توحید مالکیت و حاکمیت خداوند در قرآن کریم
یکى از مهمترین شعب توحید افعالى، توحید در مالکیّت است. یعنى مالک حقیقى، هم از نظر تکوین، و هم از نظر تشریع، ذات پاک خدا است؛ و بقیّه مالکیّتها همه جنبه مجازى و غیر مستقل دارد.
توضیح اینکه: مالکیّت بر دو گونه است: مالکیّت حقیقى (تکوینى)، و مالکیّت حقوقى (تشریعى)؛
مالک حقیقى کسى است که داراى سلطه تکوینى و خارجى بر چیزى باشد؛ و امّا مالکیّت حقوقى و تشریعى، همان قراردادى است که تسلط قانونى را بر چیزى امضاء مىکند؛ مثل مالکیّت انسان نسبت به اموال خود. هر دو نوع مالکیّت، از دریچه چشم یک موّحد در عالم هستى، در درجه اوّل از آن خدا است. او است که داراى سلطه وجودى بر همه اشیاء جهان است؛ چرا که همه موجودات از اویند؛ فیض وجود را لحظه به لحظه از او مىگیرند، و همه وابسته به او هستند، و به این ترتیب مالکیّت حقیقى او بر همه چیز به طور همه جانبه و تمام عیار ثابت است.
از نظر مالکیّت قانونى نیز همه چیز از آن او است؛ چرا که خالق و آفریدگار و ایجاد کننده همه اشیاء، او مىباشد؛ و حتى آنچه را ما تولید مىکنیم، تمام وسائل تولید را، او به ما مرحمت کرده؛ بنابراین در حقیقت مالک
ادامه مطلب
یاد خدا سپری در برابر گناه
بی تردید تقوای الهی و پرهیز از گناه موجب باقی ماندن بر عهد بندگی خدا است و موجب قرب انسان به پروردگار خود خواهد بود. پس کسی که درپی تقرب به آستان پروردگار عالم است باید به هر وسیله خود را از عصیان و گناه بر حذر بدارد.
یاد خدا باز دارنده از گناه
یاد خدا یکی از مهمترین عوامل ترک معاصی است چرا که انسان مؤمن با یاد خدا قلبش خاشع شده و از عصیان چشم می پوشد.
(إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذينَ إِذا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ...)؛انفال/2
مؤمنان، فقط كسانى هستند كه چون ياد خدا شود، دلهايشان ترسان مى شود.
بنابراین یاد خدا برای مومنان بهترین دستگیره برای رهایی از دام گناهان است.چنین است که توجه به آیات الهی که ذکر خدا است مقدمه رسیدن به تقوا خوانده شده است:
ادامه مطلب
زمینه و پیشینه اثر پذیری شاعران پارسی از قرآن و حدیث به آغاز پیدایی و زاد و ولد شعر فارسی؛یعنی سده سوم(هـ.ق) باز می گردد، روزگاری که فرهنگ اسلام که برخاسته از قرآن و حدیث بود، سراسر ایران را فرا گرفته و در روح و جان ایرانیان ریشه دوانده و در خوی و خصلت آنان تبلور یافته بود و شاعران و ادیبان در سروده های خویش معانی و مبانی و معارف دلنشین قرآن و حدیث را در ایینه کلام خیال انگیز و هنرمندانه خویش به مشتاقان تقدیم می کرده اند تا هم به قداست و حرمت سروده و شعر خویش افزوده، هم نشانه خردورزی و دانشمندی آنان باشد.
تجلی قرآن و حدیث در سروده های پارسی گویان سده های سوم و چهارم(هـ.ق) چندان گسترده نبود، زیرا که شعر فارسی دوران کودکی و نوجوانی خود را می گذراند و نیز مضمون و مایه آن بیشتر بر محور مدح، ستایش، عشق و… می چرخید.
اما با گذشت زمان و گسترش روز افزون شعر فارسی و پیوند آن با پدیده های فرهنگی؛ همچون قرار گرفتن شعر در خدمت تبلیغ دین و گرفتن قالب
ادامه مطلب
قرآن کریم به عنوان کتاب آسمانی در لایه های مختلف زندگی مردم ایران حضور دارد. این حضور پر نور، چنان تأثیری در فرهنگ عامیانه مردم گذاشته است که در بسیاری از مثل ها، کنایه ها، شعرها، دعاها، سوگندها، نفرین ها و… خواسته یا ناخواسته به کار می رود.کمتر کسی را می توان پیدا کرد که تعبیر«فاتحه کسی راخواندن» یا «به هیچ صراطی مستقیم نبودن» را نشندیده باشد.شاید در کاربردهای عامیانه گوینده سخن متوجه استفاده از این عبارت ها و تأثیرات قرآنی نباشد؛ولی به هر روی، بسیاری از ما در محاورات روزانه خود از این گونه تعبیرات عامیانه استفاده می کنیم.
البته پیدایش این گونه از عبارت ها و گونه های کلامی، مرهون ذوق سلیم و طبع روان مردم نیک اندیش ایران در گذشته و حال بوده است که تلاش کرده اند؛ کلمات، عبارت ها، نام سوره ها و متن ایات قرآنی را در گفتار روزانه خود بگنجانند.
در این نوشتار برآنیم تا بخش دیگری از تأثیرات قرآنی بر فرهنگ عمومی را به علاقمندان تقدیم داریم.
فضیلت و کاربردهای سوره حمد:
سوره مبارکه «حمد» که با نام های؛ الحمد، الفاتحه، فاتحة الکتاب، سبع المثانی، امّ الکتاب و… خوانده می شود از زیباترین و پرمحتواترین سوره های قرآنی است به گونه ای که امام رضا(ع) فرموده اند: خیر و حکمتی که در سوره حمد جمع آمده است. در جای دیگر قرآن نیست 1 و پیامبر گرانقدر اسلام آن را برترین سوره کتاب خدا 2 و شریفترین گنج عرشی3 دانسته اند.
