زنده باشد بقتل برسانند، و براى همیشه فکر آنها از ناحیه اسلام و مسلمین راحت شود، به همین جهت فرمان بازگشت صادر شد و در حقیقت این خطرناکترین مرحله جنگ احد بود، زیرا مسلمانان بقدر کافى کشته و زخمى داده بودند، و طبعا هیچگونه آمادگى در آن حال براى تجدید جنگ در آنها نبود، و بعکس دشمن با روحیه نیرومندى میتوانست این بار جنگ را از سر گیرد و نتیجه نهائى آنرا پیشبینى کند.
این خبر بزودى به پیامبر رسید و اگر شهامت فوق العاده و ابتکار بینظیر او که از وحى آسمانى مایه میگرفت نبود شاید تاریخ اسلام در همانجا پایان می یافت .
آیات فوق درباره این مرحله حساس نازل گردیده است ، و به تقویت روحیه مسلمانان پرداخته ، و به دنبال آن یک فرمان عمومى از ناحیه پیامبر براى حرکت به سوى مشرکان داده شد، و حتى مجروحان جنگ (و در میان آنها على (علیه السلام ) را که بیش از شصت زخم بر تن داشت ) آماده پیکار با دشمن شدند و از مدینه حرکت کردند.
این خبر بگوش سران قریش رسید و از این روحیه عجیب مسلمانان سخت به وحشت افتادند! آنها فکر مى کردند شاید جمعیت تازه نفسى از مدینه به
مسلمانان پیوسته اند، و ممکن است برخورد جدید نتیجه نهائى جنگ را به زیان آنها تغییر دهد، لذا فکر کردند براى حفظ پیروزى خود بهتر این است که به مکه باز گردند همین کار انجام شد و بسرعت راه مکه را پیش گرفتند.
گفتیم این آیات در حقیقت براى تقویت روحیه ، شکست خورده مسلمانان نازل گردید، و نخست در آن اشاره به پیروزى چشمگیر مسلمانان در میدان بدر شده تا با یادآورى آن خاطره ، به آینده خویش دلگرم شوند و لذا مى فرماید: خداوند شما را در بدر پیروزى داد در حالیکه نسبت به دشمن ضعیف ، و از نظر عده و تجهیزات قابل مقایسه با آنها نبودید (عدد شما 313 نفر با تجهیزات کم ، و مشرکان بیش از هزار نفر و با تجهیزات فراوان بودند). و لقد نصرکم الله ببدر و انتم اذلة
حال که چنین است ، از خدا بپرهیزید، و از تکرار مخالفت فرمان پیشواى خود، یعنى پیامبر اجتناب کنید تا شکر نعمتهاى گوناگون او را بجاى آورده باشید. (فاتقوا الله لعلکم تشکرون )
سپس خاطره یارى مسلمانان را در میدان بدر بوسیله فرشتگان یادآورى کرده و مى گوید: فراموش نکنید که در آن روز پیغمبر به شما گفت آیا کافى نیست که سه هزار نفر از فرشتگان به یارى شما بشتابند. اذ تقول للمؤ منین ا لن یکفیکم ان یمدکم ربکم بثلثة آلاف من الملائکة ...
آرى امروز هم اگر استقامت بخرج دهید و به استقبال سپاه قریش بشتابید، و تقوى را پیشه کنید، و مانند روز گذشته ، با فرمان پیمبر مخالفت ننمائید، اگر در این حال مشرکان به سرعت بسوى شما برگردند، خداوند بوسیله پنج هزار نفر از فرشتگان که همگى داراى نشانه هاى مخصوصى هستند شما را یارى خواهد کرد. بلى ان تصبروا و تتقوا و یاتوکم من فورهم هذا یمددکم ربکم بخمسة آلاف من الملائکة مسومین .
اما توجه داشته باشید که آمدن فرشتگان به یارى شما، تنها براى تشویق و بشارت و اطمینان خاطر و تقویت روحیه شما است ، و گرنه پیروزى تنها از ناحیه خداوندى است که بر همه چیز قادر و در همه کار حکیم است هم راه پیروزى را مى داند و هم قدرت بر اجراى آن دارد. و ما جعله الله الا بشرى لکم و لتطمئن قلوبکم به و ما النصر الا من عند الله ...
گر چه مفسران در تفسیر این آیه گفته هاى گوناگونى دارند، ولى با مسیرى که ما در تفسیر آیات گذشته بکمک خود آیات و تواریخ موجود پیمودیم ، تفسیر این آیه نیز روشن است ، خداوند مى فرماید: اینکه به شما وعده داده شده است که فرشتگان را در برخورد جدید با دشمن بیارى شما بفرستد، براى این است که قسمتى از پیکر لشکر مشرکان را قطع کند، و آنها را با ذلت و رسوائى باز گرداند. لیقطع طرفا من الذین کفروا او یکبتهم فینقلبوا خائبین :
باید توجه داشت که طرف در آیه به معنى قطعه و یکبتهم از ماده کبت به معنى بازگرداندن به زور و توام با ذلت است .
در اینجا سو الاتى در زمینه چگونگى یارى فرشتگان و حمایت آنها از مسلمانان و چگونگى این یارى پیش مى آید، که بخواست خداوند پاسـخ مشروح آن را در #سوره_انفال ذیل #آیات_7 تا 12 خواهیم داد.