جمعیت و مولفه‌های جمعیت شناسی، از موضوعاتی است که حداقل از پنج دهه گذشته اقتصاددانان و جمعیت‌شناسان بر سر چگونگی سیاست‌گذاری در‌اين عرصه و نیز سیاست‌های اصلی در‌اين حوزه به توافق رسیده‌اند.

‌اين توافق که در قالب سیاست‌های جمعیتی اصلی کشورهای جهان در 5 دهه گذشته خود را نشان داده است، بر کاهش رشد جمعیت (حدود یک درصد) برای کشورهای دارای جمعیت جوان و رو به تزاید و حفظ تقریبا همین نرخ رشد برای کشورهای صنعتی و به لحاظ هرم سنی، سالخورده، تاکید دارد.‌ اين سیاست عمومي ‌و همه‌گیر از آنجا رخ نمود که کشورهای مختلف در مواجهه با افزایش یا کاهش و نیز در ارتباط با شکل هرم سنی، با دو نوع متفاوت و غیرهم‌سنخ از مشکلات مواجه بودند. از یک سو، کشورهای دارای جمعیت جوان و با هرم‌های سنی نامتوازن و به اصطلاح «باردار» در پایین هرم و غالبا با نرخ‌های رشد جمعیت بالا بودند و از دیگر سو، کشورهایی با نرخ‌های پایین رشد جمعیت، هرم‌های سنی سالخورده و احیانا «باردار» در بالای هرم قرار داشتند.
بر‌اين مبنا، به هیچ وجه نمي‌توان حکم داد که نرخ رشد جمعیت اگر کم باشد بهتر است یا اگر زیاد باشد؛ چرا که‌اين امر کاملا به چگونگی هرم سنی، وضعیت اقتصادی و رفاهی، امکانات آموزشی و بهداشتی و در یک کلام، به شرایط پس‌زمینه‌اي جمعیتی و اقتصادی هر کشور باز مي‌گردد. برای مثال، سیاستی که برای کشورهای ژاپن، فرانسه، آلمان و تایوان که دچار سالخوردگی جمعیت و نرخ‌های رشد پایین و حتی منفی هستند، مناسب است، برای کشورهایی نظیر مصر، چین، هند، بورکینافاسو و ‌ايران که دارای جمعیت جوان و نرخ‌های رشد نسبتا بالا هستند، به هیچ‌وجه مناسب نخواهد بود. بر‌اين مبنا، هر بحثی راجع به جمعیت و سیاست‌گذاری‌های دولتی و عمومي‌در خصوص تشویق یا تنبیه افزایش جمعیت مي‌بایست بر منطق زمینه‌اي و شرایط جمعیت شناختی، اقتصادی و اجتماعی آن کشور بنا شده باشد. 
البته یک بحث مبنایی و ریشه‌اي در‌اينجا وجود دارد که ناشی از چگونگی به رسمیت شناختن حدود و ثغور دخالت دولت‌ها در محدود کردن آزادی‌های فردی و مهندسی شرایط اقتصادی و اجتماعی و نيز شرایط جمعیت شناختی است. اصولا ‌اينکه دولت حق مهندسی زندگی فردی مردم و‌ايجاد انگیزه‌هایی در جهت کاهش یا افزایش جمعیت را دارد یا خیر، بحثی است که در حوصله‌اين مقال نمي‌گنجد و فرض بر‌اين بنا نهاده شده است که دولت‌ها فارغ از‌اين بحث ریشه‌اي و مبنایی،‌اين کار را انجام مي‌دهند. بنابراین، با توجه به ‌اين واقعیت موجود مي‌توان تحلیل کرد حال که دولت‌ها‌ اين قبیل دخالت‌ها را صورت مي‌دهند، آيا سیاست‌گذاری‌هایشان در جهت آموزه‌های علمي ‌به لحاظ اقتصادی و جمعیت شناختی قرار دارد یا خیر؟

صحبت های اخیر درباره سیاست های حمایتی دولت از فرزندان تازه متولد شده که به نوعی باعث تشویق خانواده ها برای فرزندآوری بیشتر می شود، نگارنده را بر آن داشت تا مختصری در باره جمعیت مطلوب یک کشور بحث نماید .

می توان گفت بحث های جمعیت شناسی بیش از دو قرن است که در جهان غرب مطرح شده است و در طول این زمان با سیاست های گوناگونی از سوی دولت های غربی اعمال شده اند.

اما ورود این بحث ها به کشور های در حال توسعه با تاخیری چند ده ساله همراه بوده و شاید در کشوری مانند ایران بیشتر از حدود پنجاه سالی از آغاز این بحث ها نمی گذرد و البته با رویکرد های مختلفی هم در این دوره رو به رو بوده است .

بحث جمعیت مطلوب (optimum population ) خود از بحث های بسیار مهم در جمعیت شناسی است که متفکران مختلف، نظرات گوناگونی را در مورد آن ابراز کرده اند ما در اینجا تنها به بیان نکاتی مختصر در مورد آن می پردازیم .