالات و شیرها را به طور مرتب کنترل کنید تا از نشتی آب جلوگیری شود.
15_ضروری است برای اطمینان از سلامت لوله ها و شیرهای آب؛ آنها مرتباً کنترل شوند.
16_درمواقع جایگزینی یا افزودن گل و گیاه در باغچه خانه، گیاهی را انتخاب کنید که آب کمتری مصرف کند. به این طریق سالانه 2200 لیتر آب برای هر گیاه قابل صرفه جویی خواهد بود.
17_ازنصب سیستم های آب تزیینی (مثل فواره ها) اجتناب کنید. مگر اینکه آب در سیستم بازیافت شود. همچنین سیستم را درجایی نصب کنید که تلفات کمی در اثر تبخیر و باد داشته باشیم.
18_لوله های آب منزل خود را عایق بندی کنید. عایق کاری لوله های اب گرم، روشی است که هدررفتن آب را قبل از خروج آب گرم کاهش می دهد.
19_لوله های آب گرم را عایق بندی کنید تا برای رسیدن آب گرم به شیرآب، لازم نباشد آنرا بی جهت بازبگذارید.
20_هرگز آبی را که می توان به مصارفی نظیر آبیاری و یا شستشو رسانید، فاضلاب حساب نکنید.
وقتی حقوق ماهیانه تان را گرفتید آن را به چند قسمت تقسیم کنید. اول مواد خوراکی را که در یک ماه باید مصرف کنید تهیه کنید. البته در حد اعتدال (گوشت، برنج، مرغ، ماکارونی و...) مقداری از پولها را برای پیشامدهای غیر مترقبه کنار بگذارید. مانند میهمان، بیماری و... در همان ابتدا پول قبض های آب برق و گاز و تلفن را پرداخت کنید. و بقیه ی پول باقی مانده را به روزهای ماه تقسیم کنید و همان مقدار تعیین شده برای هر روز را در دسترس قرار دهید. از اول صبح با این پول، برای صبحانه، ناهار و شام برنامه ریزی کنید. تا جایی که می توانید بیشتر از مقدار تعیین شده خرج نکنید.
سعی کنید با اتوبوس رفت و آمد کنید و یا اگر با تاکسی رفت و آمدمی کنید، هرچه پول خرد از هر طریقی اضافه می آورید به هیچ عنوان خرج نکنید. بلکه داخل یک قلک بریزید در پایان سال تا حد نسبتاً زیادی مشکلتان را حل می کند.
از خرید لباس و کفش اضافی خودداری کنید مواظب وسایل خود باشید، تا کمتر از بین بروند و مجبور به خرید مجدد نشوید.
اگر احیاناً می خواهید کادویی برای فامیل یا دوستان تهیه کنید به در آمد خود نگاه کنید، نه به کادوهای دیگران، اگر خیاطی وارد هستید هیچ وقت لباس آماده نخرید. زیرا با دوختن لباس هزینه ی آن تقریباً نصف می شود. برای خرید اجناس بیشتر به کیفیت توجه کنید، تا کمیت. از زمان تولد فرزندتان سعی کنید یک حساب پس انداز برای او باز کنید و هرچند وقت یکبار در حد امکان پولی را برای او کنار بگذارید. با این کار هم به شما فشار نمی آید و هم اینکه در آینده بسیاری از مشکلات او را حل خواهد کرد بچه ها را طوری تربیت کنید، که سطح توقع آنها مطابق با درآمد خانواده باشد تا در آینده که بزرگتر می شوند، دچار مشکل نشوند.
سعی کنید همیشه صرفه جو باشید، در ضمن صرفه جویی را از همان سالهای اولیه به فرزندتان بیاموزید.
اگر قادر به خرید وسیله ای برای خانه نیستید در ضمن، احتیاج مبرم به آن وسیله دارید، می توانید آن را بصورت اقساط تهیه کنید، با این کار هم به شما فشار نمی آید و هم انیکه نیازتان را برآورده کرده اید. البته در نظر داشته باشید که چند خرید با هم نداشته باشید، که تعداد اقساط زیاد شود و به شما فشار بیاید بلکه می توانید اول وسایل ضروری را بخرید و بعد از پایان اقساط می توانید وسایل مورد نیاز بعدی را خریداری کنید.
سعی کنید در فصل تابستان میوه هایی را که ارزان هستند، تهیه کنید و در فریزر نگهداری کنید و در فصل زمستان از آنها استفاده کنید.
سعی کنید ترشی، مربا، رب، آبغوره، آبلیمو را خودتان تهیه کنید تا مقرون به صرفه باشد.
سعی کنید در مصرف آب و برق و... صرفه جویی کنید تا مخارج کمتری را برای دادن قبضها پرداخت کنید.
رهبرمعظم انقلاب فرموده اند: مردم ايران درمسير تحقق شعار مهم وحياتي "اصلاح الگوي مصرف درهمه زمينهها"، برنامه ريزي و حرکت کنند تابا استفاده صحيح و مدبرانه از منابع کشور، مصداق برجسته اي از تبديل احوال ملت به نيکوترين حال ها،ظهور و بروز يابد
.
رهبر معظم انقلاب سال 1388 را سال
"
اصلاح الگوي مصرف" ناميدند و با اين نامگذاري گامي تازه در مسير توسعه پايدار در تمامي ارکان جامعه به ويژه سازمان ها و نهادهاي مختلف و تلاشي گسترده درجهت اصلاح الگوي مصرف و نهادينه نمودن اين مسير پر اهميت، که ما را به اهداف بلند مدت در توسعه اقتصادي رهنمون مي کند ، آغاز شد
.