برای قرائت این سوره شریفه پاداش های فراوانی ذکر شده است که دلالت بر عظمت این سوره مبارکه دارد. از امام باقر(ع) روایت شده است:هر کس سوره حمد را قرائت کند خداوند در خیر دنیا و آخرت را به
ادامه مطلب
تعليم و تربيت در قرآن
یکی از امتیازات و ویژگی های قرآن مجید این است که خود یک کتاب تربیتی است و همه آیات آن به طور مستقیم و غیر مستقیم در مقام تربیت انسان در رده های مختلف سنی، از خردسال تا کهن سال است. گاه این وظیفه خطیر را به صورت مستقیم و گاه به صورت غیر مستقیم بیان کرده است. یکی از بخش های مهم تربیت، تربیت فرزندان است که قرآن در سوره های متعدد و در ضمن بیان سرگذشت انبیا و فرزندان آنان (حضرت نوح، ابراهیم، یعقوب، یوسف و…) به مسائل تربیت فرزند (اهمیت، محور ها، شیوه ها و…) آگاهی داده است. اوج آموزه های قرآن در این زمینه در سوره لقمان است که خداوند متعال به صورت مستقیم محورهای مختلف تربیتی را از زبان لقمان خطاب به فرزندش بیان نموده است که به بعضی از این آیات اشاره می کنیم:
ادامه مطلب
اعجاز علمی قرآن در پدیده ابر
در نوشتار حاضر، با بهرهگیری از یافتههای دقیق علم هواشناسی، آیات مربوط به هواشناسی مورد بررسی قرار گرفته و از این طریق، اعجاز علمی نهفته در این آیات آشکار و اثبات شده است.
در این راستا آیات مربوط به لقاح در طبیعت و نقش باد در بارور کنندگی ابرها و نیز آیات بیانگر چگونگی تشکیل و بارش تگرگ از نوعی ابر، مورد بررسی و پژوهش علمی قرار گرفته است که در این خصوص، دو نوع از اعجاز علمی یعنی اشاره قرآن کریم به کوهوار بودن ابرهای تولید کننده تگرگ و نیز لقاح ابرها توسط بادها به اثبات رسیده است.
نقش بادها در لقاح و بارورکنندگی در طبیعت از قبیل ابرها و نزولات جوی مانند تگرگ و برف از دیدگاه قرآن کریم بیان شده و با دیدگاه مفسران و محققان هواشناسی مورد بررسی قرار گرفته است.
قرآن کریم معجزه جاوید پیامبر اعظم(ص) در راستای هدایت انسانها در لابلای معارف الهی و انسانساز خویش به ذکر پدیدههای طبیعی از جمله هواشناسی همراه با اشارات علمی پرداخته که با توجه به شرایط جغرافیایی و تاریخی و به لحاظ میزان اندوختههای علمی بشر در خور تأمل میباشد و در عصر حاضر نیز این گزارشها در علم هواشناسی از جایگاه ویژهای برخوردار است. پدیدههای طبیعی از قبیل باد، ابر، باران و لقاح از عوامل اصلی چرخه هستی و حیات همه جانداران است. در قرآن مجید هم چگونگی تشکیل ابر، باران، تگرگ، لقاح و... مورد اشاره قرار گرفته است. این امر با توجه به عدم آگاهی دقیق و کامل بشر در عصر
ادامه مطلب
شبی مهتابی بود.هنگامی که اطراف خانه خدا طواف می کردم، صدای زیبا و غم انگیزی به گوشم رسید، به دنبال صاحب صدا می گشتم که چشمم به جوانی زیبا و خوش قامتی افتاد که آثار نیکی در چهره اش نمایان بود، دست در پرده خانه خدا افکنده بود و چنین مناجات می کرد:
ای مولای من! ای خدای من! چشم های بندگان در خواب فرو رفته و ستارگان آسمان، یکی بعد از دیگری، سر به افق مغرب گذارده و از دیده ها پنهان می گردند و تو خداوند حی و قیومی که هرگز خواب تو را فرا نمی گیرد. در این دل شب پادشاهان درهای قصرهای خویش را بسته ونگهبانان گمارده اند،خطاکار و مستمندم.از تو امید رحمت دارم، ای رحیم و ای کریم! نظر لطفتت را می طلبم، ای کسی که دعای گرفتاران را در تاریکی های شب اجابت می کنی! و دردها و رنج ها و بلا ها را برطرف می سازی، گنهکاران به در خانه چه کسی بروند و از که امید بخشش داشته باشند.
«اصمعی» گفت:آن قدر جوان نالید و نالید که بی هوش شد و به زمین افتاد، نزدیک او رفتم و به صورتش خیره شدم، نور ماه در صورتش افتاده
ادامه مطلب
چرا در برخی از سوره های قرآن«اللّه» بسیار زیاد به کار رفته و در برخی سوره ها کمتر؟ مثلاً:سوره«طه» و سوره «حج» از نظر تعداد صفحات تقریباً مساویند ـ هر یک ده صفحه ـ ولی در سوره حج، هفتاد و پنج بار لفظ «اللّه» تکرار شده و در سوره طه تنها شش بار این لفظ به کار رفته است و در عوض در سوره طه چهار بار لفظ «رحمان» به کار رفته که در سوره حج ، اصلاً به کار نرفته است.
سوره مریم اگر چه از سوره حج کوچکتر است و تقریباً سه چهارم آن است؛ولی تنها هشت بار لفظ«اللّه» را در خود جای داده است؛ اما در عوض شانزده بار لفظ«رحمان» در آن به کار رفته است و رکورد دار است و هیچ سوره ای به پای آن نمی رسد.اگر سوره توبه را نیز در فهرست مقایسه ای خود بیاوریم،نتیجه ها جالبتر می شود؛ زیرا سوره توبه اگر چه بیست و یک صفحه است و تقریباً دو برابر سوره طه و از مجموع طه و مریم کمی بیشتر است؛ ولی تعداد کلمه«اللّه» های آن حدود صد و هفتادتاست، حدوداً ده برابر مجموع
ادامه مطلب
خداوند متعال بسیار آمرزنده است و مهربان و بندگان گناهکارش را می بخشاید. اگر بنده ای گناه کند، آنگاه به درگاه خدا توبه نماید و خود را اصلاح گرداند، مغفرت و آمرزش خداوند را بدست می آورد.
