خوش آمدید

جمعه 29 دی 1391 - 1:06 PM

گياه‌قوم‌شناسي چيست؟

گياه‌قوم‌شناسي شاخه‌اي از گياه‌شناسي است كه به مطالعه رابطه انسان با گياهان مي‌پردازد. واژه گياه‌ قوم‌شناسي (Ethnobotany) از دو بخش‌ ethno به معناي نژاد، مردم يا فرهنگ و botany به معني گياه‌شناسي است.

نخستين بار سال 1895 جان هارش‌برگر (Jan Hrshberger) اصطلاح گياه‌شناسي قومي يا گياه‌قوم‌شناسي را ابداع و آن را به عنوان علم مطالعه روابط كاربردي و سودمند، بين انسان و گياهان پيرامونش از جمله كاربردهاي دارويي گياهان تعريف كرد اما ريچارد اوانس شولتس بود كه آن را به عنوان يك رشته دانشگاهي پايه‌ريزي كرد. گياه‌قوم‌شناسي تا نيمه قرن بيستم كاملا توصيفي عمل مي‌كرد و پژوهشگران اين علم فهرستي از گياهان و كاربرد آنها را گردآوري مي‌كردند اما در 60 سال اخير اين علم جنبه تحليلي و آماري به خود گرفته است و گياه‌ قوم‌شناسان امروزه با سوالات نظري درگير هستند. امروز «تنوع‌زيست ـ فرهنگي» مطرح است كه رابطه تنوع‌زيستي و تنوع فرهنگي را مورد بحث قرار مي‌هد و گياه‌شناسي قومي نيز به طور چشمگيري به حمايت از طرح‌هاي حفاظتي در دو جنبه اجتماعي و زيستي گرايش پيدا كرده است.

جمعه 29 دی 1391 - 1:04 PM

بزاق؛ مايع حيات دهان

غذايي كه مي‌خوريم مستقيما قابل جذب در بدن نيست و حتما بايد فعاليت‌هايي فيزيكي و شيميايي روي آن صورت گيرد تا عمل جذب امكانپذير شود. اين فعاليت‌ها كه مجموعا «فرآيند گوارش» نام دارد از دهان آغاز مي‌شود. دهان و اعضايي مانند دندان‌ها، زبان و غدد بزاقي در يك همكاري همزمان، انجام نخستين مرحله از گوارش را به عهده دارند.

هدف اصلي مرحله دهاني گوارش خردشدن قطعات درشت غذا و تبديل آن به شكل خمير و البته شكستن مولكول‌هاي درشت‌تر آن به مولكول‌هايي ريزتر است. در اين مرحله غذا آماده حركت از دهان به سوي معده و ادامه گوارش در آن خواهد شد. درست است كه دندان‌ها وظيفه يكي از مهم‌ترين فعاليت‌هاي گوارشي، يعني جويدن را برعهده دارند، اما به تنهايي نمي‌توانند از پس اين وظيفه برآيند. هنگام جويدن، زبان كه يك عضو ماهيچه‌اي بسيار منعطف است با حركات وسيع خود غذا را زير دندان‌ها مي‌فرستد و در ميان آنها جابه‌جا مي‌كند. علاوه بر آن در پايان عمل جويدن، زبان محصول نهايي مرحله دهان را به سمت حلق هدايت مي‌كند.

غدد بزاقي و بزاق

غدد بزاقي از اعضاي جانبي دستگاه گوارش به شمار مي‌روند. دستگاه گوارش در واقع يك لوله طولاني است كه به ترتيب از دهان، حلق، مري، معده، روده‌كوچك و روده‌بزرگ تشكيل‌شده و در نهايت به مقعد ختم مي‌شود. غذا براي انجام عمل گوارش يا به عبارت ديگر تبديل‌شدن به مواد قابل جذب در بدن بايد از اين لوله طولاني عبور كند، اما در جنب اين لوله، اعضاي ديگري هم هستند كه با ترشح آنزيم‌هايي به درون آن، بخشي از فرآيند گوارش را به عهده دارند. به اين اعضا، اعضاي جانبي دستگاه گوارش مي‌گويند كه عبارتند از غدد بزاقي، لوزالمعده، كبد و كيسه صفرا.

