جربه موفقیت آمیز جمهوری اسلامی در ارایه نظام سیاسی مبتنی بر اسلام، خیزش های اسلامی را در تمامی جهان اسلام سبب شده است. این تجربه موفق همان اندازه که موجب شادی مؤمنان و مسلمانان جهان شده، چشمان نگران دشمنان اسلام را نیز به خود معطوف ساخته است، به گونه ای که از تمام ظرفیت های خود برای ضربه زدن به این تجربه در ام القرای هزاره دوم هجری و هزاره سوم میلادی، بهره می برند.

اگر نظام جمهوری اسلامی بتواند موفقیت خود را در دیگر عرصه ها به نمایش بگذارد و نمونه ای کامل از تمدن اسلامی مبتنی بر عدالت را به جهانیان ارایه دهد و به نوعی بهشت زمینی را شکل بخشد، آن گاه است که دشمنان بشریت به فغان خواهند افتاد؛ زیرا ارایه چنین اسوه و نمونه ای از جامعه برتر می تواند تمامی بساط ستمگران و مستکبران را گرد آورد و از تخت فرو کشد.

نقشه راهی که جمهوری اسلامی با هوشیاری و درایت رهبری ترسیم کرده است، ارایه نمونه ای از جامعه برتر به جامعه جهانی و بشریت است. رهبری بر آن است تا پازل های این جامعه را با همکاری و همدلی امت اسلام بسازد و بچیند. یکی از مهم ترین پازل های جامعه برتر فراهم آوری زمینه های آسایش است که از طریق تولید و توزیع عادلانه ثروت اتفاق می افتد. از این جاست که «اقتصاد» جایگاه مهمی در پازل جامعه برتر ایمانی می یابد تا تمدن اسلامی در عصر کنونی شکل گیرد.

نویسنده در این مطلب با مراجعه به آموزه های اسلامی بر آن است تا یکی از عرصه های اقتصاد یعنی نقش تجاری سازی تولید علم در جهاد اقتصادی در پازل جامعه برتر ایمانی و تمدن اسلامی را مورد بررسی قرار دهد. با هم این مطلب را از نظر می گذرانیم.

ادامه مطلب...

       
   
  
هرچند که به نظر می رسد، استقلال سیاسی نقش تعیین کننده ای در استقلال جامعه و ملتی دارد، ولی نمی توان از نقش تعیین کننده استقلال اقتصادی در کنار استقلال فرهنگی و استقلال نظامی و مانند آن غافل ماند.

استقلال اقتصادی به سبب این که پاسخ گوی نیازهای ابتدایی بشر است، همواره مورد توجه و تاکید بوده است؛ زیرا انسان نخستین نیازی که در زندگی مادی و دنیوی دارد، تغذیه شامل آب و خوراکی و مانند آن است. پس از فراهم آمدن این مهم در اندیشه امنیت و آرامش بر می آید و در مراحل بعدی به سراغ عشق و محبت یعنی دیگران می رود تا پاسخ گوی وی در این حوزه از نیازها باشد. این گونه است که نقش اقتصاد در زندگی مادی و دنیوی بشر برجسته می شود.

البته هر انسانی برای خود فلسفه زندگی دارد و سبک زندگی را نیز برای خود تعریف می کند. این فلسفه زندگی، زمانی شکل می گیرد که انسان، به نوعی کمال رسیده باشد. در این زمان است که نوعی تقدم برای چیزهای دیگر قایل می شود. اما بیشتر مردم همچنان دغدغه اقتصاد یعنی آسایش و آرامش مادی دارند و این اقتصاد جایگاه ارزشی و تقدمی خود را در فلسفه و سبک زندگی آنان از دست نمی دهد.

به هر حال، اقتصاد چه بخواهیم و چه نخواهیم نقش تعیین کننده و کلیدی در هر دو بینش مادی گرا و معنویت گرا ایفا می کند: زیرا جامعه انسانی به گونه ای در دنیا شکل گرفته که اقتصاد مایه قوام آن است. از این رو هر جامعه ای برای دست یابی به استقلال و در اختیار گرفتن سرنوشت خود نیازمند استقلال اقتصادی است؛ زیرا در صورت فقدان استقلال اقتصادی نمی تواند در مسیر اهدافی که برای جامعه خود تعریف کرده گام بردارد و ناچار است تا در اصول دیگر فرهنگی و معنوی و سیاسی تابع فشارهای صاحبان ثروت و قدرت شود که از دیگر جوامع بر آن جامعه وارد می سازند.

ادامه مطلب...