ایات قرآنی و احادیث نبوی که از مغفرت و آمرزش خداوند، سخن می گویند، بسیارند.هنگامی که انسان روایات و ایات الهی را می خواند، روانش آرام می گیرد،و اعضا و جوارح انسان در برابر خداوند خاشع می شوند،زیرا این ایات و روایات عقل و وجدان او را مورد خطاب قرار داده و تمام احساسات او را تحریک می کند و انسان را نسبت به جامعه و خانواده مسؤولیت پذیر می کند.خداوند بندگانش را دوست دارد و زمینه هدایت، استواری و توبه را برای آنان فراهم می کند؛ولی انسان تکبر می ورزد و با گستاخی تمام در حضور او معصیت و گناه می کند.
از رسول خدا (ص) دعاهای بسیاری روایت شده است از جمله:«خداوندا! تو پروردگار منی، هیچ خدایی جز تو وجود ندارد، مرا آفریدی و من بنده توام و تا جایی که می توانم بر عهدی که با تو بستم،می مانم، به تو پناه می برم و به نعمت هایی که به من بخشیدی اعتراف می کنم و به گناهانم نیز اقرار؛ زیرا غیر از تو هیچ کس دیگر، آمرزنده گناهان نیست».
لازم نیست که با دعاهای معین و مشخصی با خداوند ارتباط برقرار کنیم، بلکه می توانیم با آنچه که در درونمان حس می کنیم، او را بخوانیم.با هر زبان و به هر شکل ممکن، می توان با او ارتباط برقرار کرد و این مهم پس از فراهم شدن شرط های دعا که همان خشوع در برابر خدا و صداقت در گفتار و یقین به قدرت او در اجابت است، بدست خواهد آمد.
مستحب است که مسلمان مجموعه ای از دعاهایی را که رسول خدا (ص) به زبان آورده است را حفظ کند، زیرا او اُسوه صداقت و بلاغت است و خداوند بیان شیوا به او عطا کرده.
کسی که در سیره و روش رسول خدا(ص) تأمّل کند، می بیند که او همواره از خداوند طلب مغفرت می کرده است و ذکر توبه، روز و شب بر زبان ایشان جاری می شد؛ در حالی که او معصوم بود و خداوند به آن حضرت فرمود:«إنا فََتحنا لک فتحاً مُبینا.لیغفر لَکَ اللهُ ما تَقدَّمَ مِن ذَنبِکَ و ما تأَخَّرَ و یتِمّ نعمتَهُ عَلَیکَ و یهدیکَ صراطاً مُستقیماً».(سوره فتح، ایه های 1 و 2)
هنگامی که عایشه ـ همسر پیامبر ـ پیامبر را در حال نماز و پاهای ورم کرده می دید؛ از او می خواست تا استراحت کند. پیامبر(ص) پاسخ می داد: ایا نباید بنده ای شکرگزار باشم؟
سلام خداوند بر سرور و مولایمان رسول خدا(ص) باد، خداوندا! بر مرتبه و مقام پیامبر ما حضرت محمد(ص) بیفزای همانگونه که به او وعده دادی و تویی که از وعده هایت عدول نمی کنی. خداوندا! تو که از نهان و آشکار ما بهتر آگاهتری از ما در گذر.
He the Forgiver
M. B. Jazaeri
God the Almighty is the Most Forgiving and the Most Kind. He is who forgives the sins of His servants and whosoever commits sin and then rePents and Purifies himself, he will be forgiven by God.
Furthermore, Quranic verses and ProPhetic hadiths with resPect to Divine Forgivness are many. Having recited Quranic verses and ProPhetic hadiths, oneصs mentality becomes calm, while oneصs organs will be fearful before God; for theses verses and hadiths are addressing manصs wisdom and conscience and stimulate his feelings and make him resPonsible for the society and the family. God, on the others, likes His servants and Paves the way of guidance, steadfast and rePentance for them, but man snobes and at the court of his Lord, he imPudently commits sin.
Also there are so many suPPlications rePorted from the Holy ProPhet (S.A.W.) such as:
زO God! You are my Lord, there is no god, but You. You created me and I am Your servant and as far as I can, I remain faithful toward my Promise with You and I seek refuge in You and I acknowledge to whatever You have granted me and I also acknowledge to my sins; for there is no one but You to forgive the sins.س
In fact, there is no need to contact with God by ProPer or certain Prayers, rather, we can call Him by our sentiments. In a sense, we should contact with God in any form or by any tongue and this imPortant Point will be gained after Providing the conditions of the Prayer which is the same courtesy against God, honesty in sPeeches, and believing in His Power to be answered.
Besides, it is commended for Muslim to memorize a collections of the Prayers uttered by the Holy ProPhet (S.A.W.), for he is an examPle of honesty and eloquence and God also had granted a fluent exPression to him.
If a Person thinks deePly of the Holy ProPhetصs traditions, he will come to know that the Holy ProPhet (S.A.W.) used to ask Godصs forgiveness and he uttered زGod forgives meس day and night, while he was innocent and God said to him:
زSurely, We have given to you a clear victory, that Allah may forgive your community their Past faults and those to follow and comPlete His favor to you and keeP you on a right way, ...سQuran (48:1,2)
Having seen his feet swelled during saying Prayer, Ayesha, the ProPhetصs wife, requested him to take a rest, but he said to her: زShouldnصt I be a thankful servant?س
May God Peace be uPon our Master, the Holy ProPhet (S.A.W.)
O God! give higher ranks to our ProPhet, Hadhrat Muhammad (S.A.W.) as You did Promise and you are the one who does not breach Your Promise.
O God! forgive us, for You are well aware of our inward and outward.
مجله بشارت خرداد و تیر 1384، شماره 47
خدا
,خداوند
,You Promise Your Promise
,گناه
,Holy ProPhet توبه
,Prayers Holy ProPhet
دین، یک جمله بیش نیست
هدف خلقت انسان، رسیدن به مقام بندگی خداست
وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلاَّ لِيَعْبُدُونِ (56ذاریات)
و جنّ و انس را نيافريدم مگر براى آنكه مرا پرستش كنند.