پژوهش و تحقيقات تکيه گاهي محکم و شناخته شده براي تمامي صاحبان فکر و انديشه است و جايگاه پژوهش در بستر سازي کليه مسائل جامعه بر کسي پوسيده نيست شايد زماني اندک از توصيه عالمانه رهبر معظم انقلاب نگذشته بود که دست اندرکاران امر پژوهش با ايجاد زمينه هاي تحقيق و جستجو با معيارهاي تخصصي حوزههاي خود، در ريشه يابي فرهنگ مصرف و تغيير الگوي موجود سرآغازي بر ترويج الگوي صحيح مصرف در جامعه را کليد زدند وبا ارايه مقالات متعدد در مجامع علمي، انتشار کتاب و ...، با اين پيام رهبر انقلاب همراه شدند
.
به منظور اصلاح مصرف در جامعه نياز به شناخت قالب فرهنگ عمومي ، شناسايي الگوهاي موفق مصرف در ديگر نقاط دنيا و بومي سازي اين الگوها در داخل کشوراست و اين امر مقدور نيست مگر در قالب يک طرح تحقيق منسجم و فراگير که بتواند در توسعه همهجانبه و پايدارجامعه موثر باشد
در اين رابطه توجه به معيارهاي اسلامي و ارزشهاي حاکم بر اين موضوع را نبايد از نظر دور داشت محورهايي چون مبارزه با اسراف، حرکت در جهت اصلاح الگوي مصرف، درست مصرف کردن، کارآمدي و اثربخشي مصرف و توجه به ابعاد فرهنگي و اجتماعي از جمله اين ارزشهاست که توسط محققين و مجريا ن در مراحل مختلف از برنامه ريزي تا عمل در اين حوزه مورد تاکيد قرار مي گيرد
.
از مصاديق اصلاح الگوي مصرف که پژوهش در آنها بسيار مي تواند اثر بخش باشد ، مي توان به مواردي چون ارائه طرح هايي در جهت آموزش، بهسازي و اعمال مديريت صحيح و نهايتا افزايش بهره وري نيروي انساني و مشارکت مردمي ، تحول در ساختار هاي تشکيلاتي دولت و تحول درنظام مديريتي و استخدامي ، چگونگي ارتقاء فرهنگ بهره وري و صرفه جويي دردستگاهها و جامعه ، اصلاح روش هاي موجود در انجام کار به منظورحذف مراحل زايد، ارائه يک الگوي عملي مصرف باتوجه به برنامه چشم انداز بيست ساله ، نحوه چگونگي نهادينه کردن الگوي صحيح مصرف انرژي و ساير منابع ، تشويق مردم به استفاده بهينه از وسايل حمل و نقل عمومي ، نحوه خودداري از برخي کارهاي غيرضروري و در پايان برنامه ريزي در جهت استفاده از فنآوري هاي روز که عملا منجر به صرفه جويي شود، اشاره داشت
.
پژوهش در شناسايي تجربه کشورهايي که با بي پروايي ضمن هدر دادن سرمايه هاي ملي، از منابع طبيعي خود براي بهبود و توسعه بهره نمي گيرند و علاوه بر صرف منابع فراوان مالي، از توسعه همه جانبه نيز برخوردار نشدند ، ياري رسان مسئولان و مجريان خواهد بود
.
نفس اهميت پژوهش در اين امر را مي توان در جمله سقراط نيز دريافت . او مي گويد : "يک زندگي مطالعه نشده ،ارزش زيستن ندارد..." پس مي توان نتيجه گرفت که دستيابي به رشد و توسعه اقتصادي، نيازمند استفاده بهينه از منابع طبيعي و افزايش رشد و توسعه پايدار هم در گرو شناسايي و گزينش بهترين فرصت ها و امکانات به منظور تجهيز منابع مالي جامعه است و همه اين شناسايي ها در گرو پژوهش و اهميت دادن به اين امر در کليه امور است
.
در آغازين روز سال 88، رهبر معظم انقلاب، با تاکيد بر لزوم اصلاح الگوي مصرف، فرمودند: اين حرکت، گامي اساسي در روند پيشرفت و عدالت است چرا که بيماري اسراف، از لحاظ اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي، آسيبها و مشکلات گوناگوني بوجود آورده و آينده کشور را تهديد ميکند
.
انتظار مي رود براي رسيدن به اين گام مهم وبهره جستن از تجارب ديگران ،قبل از هرگونه اجرا در مساله اصلاح الگوي مصرف به پژوهش و بررسي هاي علمي تکيه کرد و نتايج بدست آمده را در عمل در ابعاد مختلف، به ويژه دربعد اقتصادي و اجتماعي به معناي شناسايي آسيب ها و رفع چالش ها در مسير تکامل، پياده کرد
.
همچنين با توجه به جايگاه ممتاز جمهوري اسلامي در معادلات جهاني، وجود بحران اقتصادي در جهان، تداوم تحريمها، سند چشمانداز 20 سال کشور و تداوم نوآوري و شکوفايي و... ،اميد است نخبگان و انديشمندان، با دراولويت قرار دادن بيانات رهبر گرانقدر انقلاب و ارائه راهکارهاي مستند علمي- پژوهشي، اين ايده ارزشمند را مورد تاکيد بيشتر قرار دهند
.
در برنامه هاي هفته پژوهش به منظور نهادينه کردن فرهنگ پژوهش در مسائل مختلف جامعه و بويژه اصلاح الگوي مصرف ،روز 26 آذرماه به عنوان روز "پژوهش محور اصلاح الگوي مصرف
"
نامگذاري شده است. تا بدينوسيله اهميت محوريت پژوهش در اين امر مهم بار ديگر يادآوري شود
.