هدف اصلی این مقاله بررسی نقش رسانه ها و مردم در جهاد اقتصادی است، به گونه ای که بتوان از ویژگیهای آن مرتبط با اوامر حکومتی بهره جست. این بررسی اقدامی به منظور مطالعه سودمند از منابع معتبر و مطالعات کتابخانه ای و گردآوری اطلاعات موجود در خصوص چگونگی تأثیر رسانه ها و مردم در جهاد اقتصادی است. به طوری که بتوان در راستای اقتصادی پویا و بالنده، تحقق درآمدهای عمومی را آسان تر و توزیع مجدد عادلانه ثروت را برقرار کرد و ساز و کار مصرف درآمدهای دولت را نظام مند نمود.

ابزارهای وصول به کمال اقتصادی عمدتا در واگذاری دارائیهای سرمایه ای، استقراض، چاپ اسکناس و مالیات خلاصه می شود.

در مورد «استقراض» اشاره به این نکته حایز اهمیت است که قرض گرفتن دولت در درازمدت، یعنی انتقال قدرت خرید بخش خصوصی به دولت، در واقع دولت وام دار بخش خصوصی می شود. پیرامون «پول آفرینی» نیز این مهم وجود دارد که، چاپ اسکناس بدون پشتیبانی کافی، یعنی افزایش هزینه کل، تورم، افزایش واردات و به حداقل رساندن صادرات و سرانجام ایجاد بحرانهای اقتصادی و تزلزل ثبات سیاسی کشور را در پی دارد. در این بخش مشکلات اقتصادی را مورد بررسی قرار داده تا مشخص شود به چه سؤالات یا به چه ابهامهایی باید پاسخ داده شود. عدم پرداخت مالیات از طرف ثروتمندان، فقدان مدیریت مستقل و کارآمد برای تامین هزینه های جاری کشور، دولت را مجبور می کند برای تامین هزینه های جاری متوسل به استفاده از سه ابزار مذکور (پول آفرینی بدون پشتیبانی، استقراض در درازمدت و واگذاری داراییهای سرمایه ای بدون تملک دارائیهای سرمایه ای) شود، در این صورت اقتصاد کشور با مشکل مواجه می گردد، بعلاوه اجرای سیستم اقتصادی، نیز علی رغم قدمت هزاران ساله، هنوز به یک سیستم مدرن منتج نشده است حتی به صورت معضل دیرینه نیز خودنمایی می کند.

ادامه مطلب را از دست ندهید...

در آخرین روزهای پاییز سال گذشته بود که دولت با آغاز اجرای قانون هدفمندی یارانه ها گام بزرگی را در تحول اقتصادی برداشت. این قانون در شرایطی اجرا شد که از سال ها قبل، مسوولان بر ضرورت اجرای آن تاکید داشتند اما در هر مقطعی، به دلیلی خاص موفق به اجرای آن نشده بودند. در ابتدای سال جاری نیز رهبر معظم انقلاب اسلامی با نامگذاری امسال با نام «جهاد اقتصادی»، بر ضرورت تلاش همه جانبه در عرصه اقتصادی تاکید کردند.

ایشان در همان آغازین روز سال نو در جمع زائران امام هشتم(ع)، برخی از لازمه های پرداختن به جهاد اقتصادی را تشریح کردند که یکی از آنها پرهیز از مسائل حاشیه ای و حاشیه سازی ها در کشور و حفظ اتحاد و انسجام ملی در میان مردم، مردم و مسوولان و در میان مسوولان بود. این تاکید رهبر معظم انقلاب در حالی صورت گرفت که در یکی دو سال اخیر، بحث حاشیه سازی و خدشه دار شدن وحدت ملی به یکی از چالش های مهم در سیاست داخلی کشور تبدیل شده است.

در جریان انتخابات ریاست جمهوری دهم و بعد از آن، حوادث تلخی در کشور اتفاق افتاد که علاوه بر آسیب هایی که به صورت مستقیم بر منافع ملی کشور داشت، عوارضی جانبی هم در پی داشت که یکی از آنها بوجود آمدن نوعی اختلاف در میان فعالان سیاسی و برخی مسوولان بود. بخشی از این اختلافات بر سر چگونگی نحوه برخورد با حوادث پس از انتخابات و عوامل آن بود که باعث نوعی انشقاق میان فعالان سیاسی شده بود. البته با مرور زمان و فاصله گرفتن از این حوادث، رفته رفته، مواضع فعالان سیاسی در خصوص حوادث پس از انتخابات به یکدیگر نزدیک شد و کسانی که در ابتدا مواضع نامعلومی داشتند، موضع خود را مشخص کردند.

ادامه مطلب...