ادیان الهی آمده اند تا انسان را به سوی هدف خلقتش که بندگی خداست راهنمایی کنند. بنابراین همه دین خدا در یک کلام خلاصه می شود که خدا را بندگی کنید و از بندگی غیر خدا بر حذر باشید.
وَ لَقَدْ بَعَثْنا في كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولاً أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ اجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ ... (نحل36)
و البته ما در ميان هر امتى فرستادهاى برانگيختيم كه خدا را عبادت كنيد و از طاغوت (شيطانى و انسانى) دورى جوييد...
این دعوت همه انبیاء الهی بوده است:
لَقَدْ أَرْسَلْنا نُوحاً إِلى قَوْمِهِ فَقالَ يا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ ما لَكُمْ مِنْ إِلهٍ غَيْرُهُ ...
(اعراف59)
به يقين، نوح را به سوى قومش فرستاديم، پس به آنان گفت: اى قوم من! خدا را بپرستيد، كه شما را جز او معبودى نيست...
وَ إِلى عادٍ أَخاهُمْ هُوداً قالَ يا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ ما لَكُمْ مِنْ إِلهٍ غَيْرُهُ أَ فَلا تَتَّقُونَ (اعراف65)
و به سوى قوم عاد، برادرشان هود را فرستاديم، گفت: اى قوم من! خدا را بپرستيد كه شما را جز او معبودى نيست، آيا نمى پرهيزيد؟
وَ إِلى ثَمُودَ أَخاهُمْ صالِحاً قالَ يا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ ما لَكُمْ مِنْ إِلهٍ غَيْرُهُ... (73اعراف)
و به سوى قوم ثمود، برادرشان صالح را فرستاديم، گفت: اى قوم من! خدا را بپرستيد كه شما را جز او معبودى نيست
وَ إِلى مَدْيَنَ أَخاهُمْ شُعَيْباً قالَ يا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ ما لَكُمْ مِنْ إِلهٍ غَيْرُهُ (85اعراف)
و به سوى مردم مدين، برادرشان شعيب را [فرستاديم،] گفت: اى قوم من! خدا را بپرستيد كه شما را جز او معبودى نيست...
بنابراین همه ادیان الهی جز یک هدف را دنبال نمی کنند و آن دعوت انسان به بندگی خدا و اجتناب از بندگی و اطاعت غیر اوست.
نویسنده: سید مهدی خدایی
عصر حاضر، عصر صنعت و تکنولوژی است و کشورهای اسلامی نیز به تبع کشورهای غربی، سعی در پیشبرد صنایع و توجه بیشتر به این سمت دارند و از بُعد اصلی و مهم روحانی و معنوی انسان غافل شده اند که انحطاط مبانی فکری و اخلاقی را بدنبال خواهد داشت. آنچه کشورهای اسلامی بدنبال آن هستند،غرب آن را آزموده و در صدد بازگشت به تدارک مسائل معنوی انسان است.در حالی که اسلام در پرتو انوار جاودانه قرآن، با معرفی الگو،نوید رهایی انسان از بند این قیدها را می دهد.
سعی ما همیشه بر این بوده است تا با ملموس کردن و کاربردی کردن ایات قرآن،زمینه رشد و تربیت اسلامی ـ قرآنی نسل حاضر را فراهم کنیم.
با نگرش کلی به مسائل مطرح شده در قرآن، نمی توانیم بهره لازم را از آن ببریم؛بلکه باید به بررسی مسائل مختلف پرداخت و الگوهای تربیتی را مورد بحث و بررسی قرار داد و با شیوه های گفتاری و عملی مطرح شده در آن، خود را محک زد و با تمسک به روش های مطرح شده، به کمال مطلوب رسید.
مع الأسف در جامعه ما قرآن به حاشیه رفته، و بیشتر برای تیمن و تبرک در ابتدای مجالس چند ایه ای تلاوت می گردد، بدون آنکه، حتی ترجمه ایات بیان گردد. مردم فارسی زبان بدون آنکه معنای آن را بفهمند، به حسب عادت به قرآن احترام می کنند و به آن گوش می دهند؛لیکن از متن عربی ایات چیزی درک نمی کنند. توصیه ما این است برای این که قرآن از مجالس ترحیم و سفره های عقد و… بیرون اید.لازم است که ترجمه ایات کلیدی قرآن به زبان فارسی نوشته شود تا مردم بخوانند و بدانند و آنگاه عمل کنند و دیگر توصیه ما آن است که ایاتی که در ابتدای مجالس خوانده می شود در متن جلسه قرار گیرد و جزو خود جلسه باشد، نه این که قرآن خوانده شود تا در راه مانده ها از راه برسند و افراد آماده شوند، بلکه خوب است که به صورت خیلی خلاصه و فشرده تفسیر ایاتی که تلاوت می شود،گفته شود و نکاتی از آن بیان گردد.
مجله بشارت خرداد و تیر 1384، شماره 47 سرمقاله:مهجوریت قرآن
اثبات وجود خدای تعالی در قرآن کریم
در قرآن کریم آیات فراوانی پیرامون اسماء و صفات خدای تعالی آمده است. برخی از آیات مذکور دلالت بر وجود خداوند و وحدانیت و یگانگی او دارند، که می توان آنها را به عنوان برهان های فلسفی و عقلی در نظر گرفت. در این گفتار به ذکر این براهین و آیات مربوط به آنها می پردازیم.