بزاق كه مخلوطي از دو گونه مايع است؛ يكي مايع غليظ و لزج (موكوس) و ديگري مايع آبكي (سِروز)، در بدن انسان در سه جفت غده بزاقي توليد و از آن به حفره دهاني ترشح مي‌شود. هر جفت از اين غده‌ها بر اساس محل استقرارش نام خاصي را به خود اختصاص داده است. در ضمن در ترشح موكوس و سروز در بين اين جفت‌ها تقسيم كار شده است: 1 ـ غدد بناگوشي كه وظيفه توليد و ترشح سروز يا همان مايع آبكي را به عهده دارند. 2‌ ـ غدد زير فك پايين كه توليد و ترشح مخلوطي از موكوس و سروز را به عهده دارند. 3 ـ غدد زير زباني كه وظيفه توليد و ترشح موكوس يا همان مايع غليظ و لزج را به عهده دارند.

وظايف بزاق

بزاق در حفره دهاني كارهاي فراواني انجام مي‌دهد كه مهم‌ترين‌شان را مي‌توان چنين برشمرد:

جويدن: ترشح بزاق و حضور آن در حفره دهاني براي عمل جويدن امري حياتي است تا آنجا كه دندان‌ها در غياب بزاق هرگز نمي‌تواند غذا را بجوند.

روان‌سازي و چسبناكي: موكوس در بزاق سبب چسبيدن مواد غذايي جويده شده و تبديل آنها به گلوله‌هاي لغزان مي‌شود تا مسير خود را از راه مري به معده به راحتي و بدون آسيب به لايه‌ها و بافت‌هاي مخاطي طي كنند. به علاوه، بزاق كل سطوح مخاطي را در حفره دهاني و مري مي‌پوشاند و اين سطوح را روان مي‌كند. به اين ترتيب، هيچ ماده غذايي مستقيما با سطح اين مخاط تماس پيدا نمي‌كند.

تشخيص طعم غذا: براي تشخيص طعم غذا كه از وظايف زبان است، لازم است ملكول‌هاي غذا در بزاق حل شوند وگرنه زبان نمي‌تواند از عهده اين كار برآيد.

بهداشت دهان: بزاق تقريبا هميشه حفره دهاني را شست‌وشو مي‌دهد و تكه‌هاي ريز غذا را با خود مي‌برد و دهان را نسبتا تميز نگه مي‌دارد. از همين رو هنگام خواب كه جريان بزاق در دهان كاهش چشمگيري مي‌يابد، باكتري‌ها با خاطري آسوده در آنجا تجمع مي‌كنند و سبب ايجاد بوي بد صبحگاهي دهان مي‌شوند. بزاق همچنين دربردارنده آنزيم «ليزوزيم» است كه بسياري از باكتري‌ها را از بين مي‌برد و مانع تجمع بيش از حد باكتري‌ها در دهان مي‌شود.

شكستن مولكول‌هاي هيدروكربن: بزاق در دهان، مولكول‌هاي هيدروكربن را به ملكول‌هاي كوچك‌تري مي‌شكند و آنها را براي هضم در معده آماده مي‌‌كند.

تنظيم ترشح بزاق: تنظيم ترشح بزاق را «دستگاه عصبي خودكار» به عهده دارد. با احساس بوي غذا يا ورود غذا يا يك شيء خارجي به حفره دهاني يا حتي با فكركردن به غذا يا شيء خارجي در دهان، ترشح بزاق افزايش مي‌يابد. ميزان و نوع بزاق ترشح‌شده را همين دستگاه عصبي تعيين مي‌كند.

اختلالات غدد بزاقي: مهم‌ترين اختلالات غدد بزاقي را مي‌توان به اجمال انسداد مجاري خروج بزاق و عفونت اين غدد دانست. انسداد در نتيجه تشكيل سنگ در مجاري بزاقي است كه بخصوص حين خوردن غذا كه سبب تحريك غدد بزاقي براي ترشح بيشتر مي‌شود، خود را به صورت درد بروز خواهد داد. بعلاوه، غدد بزاقي ممكن است به دلايل گوناگوني عفوني شوند. همه ما به نوعي با اين عفونت آشناييم زيرا يا خودمان در كودكي به اوريون مبتلا شده‌ايم يا دست‌كم يكي از نزديكان‌مان را در اين حال ديده‌ايم. اوريون رايج‌ترين نوع ابتلا به عفونت در ناحيه غدد بزاقي به شمار مي‌رود.