سال ۱۳۹۰ به نام جهاد اقتصادی نامیده شد تا در این سال وضعیت اقتصادی کشور با جهشی بزرگ با شکستن حلقه تحریم اقتصادی در کنار ابعاد سیاسی و فرهنگی متحول شده و ایران اسلامی مانند همیشه الگویی برای دیگر کشورها باشد. نامگذاری سال جدید با عنوان جهاد اقتصادی توسط رهبر معظم انقلاب و تاکید ایشان بر پیشرفت کشور در جاده تعالی و همت و تلاش مسوولان طی سالیان متمادی، نشان از حرکت شتاب بخش همراه با جدیت و همت در مباحث مهم کشور دارد.

قطعا این نامگذاری ها اتفاقی نیست که اندیشه ای در پشت آن نهفته نباشد و بر این اساس جامعه ای که در حوزه های سیاست، علم، فرهنگ و هنر به موفقیت های بزرگ در سطح جهانی دست یافته، هم اکنون باید در حوزه اقتصاد نیز به صورت موفقیت آمیز رو به پیشرفت گذاشته و به نتایج ملموسی برسد.

سیل تحریم های دشمنان اسلام بر ملت ایران ـ که زمینه ساز بسیاری از موفقیت های کشور بود ـ در سال جدید بیشتر مورد توجه قرار گرفت و رهبر معظم انقلاب با اشاره به حرکت شتابنده کشور، بخصوص بر محور اقتصاد سال جدید را جهشی برای ورود به سومین دهه پیشرفت و عدالت دانستند.

از آنجا که براساس آموزه های دینی بزرگان ما هرگاه فقر از دری وارد شود ایمان از در دیگر خارج می شود، می توان این سخن حضرت علی(ع) را چنان مدنظر قرار داد که رشد اقتصاد و جهاد در راه رسیدن به آن می تواند در زدودن فقر از چهره جامعه و توسعه عدالت در کشور در سایه مدیریت سیاسی و بین المللی مناسب دنبال شود.

بر ملت ایران و ناظران روشن است که ایران اسلامی توانسته است در مباحث مختلف سیاسی بخصوص در قبال تحریم ها، غرب را با چالش جدی مواجه کند و با موفقیت های روزافزون به عرصه هسته ای، نانوتکنولوژی، هوافضا و دیگر عرصه های علمی وارد شود و بسیاری از زیاده خواهی ها و اعمال فشارها را در راه پیشرفت ایران ناکام بگذارد، لذا بر این مبنا برای صیانت و حفاظت از دستاوردها و ایجاد جهش اقتصادی با رهنمودهای بزرگان نظام، ملت ایران قصد دارد برای گذر از موانع پیش رو و نهادینه کردن دستاوردها، یک تحول اقتصادی همراه با جهش در کشور را به منصه ظهور برساند که لازمه دستیابی ایران به جایگاه شایسته خویش در عرصه اقتصاد است.

با توجه به دستاوردهای مهم جمهوری اسلامی ایران و اتکا به سند چشم انداز ۲۰ ساله کشور «جهاد اقتصادی» را می توان سرآغاز حرکتی در راستای عقب راندن تحریم ها و پیشرفت بیشتر ملت ایران به سوی عزت و استقلال با محوریت ایستادگی در مقابل طرح های ظالمانه غرب قلمداد کرد.قاطبه تحلیلگران معتقدند که رسیدن به عزمی جدید در راستای تحولات اقتصادی باید از دایره سخن خارج شده و مسوولان کشور با نگاه دوراندیشانه به این مبحث مهم توجه نمایند.

حال با گذشت حدود ۲ ماه از این نامگذاری که یکی از اصلی ترین جهات آن همگرایی ۳ قوه مهم نظام در رسیدن به اهداف تبیین شده است، ضرورت این امر ایجاب می کند که استراتژی بلندمدتی که بازیگران آن قوای حکومتی بوده تنظیم شود تا هرگونه ناهماهنگی در سیاست های اتخاذ شده از بین برود.

طبیعی است در این مسیر پرهیز از مسائل حاشیه ای و بعضا اختلافی و بزرگ کردن آنها چنانچه رهبری فرموده اند دوری از هر گونه اقدامی که موجب شادی دشمن و ناراحتی دوستان شود خصوصا در این مسائل بسیار ضروری و حائزاهمیت است.

بر این اساس، مجلس شورای اسلامی به عنوان اولین قوه پیشگام در تحقق این شعار با تشکیل کمیسیون ویژه ای در نخستین هفته کاری خود در سال ۱۳۹۰ راهکارهای تحقق منویات رهبر معظم انقلاب اسلامی را جامه عمل پوشاند و با مشخص کردن اعضا و وظایف جدید، پیگیر تحقق جهاد اقتصادی در خانه ملت شد.