براهین اثبات وجود خدای تعالی در قرآن
1. برهان امكان و وجوب (فقر و غنا)
برهان امكان، برهانى است كه به واسطه صفت امكان موجودات، وجود واجب الوجود را اثبات می كند. اين برهان در لسان فلاسفه، تقريرات مختلفى دارد كه اشتراك همه آنها پى بردن از امكان موجودات به موجود واجب است. منظور از امكان، همسانى نسبت ماهيّت، با وجود و عدم است و چون دور و تسلسلِ علل باطل است، سلسله علل ممكنات به موجودى ختم می شود كه وجودش ضرورى است و وابسته به علتى نيست.(شرح تجريد، ص 81 و 290)
اين اصطلاح در قرآن به كار نرفته است؛ ولى مفسّران و متكلّمان در برخى آيات، اشاراتى به اين برهان كرده اند،( الفرقان، ج 22، ص 321) البتّه مقصود اين نيست كه عين مقدمات برهان امكان و وجوب در اين آيات آمده، بلكه فقر و حاجت موجودات كه در آيات مطرح شده، لازمه مفهوم امكان( يكسانى نسبتِ شیء با وجود و عدم) است؛ نه عين آن.
وابستگى هميشگى خلايق، در وجود و بقا به خالق خويش، دليل وجود صانع:
ادامه مطلب
عدل از نظر قرآن کریم
بخشی از کتاب «عدل الهی» نوشته شهید مرتضی مطهری (ره)
در آیات قرآن کریم، عادل بودن و قیام به عدل بعنوان یک صفت مثبت برای خداوند ذکر شده است. یعنی در قرآن تنها به تنزیه خداوند از ظلم و ستم در آیات قرآن قناعت نشده است بلکه به طور مستقیم نیز صفت عدالت برای خداوند اثبات شده است، چنانکه می فرماید: «شهد الله انّه لا اله الّا هو و الملائکة و اولوا العلم قائماً بالقسط؛ خدا و فرشتگان و دارندگان دانش گواهی می دهند که معبودی جز خدای یکتا که به پادارنده عدل است، نیست» (آل عمران/ 18) بنابراین از نظر اسلام، عدل الهی، حقیقی است و عدالت از صفاتی است که قطعا باید خداوند را به آن موصوف نمود.
|
عدل قرآن، همدوش توحید، رکن معاد، هدف تشریع نبوت، فلسفه زعامت و امامت، معیار کمال فرد و مقیاس سلامت اجتماع است. |
عدل اجتماعی در آیات قرآن
بیشترین آیات مربوط به عدل، درباره عدل جمعی و گروهی است اعم از خانوادگی، سیاسی، قضائی، اجتماعی. در حدود 16 آیه در این زمینه وجود دارد. در قرآن کریم، از توحید گرفته تا معاد، و از نبوت گرفته تا امامت و زعامت، و از آرمانهای فردی گرفته تا هدفهای اجتماعی، همه بر محور عدل استوار شده است. عدل قرآن، همدوش توحید، رکن معاد، هدف تشریع نبوت، فلسفه زعامت و امامت، معیار کمال فرد و مقیاس سلامت اجتماع است.
عدل، هدف نبوت و مبنای معاد
عدل به مفهوم اجتماعی، هدف نبوت و رسالت پیامبران است و به مفهوم فلسفی مبنای معاد می باشد و آیات زیادی از قرآن کریم به این موضوع اشاره دارند. چنانکه قرآن درباره هدف نبوت و رسالت پیامبران می فرماید:
ادامه مطلب
توکل به خدا و نقش آن در زندگی انسان
يكى از مظاهر ايمان و مكارم اخلاق، توكل بر خدا و اعتماد به پروردگار متعال است. توکل به عنوان یکی از صفات بارز مومن مورد تاکید ویژه آیات و روایات قرار گرفته است.
1. توكّل چيست؟
پيامبر گرامى اسلام (ص) تفـسير توكّل را از جبرئيل سؤال كرد، جبرئيل گفـت:
-
معناى توكّل اين است كه انسان يقين كند به اين كه سود و زيان و بخشش و حرمان به دست مردم نيست و بايد از آن ها نا اميد بود و اگر بنده اى به اين مرتبه از معرفت برسد كه جز براى خدا كارى انجام ندهد و جز او به كسى اميدوار نباشد و از غير او نهراسد و غير از خدا چشم طمع به كسى نداشته باشد، اين همان توكل بر خدا است. (بحارالانوار ج 68 ص 138)
شخصى به نام حسن بن جهم مى گويد: خدمت امام رضا (ع) رسيدم و عرض كردم: جانم به فدايت، حدّ و مرز توكّل چيست؟ فرمود:
-
توكل آن است كه با اتكاى به خدا از هيچ كس نترسى... (بحارالانوار ج68 ص134)
در روايت ديگرى علىّ بن سويد مى گويد از امام کاظم (ع) تفسير آيه «وَ مَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ» (سوره طلاق، آيه 3) را پرسيدم، فرمود:
-
توكل داراى مراتب گوناگون است. از جمله درجات توكل آن است كه در تمام امورت بر خدا توكل كنى و از آن چه خدا نسبت به تو انجام داده راضى باشى و بدانى كه خدا جز خير و فضيلت براى تو نمى خواهد و نيز بدانى كه در تمام اين امور اختيار با اوست. پس با واگذار كردن امور به او بر خدا توكل داشته باش. (اصول كافى ج2 ص65)
2. اهمیت توكل از نظر قرآن:
قرآن مجيد در موارد متعددى توكل بر خدا را از ويژگي هاى افراد با ايمان مى داند و مى فرمايد:
ادامه مطلب
چه کنم تا در زندگی زمین نخورم
همه ما در زندگیمان بارها شکست خورده ایم. برخی دوباره کمر راست کرده ایم و به راهمان ادامه داده ایم و بسیاری دیگر برای همیشه مأیوس و نا امید شده ایم. گاهی انسان در پی راه حلی می گردد که هنگام شکست و زمین گیر شدن بتواند دوباره برخیزد و به راه خود ادامه دهد و شکست خود را جبران نماید. اما شاید از آن مهمتر این سوال است که چه کنم که اصلاً در زندگی شکست نخورم؟
پاسخ را با یک مثال ساده بیان خواهم کرد. تصور کن در اتوبوس ایستاده ای. با هر ترمزی که راننده محترم می گیرد همه کسانی که مثل تو ایستاده اند به جلو پرتاب می شوند. در این شرایط اگر کسی دستش را به دستگیره ای نگرفته باشد حتما به زمین خواهند خورد. حتی گاهی با وجود اینکه دستگیره را گرفته اند ممکن است به خاطر شدت حرکت اتوبوس دستگیره از دستشان رها شود و زمین بخورند.
