آیا می توان تصور کرد که فردی به خاطر کاهش ارزش دارایی هایش خوشحالی کند؟

شاید بسیاری از آمریکایی ها نمی دانند که امروزه برخی از رهبران سیاسی و رسانه های غالب این کشور از باور هایی پشتیبانی می کنند که بیش از دویست سال پیش بطلان شان ثابت شد و گوشه ای رها شد. چنان که در بسیاری از فیلم های ترسناک می بینیم، گاهی اوقات مرده ها بی تحرک در گوشه ای باقی نمی مانند.

زمانی که در دانشگاه اقتصاد می خواندم، آموختم که مرکانتیلیسم، فئودالیسم را از میدان به در کرد و خود به مکتب اقتصادی مسلط در اواخر قرون وسطی بدل شد. مرکانتیلیسم یا «ملی گرایی اقتصادی با هدف ساخت کشوری ثروتمند و پر قدرت» بر این منطق استوار است: «هر چه کشور ثروتمند تر باشد، قدرت بیشتری خواهد داشت و هر چه قوی تر باشد، یکایک افرادی که در قلمرو آن زندگی می کنند، روز گار بهتری خواهند داشت.» مرکانتیلیسم تا سده ۱۷ میلادی به شکلی جدی به چالش کشیده نشد و این آدام اسمیت بود که ۲۳۵ سال قبل با انتشار ثروت ملل، آخرین تیر را بر قلب آن زد. شاید بیشتر اقتصاد دانان به این دید گاه روشن تاریخی معتقد باشند؛ اما به نظر می رسد که دیگران هیچ گاه متوجه این موضوع نشده اند. شور بختانه ایده های کهنه و ضد مولد مرکانتیلیستی هنوز در آمریکای قرن بیست و یکم زنده و پا بر جا مانده اند.

مرکانتیلیسم مجموعه ای نسبتا آشفته از ایده هایی است که اشاره می کنند اجزای تشکیل دهنده جامعه چگونه باید سازمان دهی شوند. نویسندگان مرکانتیلیست همواره با یکدیگر توافق نداشته اند و جالب اینجا است که غالبا به نقد نظام مرکانتیلیستی نشسته اند. با این همه چند درون مایه اساسی انگشت شمار از میان باور های آنها سر بر آورده است: تدابیر حمایتی باید برای محافظت از تولید کنندگان داخلی به کار بسته شوند؛ صادرات باید افزایش یابد و واردات کاسته شود؛ اشتغال باید در بازار داخلی پر و بال گیرد و سیاست های پولی باید بر حجم پول و فلزات گران بها بیفزایند. در ارتباط با این نکته آخر، هر چند درست است که کالا های مصرفی کیفیت زندگی ما را بالا می برند، اما مرکانتیلیست ها معتقد بودند که پول بهتر از کالا هاست؛ چون همواره می تواند کالا های بیشتری را بخرد؛ در حالی که ممکن است کالا ها به فروش نرسند یا حتی فاسد شوند. به علاوه، به عقیده آنها کالا ها مصرف می شوند و از این رو «از دست می روند»، اما فلزات گران بها ارزشی پایدار دارند.

مرکانتیلیسم نظریه ای اقتصادی از منظر صادر کنندگان، حمایت گرایان، سیاستمداران و محتکران پول است و مهم ترین بخش هایی که از آن سود می برند، کسب و کار های بزرگ و دولت بزرگ است. اساسا هرچه کالا های بیشتری را در خارج از کشور خود بفروشید و طلا و نقره بیشتری وارد کنید و با اطمینان خاطر در گاو صندوق هایتان نگه دارید، وضع بهتری خواهید داشت. پیامد های این شیوه تفکر از این قرارند که صادرات خوب است و واردات بد، پول ضعیف فوق العاده است و مازاد های تجاری بهترین چیز های عالم هستند.