مسعود ايثاري

جمعه 29 دی 1391 - 1:02 PM

نافرماني سينا

سينا كوچولو با پدرش به پارك رفته بود. همه بچه‌ها مشغول بازي بودند. سينا و چند تا از دوستانش توپ بازي مي‌كردند.

پدر سينا به آنها گفت: سينا جان در وسط پارك بازي كنيد چون دور تا دور پارك خيابان است. اگر كنار پارك و نزديك خيابان بازي كنيد، ممكن است توپ به بيرون برود و براي شما خطرناك است.

سينا و دوستانش به حرف پدر گوش كردند، ولي چند ساعتي كه از بازي گذشت، تمام حرف‌هاي پدر را فراموش كردند و كم‌كم بازي كشيده شد به سمت كنار پارك و نزديك خيابان. ناگهان توپ به سمت خيابان شوت شد و سينا دويد تا توپ را بگيرد و بدون توجه به عبور ماشين‌ها به سمت توپ پريد و با صداي جيغ ترمز ماشين‌ها، به خودش آمد و ديد كه وسط خيابان است!

پدر سينا كه روي صندلي پارك نشسته و مشغول روزنامه خواندن بود با شنيدن صداي ترمز به سمت خيابان دويد و ديد سينا وسط خيابان و ميان ماشين‌ها افتاده است.

پدر فرياد‌زنان به سمت پسرش دويد و او را بغل كرد. مردم خيلي سريع به آمبولانس زنگ زدند و سينا را در آن گذاشتند و به سمت بيمارستان رفتند.

خوشبختانه سينا آسيب زيادي نديده بود و بررسي پزشك‌ها نشان داد سينا فقط پايش شكسته است. سينا از ترس بي‌حال شده و روي تخت بيمارستان خوابيده بود و ناراحت بود از اين‌كه چرا حرف پدر را گوش نكرده است.

پدر پيش سينا آمد و گفت: پسرم الان به چيزي كه پيش آمده فكر نكن، بعدا درباره‌اش صحبت مي‌كنيم. الان فقط به خوب شدنت فكر كن.

سينا گفت: چشم پدر، من آنقدر مشغول بازي بودم كه اصلا نفهميدم چي شد.

وقتي كه سينا حالش خوب شد، يك روز پدر درباره اين ماجرا با سينا صحبت كرد و به او گفت: سيناجان من هم كوچك بودم عاشق توپ و توپ بازي بودم و هميشه به گفته‌ها و نصيحت‌هاي پدر و مادرم توجه نمي‌كردم و از آنها نافرماني مي‌كردم. آنها هميشه مي‌گفتند از كارهاي خطرناك دوري كن، ولي من عاشق هيجان و خطر بودم و گوشم بدهكار اين حرف‌ها نبود تا اين‌كه يك روز در راه مدرسه با دوستانم بازي مي‌كرديم و مي‌دويديم و ميوه‌هاي درخت كاج را جمع مي‌كرديم و به طرف يكديگر پرتاب مي‌كرديم. ناگهان يكي از آنها به چشم من اصابت كرد و از همان زمان يكي از چشم‌هاي من دچار مشكل شد و هرگز نتوانستم با آن ببينم.

سينا خيلي تعجب كرد چون تا آن روز اين ماجرا را نمي‌دانست و خيلي براي پدرش ناراحت شد.

از آن روز سينا به پدرش قول داد هرگز دنبال خطر نرود و بيشتر حواسش را جمع كند و به حرف بزرگ‌ترهايش گوش دهد و از تجربه آنها استفاده كند.