زندگی هم مثل همین اتوبوس در حال حرکت است. پستی و بلندی مسیر ممکن است انسان را زمین بزند در این شرایط انسان باید به دستگیره محکمی چنگ بزند تا خودش را حفظ کند.
آن دستگیره چیست؟
تنها دستگیره ای که میتوان به آن اعتماد کرد خداست. انسان باید به خدا ایمان و اعتماد داشته باشد و تنها راهی را برود که او فرمان داده است. این راه, راه امن است
لا إِكْراهَ فِي الدِّينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ فقد استَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقى لاَ انْفِصامَ لَها وَ اللَّهُ سَميعٌ عَليمٌ (بقره 256)
در قبول دين، اكراهى نيست. (زيرا) راه درست از راه انحرافى، روشن شده است. بنا بر اين، كسى كه به طاغوت [بت و شيطان، و هر موجود طغيانگر] كافر شود و به خدا ايمان آورد، به دستگيره محكمى چنگ زده است، كه گسستن براى آن نيست. و خداوند، شنوا و داناست.
بله. پروردگار انسان که خیر و صلاح او را می خواهد هر گز کسانی را که به او تمسک کنند گمراه نمیکند.
وَ مَنْ يُسْلِمْ وَجْهَهُ إِلَى اللَّهِ وَ هُوَ مُحْسِنٌ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقى وَ إِلَى اللَّهِ عاقِبَةُ الْأُمُورِ (22لقمان)
كسى كه روى خود را تسليم خدا كند در حالى كه نيكوكار باشد، به دستگيره محكمى چنگ زده (و به تكيهگاه مطمئنى تكيه كرده است)؛ و عاقبت همه كارها به سوى خداست.
نویسنده: سید مهدی خدایی
تاثیر یاد خدا بر زندگی ما
آثار فردی و اجتماعی ایمان از منظر قرآن
از قرآن و سنّت و نيز تجربه انسانى دريافته مىشود كه ايمان دينى دستاوردهايى دارد. مى توان اين دستاوردها را در نگاهى كلّى به دو گروه تقسيم كرد: دنيوى، اخروى.
دستاوردهاى دنيوى نيز در دو بخش فردى و اجتماعى قابل بررسی است.
الف. دستاوردهاى دنيوى و فردى:
1. آرامش و طمأنينه:
در اينكه ايمان مايه آرامش آدمى است، آيات و رواياتى فراوان در دست است؛ از جمله: «او است همان كه بر دلهاى مؤمنان آرامش را فرو فرستاد ....» (فتح/ 4).
2. اميدوارى:
«چشم داشتن به رحمت پروردگار، مايه اميدوارى و دورى از يأس است» (يوسف/ 87). در دانش روز نيز به اثبات رسيده است كه اهل ايمان كمتر به يأس و افسردگى دچار مىشوند.
3. جلب عنايت الهى:
خداوند به مؤمنان عنايتى ويژه دارد و دعاى آنان را اجابت مىكند. اين حقيقت هم در روايات و هم در آيات قرآن كريم بارها به اشارت و صراحت آمده است (به عنوان نمونه: شورى/ 26).
4. رشد و بالندگى معنوى:
پايدارى بر ايمان معنويت را در انسان رشد مىدهد و ايمان را ريشه دارتر مىسازد (توبه/ 124) تا آنجا كه ظرفيت و شايستگى ميزبانى ملائك را مى يابد (فصّلت/ 30).
5. رحمت ويژه الهى:
رحمت خداوند همه آفريدگان را مىپوشاند؛ امّا براى مؤمنان گستردهتر و عميقتر است (نساء/ 175).
6. پشتيبانى الهى:
از بشارتهاى آشكار الهى آن است كه اهل ايمان در حمايت و پشتيبانى الهىاند و خداوند آنان را در سختىها و دشوارىها يارى مىدهد (غافر/ 51).
7.شكيبايى و پايدارى:
به تجربه ثابت شده است و نيز در گفتار بزرگان دين آمده است كه ميوه
ادامه مطلب
توحید ربوبیّت در قرآن کریم
معناى توحید ربوبیّت این است که اداره کننده و مدبّر و مربّى و نظام بخش عالم هستى تنها ذات پاک خدا است.
واژه «ربّ» که یکى از اوصاف خداوند است و معادل آن در فارسى «پروردگار» مىباشد، شاید بیش از همه اوصاف او در قرآن مجید تکرار شده است. (بیش از نهصد بار به صورت «رب» و «ربک» و «ربکم» و «ربنا» و «ربى» و مانند آن)
در بسیارى از آیات قرآن، خداوند به عنوان «رب العالمین» (پروردگار جهانیان) معرّفى شده است؛ و این نشان مىدهد که قرآن عنایت مخصوصى نسبت به مسأله توحید ربوبیّت دارد. زیرا بیشترین طرفداران شرک کسانى بودند که در مسأله تدبیر جهان، موجودات دیگرى را همتاى خدا قرار مىدادند چون غالب مشرکان توحید در خالقیّت را پذیرفته و گرفتار شرک در ربوبیّت بودند؛ و به همین دلیل قرآن به طور مکرّر و مداوم این انحراف بزرگ عقیدتى را که در اقوام مختلف وجود داشته درهم مىکوبد. البتّه شرک در ربوبیّت به نوبه خود سرچشمه انحرافات مهمّ دیگرى است که در بحثهاى آینده مىخوانید. با این اشاره، به آیات زیر که نمونهاى از آیات توحید ربوبیّت در قرآن مجید است؛ گوش جان فرا مىدهیم :
ادامه مطلب
در این نوشتار، پس از بیان و بررسی مفاهیم اعجاز اجتماعی، سنّت و قانون، اهمیّت شناخت سنّتهای اجتماعی و ویژگیهای قوانین جامعهشناختی در قرآن بیان گردیده و در پایان، موارد و مصادیق اعجاز اجتماعی قرآن در زمینه قوانین و سنن اجتماعی مورد دقت قرار گرفته است. سنّت برادر بودن مؤمنان با همدیگر، اصل عدالت (هدف اصلی بعثت انبیاء)، سنّت فراگیری آثار اعمال، سنّت ظهور و سقوط امّتها، سنّت ارسال رسل، سنّت پیروزی حق بر باطل، سنّت مجازات، سنّت مهلت دادن، سنّت عبرتآموزی از اهمّ مصادیق سنن اجتماعی است که قرآن کریم به آنها اشاره نموده است. در تمام این موارد دستکم میتوان گفت: تمام این ویژگیها، به طور مجموعی، قبل از اسلام و نزول قرآن وجود نداشته است؛ لذا میتوان از این حیث، اعجاز اجتماعی قرآن را در عرصه ارائه قوانین اجتماعی به اثبات رساند.
