موضوع: کار در اسلام
تاریخ: 28/11/58

الحمد لله رب العالمین و صلی الله علی سیدنا و نبیّنا محمّد واهل بیته و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین.
در یک دو جلسه قبل بحث کوتاهی درباره اقتصاد توحیدی داشتیم، کلیاتی گفتیم، حالا یک مقداری بحث را باز کنیم. همانطور که عرض کردم در کتابهای تعلمیاتی دینی شما، تقریباً 65 صفحه درباره اقتصاد اسلامی، بحثهای کوتاه و فشرده‎ای دارد و کتابهایی هم در این زمینه نوشته شده است، حالا مقداری از روایاتی که در این باره در اسلام هست، خیلی فشرده فارسی آن را عرض می‎کنم.

1- كار در اسلام عبادت است

در اسلام، کار مقدس است و خلاف فکر جاهلی که هنوز مثلاً دختران و پسران ما هستند که می‎گویند من که کار نمی‎کنم، یک جوان دختر یا پسری که کار می‎کند، فکر می‎کند که این یک زحمت است و افتخارش به این است که کار نمی‎کند در حالی که ما برای کار کردن خیلی حدیث داریم، نه یک حدیث و دو حدیث، سی حدیث، بلکه یک دریا حدیث داریم (با کم و زیادش). صدها شاید حدیث درباره اهمیت کار داریم.
حدیث داریم: ملعون، ملعون، ملعون یعنی خدا لعنت کند، خدا لعنت کند، خدا لعنت کند کسی را که سفره که پهن می‎شود، می‎آید می‎خورد و می‎رود حتی 7 تا حدیث در کتاب وسائل الشیعه من دیدم که می‎گوید اگر خواستید مسافرت بروید باید جوری باشد که هم پول دانگی باشد و هم کار گروهی باشد. از باب مثال شما حق ندارید با کسی مسافرت بروید که خرج شما را می‎دهد برای این که ذلیل می‎شوید شما اگر دنبال من آمدید که من خرج شما را بدهم، هر جا تاکسی بود، باید شما در تاکسی را برای بنده باز کنید! چرا؟ برای این که من خرجی شما را می‎دهم. در مسافرتها با کسی مسافرت کنید که هر چقدر خرج شد، هر کسی خرج خودش را بدهد تا یک کسی حاج خانم نشود و یک کسی کلفت! یک کسی حاج آقا نشود و یک کسی کارگر! در زندگی همه باید با هم باشید.

2- ذليل مي‌شود كسي كه در سفر خرجي‌اش را كس ديگر بدهد

شخصی در کاروانی به مکه می‎رود. هر چند مقداری که می‎رود یک حیوانی می‎خرد و ذبح می‎کند و کباب می‎کند و به حاجیان می‎دهد تا بخورند بعد که از مکه بر می‎گردد، امام (ع) او را به خانه راه نمی‎دهد! هر چه می‎گویند آقا من از دوستان و علاقمندان شما هستم، می‎فرماید: اما امسال در سفر حج که رفتی مسلمانها را ذلیل کردی! می‎گوید چرا؟ می‎فرماید: ‎فهمیدی که چه کردی؟ می‎گوید آقا من کاری نکردم، خیلی گوسفند خریدم و کشتم و دادم به مردم که بخورند! فرمود؟ بله دفعه اول که انسان گوسفند می‎کشد و به مردم می‎دهد برای آن است که خوب، مهمان هستند و عزیزند اما مرتبه دهم و پانزدهم و بیستم، سر سفره حاج آقا نشسته‎اند، تو خودت را برای آنها بت می‎کنی و آنها چون دائماً سر سفره تو هستند، ذلیل می‎شوند. بنابراین یکی از دستورات اسلامی‎این است که برای این که روحیه شما شکسته نشود، ذلیل نشوید و بله قربان گو و مطیع بار بیایید، دنبال کسی که می‎خواهد خرجی شما را بدهد، مسافرت نکنید، همچنین در کار هم باید شریکی باشد.
پیامبر اسلام (ص) با گروهی داشتند حرکت می‎کردند، قرار شد غذایی بخورند مثلاً آبگوشت. یکی گفت من گوسفند را ذبح می‎کنم، جمعیت زیاد بود. یکی گفت من ظرفها را فراهم می‎کنم، یکی گفت من فلان کار را می‎کنم، پیامبر (ص) فرمود: من هم هیزم جمع می‎کنم. هر کار کردند که شما پیامبرید، ما جای شما کار کنیم، فرمود من اگر کار نکنم، پس از غذا نمی‎خورم.
از مکه یک نفر برگشته بود خدمت امام (ع)فرمود: چه کاروان خوبی، در کاروان ما یک نفر خیلی نمازهای با توجهی می‎خواند، خیلی کارهای خوبی می‎کرد، همه‎اش راز و نیاز و عبادت می‎کرد. امام (ع) فرمود: کسی که در کاروان این همه عبادت می‎کند، پس کارهای او را چه کسی انجام می‎داد؟ گفت: آقا ما فتخار داشتیم و کارهای او را انجام می‎دادیم. امام (ع) فرمود: کارهای شما از عبادت او ارزش بیشتری داد. همین سیب زمینی که تو پوست می‎کنی و او دارد نماز شب می‎خواند، کار تو ارزشش بیشتر است. البته مواردی هم فرق می‎کند. چون گاهی وقتها یک کسی که تخصص دارد، اگر کاری را انجام دهد، کار تخصصی خودش را از دست می‎دهد. به این نکته هم باید توجه کنیم حدیثها مثل شکر می‎ماند، خود شکر را اگر توی حلق بچه بریزید خفه می‎شود، باید شکر را در آب حل کرد. بعضی احادیث را هم اگر بخواهیم مستقیماً به طرف بگویید، طرف بدآموزی پیدا می‎کند. مثلاً داریم که هر کس باید کار خودش را خودش انجام بدهد، امّا معنایش این نیست که یک استاد دانشگاه هم که قرار است امشب بنشیند و یک جزوه برای دانشجویان تهیه کند و یا یک دبیری که باید شب مطالعه کند، یک روحانی که باید برای منبرش، درسش، سخنرانیش فکر کند، بنشیند و کفشش را واکس بزند! خوب اگر استاد دانشگاه بنشیند و کفشش را واکس بزند، فردا درسش درست از آب در نمی‎آید.
کار تخصصی محفوظ امّا اگر یک جایی کار تخصصی نیست، یک روحانی، یک بازاری، یک کارگر، یک استاد دانشگاه همه کارهای تخصصی خودشان را کنار گذاشته‎اند و می‎خواهند به یک مسافرتی بروند، آنجا دیگر این مقامها باید کنار برود، همه با هم، همه همسفر، کارها با هم و خدمات و زحمتها هم با هم. کار در اسلام مقدس است. کار در اسلام عبادت است.