گلنوشا صحرانورد

جمعه 29 دی 1391 - 1:00 PM

خواص درماني و آرايشي روغن‌هاي گياهي

روغن‌هاي گياهي منبع غني اسيدهاي چرب ضروري، ويتامين‌ها و املاح معدني هستند و روغن‌هايي چون آفتابگردان، كانولا، سويا، ذرت و كنجد، شناخته‌شده‌ترين روغن‌هاي خوراكي گياهي بوده كه از انواع مغزهاي آجيلي و برخي دانه‌ها به دست مي‌آيند، اما علاوه براين روغن‌ها طيف وسيعي از روغن‌هاي گياهي جهت مصارف آرايشي ـ بهداشتي در عطاري‌ها يا داروخانه‌ها به فروش مي‌رسند و به دليل خواص و ويژگي‌هاي فراوان بسيار مورد توجه خانم‌ها قرار گرفته‌اند.

روغن‌هايي چون روغن بادام، فندق، پسته، گردو، كتان و سياهدانه از جمله اين روغن‌ها هستند، اما اين روغن‌ها چه مزيتي دارند و آيا مي‌توان آنها را جايگزين مواد يا كرم‌هاي آرايشي كرد؟

روغن فندق؛ تقويت‌كننده ابروها

روغن فندق دو كاربرد درماني و آرايشي دارد. به دليل طبع گرم و خشك براي سرفه و دردسينه كه از سردي باشد نافع است. بتاسيتوسترول آن اثر فوق‌العاده‌اي در پيشگيري از سرطان‌هاي سينه و پروستات داشته و اسيدچرب اولئيك آن از افزايش كلسترول بد خون جلوگيري مي‌كند. اين روغن به دليل غني بودن از ويتامين E براي سلامت ماهيچه‌هاي قلب نافع و به عملكرد طبيعي سيستم توليد مثل كمك مي‌كند. روغن فندق علاوه بر ويژگي‌هاي خوراكي براي سلامتي و لطافت پوست نافع بوده و تقويت‌كننده موثر ابروهاست.

روغن بادام شيرين؛ نرم‌كننده پوست

اين روغن جايگزين مناسب لوسيون‌هاي شيميايي بوده و اغلب كاربرد آرايشي و بهداشتي دارد. روغن بادام شيرين تاثير فوق‌العاده‌اي در تميز‌كردن پوست، ماساژ بدن و صورت، مراقبت از موهاي حساس و شكننده و ايجاد پوستي نرم و مرطوب دارد و براحتي ماليده و به آرامي جذب مي‌شود. در درمان بيماري‌هاي اگزما و ريزش مو موثر است و با ايجاد يك‌لايه محافظ روي پوست به مدت طولاني از نفوذ آلودگي به پوست جلوگيري كرده و تسكين‌بخش است. مصرف خوراكي اين روغن نيز براي درمان التهاب معده موثر و برونشيت، سرفه‌هاي مزمن و يبوست را رفع مي‌كند.

روغن بادام تلخ؛ تقويت‌كننده مژه‌ها

اين روغن خواصي شبيه روغن بادام شيرين دارد با اين تفاوت كه خوراكي نبوده و فقط به صورت جلدي مورد استفاده قرار مي‌گيرد و تا حدودي از ريزش مو، ابرو و مژه پيشگيري كرده و به دليل ويتامين‌ها و املاح معدني، تقويت‌كننده پوست است. اين روغن به طور طبيعي حاوي عنصر گوگرد بوده و در درمان جوش‌هاي ميكروبي موثر است. در ضمن خشكي و ترك‌هاي پوستي را كه در اثر سرماي هوا ايجاد مي‌شود از بين مي‌برد.

روغن پسته؛ شفاف‌كننده مو

اين روغن به طور گسترده در مواد آرايشي و بهداشتي كاربرد دارد. روغن پسته يك مرطوب‌كننده مطلوب بوده و به سرعت جذب مي‌شود و حالت چسبندگي ايجاد نمي‌كند و براي ماساژ صورت و بدن گزينه مناسبي است. اسيدهاي چرب امگا6 آن اثر زخم‌هاي ناشي از اعمال جراحي را از بين برده و از چين و چروك دور چشم و صورت جلوگيري كرده و از همه مهم‌تر موها را شفاف مي‌كند. مصرف خوراكي اين روغن نيز جنبه درماني داشته و فسفر آن هوش و حافظه را افزايش و اسيدفوليك آن به رشد و تكامل سيستم عصبي جنين كمك مي‌كند. روغن پسته ضربان قلب را تنظيم و به اكسيژن‌رساني بهتر سلول‌ها كمك كرده و براي درمان دردهاي استخواني اثر شگفت‌انگيزي دارد. اين روغن به دليل مقدار كم كربوهيدرات براي افراد مبتلا به ديابت مضر نيست و به جهت فيتواسترول‌هاي گياهي با كاهش كلسترول بد خون موجب سلامت قلب مي‌شود.