چکیده
در این نوشتار، پس از بیان و بررسی مفاهیم اعجاز اجتماعی، سنّت و قانون، اهمیّت شناخت سنّتهای اجتماعی و ویژگیهای قوانین جامعهشناختی در قرآن بیان گردیده و در پایان، موارد و مصادیق اعجاز اجتماعی قرآن در زمینه قوانین و سنن اجتماعی مورد دقت قرار گرفته است. سنّت برادر بودن مؤمنان با همدیگر، اصل عدالت (هدف اصلی بعثت انبیاء)، سنّت فراگیری آثار اعمال، سنّت ظهور و سقوط امّتها، سنّت ارسال رسل، سنّت پیروزی حق بر باطل، سنّت مجازات، سنّت مهلت دادن، سنّت عبرتآموزی از اهمّ مصادیق سنن اجتماعی است که قرآن کریم به آنها اشاره نموده است. در تمام این موارد دستکم میتوان گفت:
ادامه مطلب
تعداد اسماء خدا در قرآن
بنا بر نظر مرحوم علامه طباطبایی(ره) در تفسیر قیم المیزان،اسماء الهی که در قرآن آمده، 127 اسم است. اما تعداد این اسماء در متون روایی مکتوب، برابر است با عدد 99. آیا این اسمها توقیفی است؟ چه تفاوتی است بین اسم و صفت؟ آیت الله سیدان از مدرسان حوزه علمیه قم در درس تفسیر خود، به سوالات یادشده پاسخ دادهاند.
الحمد لله رب العالمین خیر الصلوة و السلام علی خیر خلقه حبیب اله العالم ابی القاسم محمد ص و علی آله آل الله و لعن الدائم علی اعدائهم اعداء الله من الآن الی یوم لقاء الله.
اعوذ بالله من الشیطان الرجیم
إِنَّ هذَا الْقُرْآنَ یَهْدی لِلَّتی هِیَ أَقْوَم [1]
برای خداوند متعال در قرآن کریم اسمائی ذکر شده است و فرموده است که به آن مرا بخوانید"وَ لِلَّهِ الْأَسْماءُ الْحُسْنى فَادْعُوهُ بِها [2]
فرق بین اسم و صفت
جمالا فرق بین این دو این است که اسم دلالت می کند بر شی ای اعم از اینکه صفتی از صفات آن شیء را هم حکایت کند و در بر داشته باشد یا
ادامه مطلب
ترجمه های قرآن انواع مختلفی دارند، از ترجمه لغت به لغت و جمله به جمله، تا ترجمه های تفسیری. هر کدام هم برای ترجمه خودشان دلایل و نظرات قرص و محکمی دارند.
آنها که ترجمه لغت به لغت کرده اند، می گویند مترجم حق دست بردن در کلام وحی را ندارد.
از آن طرف، صاحبان ترجمه های تفسیری می گویند مترجم باید به شکلی ترجمه کند که خواننده را به محتوای اصلی آیه راهنمایی بکند، نه اینکه دوباره نیاز به یک ترجمه و توضیح جدید برای ترجمه قرآن پیدا بشود.
موضوع را فقط برای این طرح کردیم که بگوییم انواع ترجمه ها کدام هستند.
از نوع ترجمه های ساده و لغت به لغت، ترجمه های استاد آیتی، استاد خرمشاهی، استاد فولادوند و مرحوم مصباح زاده معروف تر هستند.
از سری ترجمه های تفسیری، ترجمه های آیت الله مکارم شیرازی، شیخ حسین انصاریان و مرحوم الهی قمشه ای که مشخصه شان داشتن پرانتزهای متعدد در متن ترجمه است، معروف تر هستند.
چند ترجمه منظوم و به شعر هم از قرآن شده که ترجمه امید مجد از بقیه معروف تر است.
ما 9 ترجمه از یک سوره (سوره فلق) را که همه متن و موضوعش را می دانیم، برایتان ردیف کرده ایم. ترجمه هایی که اول آمده اند، تاکیدشان بر ادبی بودن متن ترجمه است (که خود متن قرآن هم همینگونه است) ترجمه هایی که به سمت پایین هستند، تاکیدشان بر روانی و قابل فهم
تجزیه و تحلیل اطلاعات بینایی در مغز
تصویر نحوه کارکرد یک چشم را نشان می دهد، همانطور که می دانید در سطح چشمان ما سلول های مخروطی در ناحیه قرینه دارد که نور را دریافت می کنند، سپس نور را به سیگنال های الکتریکی تبدیل می کنند و با عصب بینایی به طرف مغز ارسل می کنند.مغز این سیگنال های الکتریکی را تجزیه و تحلیل می کند و سپس با تجزیه و تحلیل داده ها موفق به دیدن اجسام می شود، یعنی سیگنال های الکتریکی را به تصویر تبدیل می کند.
در سوره العنام نوشته شده است:
لَا تُدْرِکُهُ الْأَبْصَارُ وَهُوَ یُدْرِکُ الْأَبْصَارَ وَهُوَ اللَّطِیفُ الْخَبِیرُ ﴿۱۰۳﴾
چشمها او را درک نمیکند ولی او همه چشمها را درک میکند و او بخشنده (انواع نعمتها و با خبر از ریزهکاریها) و آگاه (از همه چیز) است.
