منتخب مردم

مقدمه

انسان، از دیدگاه قرآن و سنت، باید مسیر کمال را که ایمان و اخلاص و عمل صالح لازمه ی آن است بپیماید.وی، در مقابل اموال خصوصی و عمومی مسئول است و باید حقوقی را، در مراحل تولید و توزیع و مصرف، همه جا، رعایت کند.عدالت اجتماعی و توازن اقتصادی و استقلال و حداکثر کارایی، از اهداف عمده ی «اقتصاد اسلامی» است.هر فرد مسلمان، باید برای رشد و گسترش این اهداف، در حد توان خویش گام بردارد.این همه، حاصل نمی گردد مگر با ضد ارزش ها نیز مبارزه شود.لازمه تحقق این وظیفه، شناخت دیدگاه اسلام و دستورهایش در این باره، است.عصر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و حضرت امیر المؤمنین علیه السلام از برترین نمونه هایی است که در آن، اهداف اقتصاد اسلامی پیاده شد و نظام اقتصادی، به صورت سازمان یافته، در جامعه تشکیلاتی پیدا کرد.انفال و زکات و خمس و خراج و...از اموال دولت محسوب شد و حفظ آن به نفع جامعه اسلامی، بر کارگزاران حکومتی، امری ضروری شناخته شد.عهد نامه ای که حضرت علی علیه السلام در دوران خلافت خویش برای مالک اشتر تنظیم کرده، نمونه ی کامل این رفتار بخردانه ی امام مسلمین، در مقابل بیت المال و نظام اقتصادی جامعه اسلامی است .اینک که ما پس از چهارده قرن، به حکومت اسلامی دست یافته ایم، باید با به کار بستن احکام اسلامی، در رشد و تعالی اقتصادمان کوشا بوده و از هرگونه اسراف و تبذیر بپرهیزیم.

چهل حدیث حاضر که به پیشنهاد ستاد احیای امربه معروف و نهی از منکر فراهم آمده، بدین امید تدوین یافته است تا همه ی کسانی که دست شان به بیت المال می رسد، با دیدگاه و رفتار پیشوایان معصوم علیهم السلام نسبت به بیت المال، آشناتر شوند و نسبت به گردآوری و نگهداری و مصرف بیت المال، دقیق تر عمل کنند.و الله ولی التوفیق 13 جمادی الاولی 1417 برابر 6/7/1375 سالروز شهادت حضرت زهرا علیها السلام قم حوزه علمیه محمد عابدی

حلال شمردن اموال عمومی

قال الأمام الباقر علیه السلام: عن النبی صلی الله علیه و آله و سلم:

خمسة لعنتهم و کل نبی مجاب الزائد فی کتاب الله، و التارک لسنتی، و المکذب بقدر الله و المستحل من عترتی ما حرم الله...، و المستأثر بالفی ء المستحل له.امام باقر علیه السلام از رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم نقل می کند که ایشان فرمودند: پنج کس اند که من و هر پیامبر مستجاب الدعوه ای، آنان را لعنت کرده است: آن کس که در کتاب خدا، آیه ای را زیاد گرداند، و کسی که سنت و روش مرا، رها کند و کسی که قضا و قدر خدا را تکذیب کند ⁽¹⁾ و کسی که حرمت اهل بیت مرا که خدا واجب فرموده نگه ندارد، و کسی که اموال عمومی را، به خود منحصر سازد و [تصرف در] آن را [به نفع خود] حلال شمارد.الکافی، ج 2، ص 293

عدالت در تقسیم بیت المال

قال أمیر المؤمنین علیه السلام، لعمر بن الخطاب:

ثلاث إن حفظتهن و عملت بهن، کفتک ما سواهن، و إن ترکتهن لم ینفعک شی ء سواهن.قال: و ما هن یا أبا الحسن؟ قال: إقامة الحدود علی القریب و البعید، و الحکم بکتاب الله فی الرضاء و السخط، و القسم بالعدل بین الأحمر و الأسود.امیر مؤمنان علی علیه السلام خطاب به عمر بن خطاب فرمود: سه چیز است که اگر آنها را حفظ کنی و به آنها عمل کنی، از هر چیز دیگر، تو را کافی است.و اگر آنها را ترک کنی، چیز دیگری برای تو فایده ندارد.عمر گفت: آنها چیست؟ امام فرمود: 1.اجرای حدود بر همه کس، چه از اقوام باشد و چه غیر از آنان.2.حکم کردن طبق کتاب خدا، در حال خشنودی و خشم.3.تقسیم عادلانه بیت المال میان همه ی مردم، از عجم و عرب.عمر گفت: سوگند به جانم! مختصر و بلیغ گفتی.وسائل الشیعة، ج 18، ص .156

امام علی علیه السلام و بیت المال

حضرت امیر المؤمنین علی بن ابیطالب علیه السلام پس از فتح بصره، گروهی از قاریان و خزانه داران را فرا خواند و دستور داد درهای بیت المال را گشودند.امام با دیدن اموال آن فرمود:

یا صفراء و یا بیضاء غری غیری، المال یعسوب الظلمة و انا یعسوب المؤمنین ⁽²⁾

ای زردها و سپیدها (طلاها و نقره ها) ! غیر مرا بفریبید، مال پیشوای ستمگران است و من پیشوای مؤمنان.

بخشش از بیت المال

قال الإمام علی علیه السلام:

جود الولاة بفی ء المسلمین، جور و ختر.

حضرت علی علیه السلام فرمود: بخشش نا به جای حکمرانان از اموال عمومی مسلمانان، ستم و خیانت است.میزان الحکمة، ج 10، ص .745

حقوق مال و بیت المال

قال الإمام السجاد علیه السلام:

و اما حق المال: فان لا تأخذه الا من حله و لا تنفقه الا فی حله.و لا تحرفه عن مواضعه و لا تصرفه عن حقائقه و لا تجعله اذا کان من الله إلا الیه و سببا إلی الله.

امام سجاد علیه السلام فرمود: باید اموال را، جز از راه حلال نگیری و جز به راه حلال صرف نکنی و از موضع اش منحرف نکنی و از واقعیت ماهوی اش دور نسازی و چون مال از او است، جز در مسیر او به کار نگیری و جز مایه ی حرکت بسوی او قرار ندهی.تحف العقول، ص 191، الحیاة، ج 3، ص .178

خزانه دار خدا

قال الامام علی علیه السلام:

لیس لک أن تفتات فی رعیة و لا تخاطر إلا بوثیقة و فی یدیک مال من مال الله عز و جل و أنت من خزانه حتی تسلمه إلی.

امام علی علیه السلام فرمود: حق نداری به دلخواه خویش، به مردم چیزی بگویی و بدون دستور، به کارهای دشوار اقدام ورزی! در دست تو، مالی از اموال خداوند عز و جل است.و تو، یکی از خزانه داران اویی تا آن را، به دست من بسپاری.نهج البلاغه، نامه ی .6

پرداخت سهم بیت المال

قال الإمام الصادق علیه السلام:

ما بلی الله العباد بشی ء أشد علیهم من إخراج الدراهم.

امام صادق علیه السلام فرمود: خداوند، بندگان را به چیزی سخت تر از پرداخت حقوق مالی شرعی، امتحان نکرده است.بحار الانوار، ج 70، ص .139