روغن سياهدانه؛ تقويت‌كننده موي سر

اين روغن از غني‌ترين روغن‌هاي آرايشي است و موهاي سفت و شكننده را تقويت مي‌كند. روغن سياهدانه به دليل تركيبات شبه هورموني به رويش مجدد موهايي كه پياز آن ضعيف‌شده كمك كرده و با تقويت رنگدانه مو از سفيدشدن آنها جلوگيري مي‌كند. خواص خوراكي منحصر به فرد اين روغن آن است كه كليه و مجاري ادرار را تميز، سيستم ايمني را تقويت، سرماخوردگي را درمان و در بهبود آرتروز، روماتيسم و التهاب لثه‌ها موثر است.

روغن گردو؛ داروي قلب

اين روغن اغلب كاربرد خوراكي و درماني داشته و براي پايين‌آوردن و تنظيم كلسترول خون مفيد است. البته روغن فندق و بادام نيز تا حدودي به كاهش كلسترول خون كمك مي‌كند، اما نه به اندازه روغن گردو. اين روغن تري‌گليسيريد بالا، سوزش بافت‌ها و ناراحتي‌هاي اعصاب و روان را التيام و به دليل مقدار زياد ويتامين‌هاي E و A نقش آنتي‌اكسيداني داشته و از پير شدن سلول‌هاي بدن ممانعت مي‌كند. اين روغن، دارويي مطلوب براي قلب محسوب مي‌شود.

روغن جوانه گندم؛ مانع پيري پوست

اين روغن در محصولات آرايشي و بهداشتي براي درمان ناراحتي‌هاي پوستي مثل اگزما و پسوريازيس استفاده مي‌شود. روغن جوانه گندم سرشار از ويتامين E و اسيدهاي چرب ضروري است و درصد بالاي ويتامين E آن آثار زيانبار راديكال‌هاي آزاد پوست را خنثي كرده و از پيري زودرس و چين و چروك پوست جلوگيري مي‌كند. اين روغن، محافظت‌ پوست در برابر پرتوي ماوراي بنفش خورشيد بوده و ماسك آن سبب لطافت و نرمي پوست صورت به خصوص در دوران يائسگي مي‌شود.

روغن كرچك ؛ برطرف‌كننده پينه دست و پا

اين روغن يك داروي خوراكي ملين، طبيعي و قوي با اثري سريع است. از اين روغن در مواردي كه لازم است محتويات معده خارج شود به عنوان يك ماده تهوع‌آور استفاده مي‌شود. مشكل مصرف اين روغن طعم و بوي نامطبوع و دشواري بلع آن است كه امروزه براي رفع اين مشكل از كپسول روغن كرچك استفاده مي‌شود. روغن كرچك براي برطرف‌كردن يبوست و درمان سندرم روده تحريك‌پذير موثر است. اين روغن علائم افسردگي و خستگي را كاهش مي‌دهد و به دليل خاصيت ضدميكروبي در درمان زخم‌هاي پوستي و از بين‌بردن قارچ‌هاي دور ناخن دست و پا مفيد و برطرف‌كننده شوره سر و جلادهنده موهاي خشك است و براي درمان پينه روي پا استفاده مي‌شود. در زمستان پس از دوش گرفتن براي جلوگيري از خشكي پوست و لكه‌هاي سفيد از روغن كرچك به عنوان مرطوب‌كننده استفاده كنيد.

توجه: اين روغن در دوران بارداري و شيردهي و براي كودكان زير 12 سال توصيه نمي‌شود. مهم‌ترين عارضه مصرف طولاني‌مدت اين دارو مختل‌شدن حركات طبيعي روده و ايجاد وابستگي به اجابت مزاج است.

فاخره بهبهاني

جمعه 29 دی 1391 - 12:48 PM