همانطور که دیدید،بدون توجه به مفهوم دقیق تر آینه،خداوند از واژه درک برای چشمان استفاده کرده است، مشخص است که چیزی که تنها می بیند نمی تواند کارساز باشد و باید این اطلاعات بینایی را در مغز آنالیز و یا تعبیری که قرآن برای آن بکار برده درک کند.به کار بردن واژه درک در این ایه بی دلیل نیست،زیرا در حال عامی و ساده مخصوصا در عرب ۱۴۰۰ سال قبل اطلاعاتی از اینکه مغز داده های بینایی را آنالیز می کند نبود.و اگر قرآن اثر یک فرد ساده بود نوشته شده بود"می بیند"در این آیه به یکی از نکات دقیق در باره عملکرد چشم اشاره شده شده است.
سنخيت زبان قرآن با زبان دانشمندان علوم تجربي
قرآن كريم، معجزهي آخرين پيامبر الهي حضرت محمد صلي الله عليه و آله است كه براي راهنمايي انسانها نازل گرديد. هر چند قرآن به زبان عربي واضح بر پيامبر اسلام فرو فرستاده شد و حتي مردم به راحتي آنرا درك ميكردند و از آن بهرهها ميبردند و در مواقعي كه هدف و مقصود يك آيه روشن نبود به آساني از سنت پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله اين مشكل حل ميگرديد.
اما اين دوران طلايي ديري نپاييد و پيامبر صلي الله عليه و آله از بين مسلمانان رحلت كردند و آنان را با هزاران پرسش تنها گذاردند.
اينجا بود كه احتياج به تفسير و تبيين قرآن آشكار شد. بويژه كه هر سال بر قلمرو مسلمانان در سرتاسر جهان افزوده ميشد و هزاران نفر با هزاران سئوال و فكر جديد با اسلام و مسلمانان روبرو ميشدند. از اينجا بود كه مسلمانان به دنبال اصحاب و ياران و اهل بيت پيامبر صلي الله عليه و آله رفتند و از آنها تفسير قرآن را خواستند. شيعيان به دنبال امام علي عليه السلام و اهل بيت كه ثقل اصغر هستند روان شدند و گروههاي ديگر اسلامي نيز هر كدام به دنبال يكي از اصحاب پيامبر صلي الله عليه و آله حركت كردند تا از سرچشمه زلال قرآن سيراب شوند. اينجا بود كه علم تفسير پيدا شد و راههاي گوناگوني براي تفسير قرآن ارائه گرديد. يكي از اين راهها تفسير علمي بود كه از همان سدههاي نخستين اسلام شروع شد و تا به حال ادامه دارد.
معناي اصطلاحي تفسير علمي «انطباق قرآن با علوم تجربي»
تفسير همان برداشتن پرده و حجاب از چيزي است؛ در مورد قرآن، روشن كردن نكات مشكل در الفاظ، معاني و اهداف يك آيه را تفسير گويند.
اما علم در اينجا مراد علوم تجربي است، يعني علومي كه با شيوه امتحان و تجربه «آزمايش و خطا» درستي و يا نادرستي نظريهها و قوانين
ادامه مطلب
مقدمه:
در تفكر اسلامي عقيده بر اين است كه ويژگي هاي منحصر به فرد انسان و ساختار زندگي وي، به گونهاي است كه براي رفتارهاي اجتماعي و فردي خويش، و همچنين براي سعادت ابدي، نيازمند راهنمايي الهي و قوانين و ضوابطي است كه ازسوي خداوند توسط وحي تامين گردد. بديهي است كه سخن برخلقت ناقص انسان نيست تا وحي براي تكميل كمبودهاي انسان از جهت آفرينش مورد نظر باشد بلكه وحي و قرآن، قوانين و نيازهاي انسان و جامعه انساني را مورد بررسي قرار ميدهد كه انسان را از ناموس فطري دور ميسازد، و فطرت آدمي را به فساد و تباهي ميكشاند.
بدين ترتيب هدف قرآن باز گردانيدن انسان به فطرت پاك و برگردانيدن قوانين ناقص بشري به قانون الهي است، و لذا قرآن، كتاب آموزش نظريهاي نيست كه در تلاش چيره شدن بر طبيعت بوسيله انديشه و نظر
ادامه مطلب
شفاعت قرآن در قرآن
در روایات اهلبیت طاهرین سلام الله علیهم اجمعین فراوان سخن از شفاعت قرآن به میان آمده است. رسول خدا صلی الله علییه و اله فرمودند:«فَعَلَيْكُمْ بِالْقُرْآنِ فَإِنَّهُ شَافِعٌ مُشَفَّعٌ وَ مَاحِلٌ مُصَدَّقٌ وَ مَنْ جَعَلَهُ أَمَامَهُ قَادَهُ إِلَى الْجَنَّةِ وَ مَنْ جَعَلَهُ خَلْفَهُ سَاقَهُ إِلَى النَّار» بر شما باد قرآن که او شفاعت کننده ایست که شفاعتش پذیرفته می شود و شکایت کننده ایست که شکایتش پذیرفته می شود و هرکس آن را پیشوای خود قرار داد او را به بهشت می رساند و هر کس به آن بی توجه بود به آتش جهنم می کشاندش.(اصول کافی ج2 ص 599) نیز امیر المومنین علی علیه السلام فرمودند: «مَنْ شَفَعَ لَهُ الْقُرْآنُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ شُفِّعَ فِيهِ»هر کس قرآن کریم در روز قیامت برای او شفاعت کند پذیرفته می شود. (تصنيف غرر الحكم و درر الكلم، ص: 111)
روایات با این مضمون فراوان است. اما آیا در قرآن کریم نیز سخن از شفاعت قران به میان آمده است؟
اگر چه کتاب خدا صریحاً سخنی از شفاعت قرآن به میان نیاورده اما می توان با دقت در آیات این مطلب را به خوبی از قرآن فهمید:
ادامه مطلب
