تدریجا زمینه سازى مى کند و افکار عموم را تدریجا به مفاسد آنها آشنا مى سازد و آنگاه که آمادگى براى پذیرفتن تحریم نهائى حاصل شد قانون را به صورت صریح اعلام مى کند (مخصوصا در مواردى که آلودگى به گناه زیاد و وسیع باشد).
و نیز مى دانیم : عرب، در زمان جاهلیت آلودگى شدیدى به رباخوارى داشت و مخصوصا محیط مکه، محیط رباخواران بود و سرچشمه بسیارى از بدبختیهاى اجتماعى آنها نیز همین کار زشت و ظالمانه بود، به همین دلیل قرآن براى ریشه کن ساختن رباخوارى حکم تحریم را در چهار مرحله بیان کرده است :
١. در #آیه_39 #سوره_روم نخست درباره (ربا) به یک پند اخلاقى قناعت شده آنجا که مى فرماید: (و ما آتیتم من ربا لیربو فى اموال الناس فلا یربو عند الله و ما آتیتم من زکوة تریدون وجه الله فاولئک هم المضعفون ؛ آنچه به عنوان ربا مى پردازید تا در اموال مردم فزونى یابد، نزد خدا فزونى نخواهد یافت ، و آنچه را به عنوان زکات مى پردازید و تنها رضاى خدا را مى طلبد (مایه برکت است و) کسانى که چنین کنند داراى پاداش مضاعفند).
و بدین طریق اعلام مى کند که تنها از دیدگاه افراد کوته بین است که ثروت رباخواران از راه سود گرفتن افزایش مى یابد، اما در پیشگاه خدا چیزى بر آنها افزوده نمى شود بلکه زکات و انفاق در راه خدا است که ثروتها را افزایش مى دهد.
٢. در #سوره_نساء #آیه_161 ضمن انتقاد از عادات و رسوم غلط یهود به عادت زشت رباخوارى آنها اشاره کرده و مى فرماید: (و اخذهم الربا و قد نهوا عنه ؛ یکى دیگر از عادات بد آنها این بود که ربا مى خوردند با اینکه از آن نهى شده بودند).
٣. در #سوره_بقره #آیه_275 تا #ایه_279 هر گونه رباخوارى به شدت ممنوع اعلام شده و در حکم جنگ با خدا ذکر گردیده است .
٤. و بالاخره در آیه مورد بحث چنانکه ضمن تفسیر آن خواهیم گفت ، حکم تحریم ربا صریحا ذکر شده ، اما تنها به یک نوع از انواع ربا و نوع شدید و فاحش آن اشاره شده است .
در این آیه اشاره به تحریم رباى فاحش شده و با تعبیر بیان گردیده است . منظور از رباى فاحش این است که سرمایه به شکل تصاعدى در مسیر ربا سیر کند یعنى سود در مرحله نخستین با اصل سرمایه ضمیمه شود و مجموعا مورد ربا قرار گیرند، و به همین ترتیب در هر مرحله ، سود به اضافه سرمایه ، سرمایه جدیدى را تشکیل دهد، و به این ترتیب در مدت کمى از راه تراکم سود مجموع بدهى بدهکار به چندین برابر اصل بدهى افزایش یابد و به کلى از زندگى ساقط گردد.
بطورى که از روایات و تواریخ استفاده مى شود در زمان جاهلیت معمول بود که اگر بدهکار در راءس مدت نمى توانست بدهى خود را بپردازد از طلبکار تقاضا مى کرد که مجموع سود و اصل بدهى را به شکل سرمایه جدیدى به او قرض بدهد و سود آن را بگیرد! در عصر ما نیز در میان رباخواران این رباخوارى بسیار ظالمانه فراوان است .
در پایان آیه مى فرماید: (اگر مى خواهید رستگار شوید باید تقوا را پیشه کنید و از این گناه بپرهیزید)(و اتقوا الله لعلکم تفلحون ).
در آیه بعد مجددا روى حکم تقوا تاءکید کرده ، مى گوید: (و از آتشى بپرهیزید که در انتظار کافران آماده شده است )، (و اتقوا النار التى اعدت للکافرین ).
از تعبیر (کافران ) استفاده مى شود که اصولا رباخوارى با روح ایمان سازگار نیست و رباخواران از آتشى که در انتظار کافران است سهمى دارند!
و نیز استفاده مى شود که آتش دوزخ اصولا براى کافران آماده شده و گناهکاران و عاصیان به همان مقدار که شباهت و هماهنگى با کافران دارند سهمى از آن خواهند داشت .
تهدید آیه سابق با تشویقى که در این آیه براى مطیعان و فرمانبرداران ذکر شده تکمیل مى گردد و مى فرماید: (فرمان خدا و پیامبر را اطاعت کنید و رباخوارى را ترک گوئید تا مشمول رحمت الهى شوید).(و اطیعوا الله و الرسول لعلکم ترحمون ).
چگونگى پیوند ایات قرآن
آیات گذشته - چنانکه دانستیم - درباره غزوه (احد) و حوادث مربوط به آن ، و درسهاى گوناگونى است که مسلمانان از آن حادثه فرا گرفتند ولى سه آیه اى که تفسیر آن گذشت و شش آیه بعد محتوى یک سلسله برنامه هاى اقتصادى ، اجتماعى و تربیتى است و پس از این نه آیه ، مجددا حوادث مربوط به جنگ احد عنوان مى گردد.