قبل از تشکیل این کمیسیون ویژه، علی لاریجانی رئیس مجلس با اشاره به عزم قاطع نمایندگان ملت برای تحقق این شعار اعلام کرد که از بین بردن بیکاری و مشکلات مربوط به اشتغال باید به عنوان محوری ترین هدف مدنظر قرار گیرد.

بر این اساس، رئیس کمیسیون ویژه جهاد اقتصادی نیز در اولین اظهاراتش بعد از تشکیل این کمیسیون در مجلس شورای اسلامی اعلام کرد که بحث های کارشناسی جهت هدف گذاری ها از اهمیت زیادی برخوردار است و باید کارهایی مدنظر قرار گیرد که ظرفیت ایجاد جهش به روش جهادی را داشته باشد.

حسین نجابت، نماینده تهران بر لزوم همگرایی و همسویی برای تحقق اهداف عالیه کشور تاکید کرد و یادآور شد که قطعا مجلس با دستگاه های ذی ربط در حوزه اجرا و قضا هماهنگ خواهد بود تا نظرات آنها را دریافت کند.

نجابت: بحث های کارشناسی جهت هدف گذاری ها از اهمیت زیادی برخوردار است و باید کارهایی مدنظر قرار گیرد که ظرفیت ایجاد جهش اقتصادی به روش جهادی را داشته باشد

اما این اظهارنظر رئیس کمیسیون که خاطرنشان کرده مجلس با پرهیز از شعار پیگیر رسیدن به یک اقتصاد پایدار است از سوی برخی اعضای قوه مجریه کاری نمادین عنوان و اعلام شده که مجلس در عمل موفق به اجرای این اندیشه نخواهد شد، ولی نمایندگان بر این مساله تاکید دارند که میزان موفقیت ۲ کمیسیون ویژه طرح تحول اقتصادی و اصل ۴۴ و خروجی تصمیمات آنها به گونه ای بوده که نقش بسزایی در تصمیم گیری ها در قوه مقننه و قوه مجریه داشته است.

لذا تشکیل کمیسیون ویژه جهاد اقتصادی نیز با بهره گیری از تجربیات گذشته خواهد توانست فرمایشات رهبر معظم انقلاب درخصوص جهاد اقتصادی را محقق کند.

حجت الله رحمانی، عضو کمیسیون کشاورزی آب و منابع طبیعی با اشاره به این که در گفتمان دینی ما بر کلمه جهاد تاکید ویژه شده و از آن معنای تلاش و زحمت مضاعف تلقی می شود عقیده دارد که وقتی کلمه جهاد روی امری عنوان می شود دیگر مساله حالت تقدس پیدا می کند و اجر و مزد آن، الهی خواهد بود.

نماینده الیگودرز با بیان این که وقتی لفظ جهاد از سوی ولی فقیه برای سال ۹۰ مدنظر قرار گرفته، قطعا کسانی که در این مسیر گام می گذارند در راه خدا حرکت می کنند یادآور شد که با توجه به تحریم، عناد و دشمنی هایی که دنیای استکبار علیه جمهوری اسلامی ایران صورت داده رهبر معظم انقلاب تشخیص دادند که حرکت عظیم و گسترده ای جهت تقویت بنیه اقتصادی کشور صورت گیرد و بر این مبنا مجلس نیز به عنوان یکی از قوای سه گانه کشور تصمیم مهمی مبنی بر تشکیل کمیسیون ویژه ای برای سرعت بخشیدن به طرح ها و لوایحی که مربوط به جهاد اقتصادی و همکاری با دولت است، اتخاذ کرد.

بهروز جعفری، عضو کمیسیون فرهنگی مجلس نیز با تاکید بر این که کلمه جهاد برای امور مقدس بیان می شود یادآور شد که این کلمه در مورد تهدید خارجی و دشمن معنا پیدا می کند و از آنجا که در حال حاضر حوزه فعالیت استکبار علیه کشور در حوزه های مختلف فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی است باید تلاش ویژه ای برای خنثی کردن هرگونه تهدیدات در زمینه های مختلف ازجمله مباحث اقتصادی صورت گیرد.نماینده سمیرم با بیان این که مسوولان موظف هستند نیازهای مردم را در بخش اقتصاد مرتفع کنند، یادآور شد که از این جهت باید تلاش ویژه ای برای حل مساله بیکاری، اشتغال و انباشت تولید و ثروت در کشور صورت گیرد.

این نماینده با بیان این که نباید با اندیشه جهاد اقتصادی به صورت یک شعار برخورد کرد، افزود: چنانچه مسوولان با این اندیشه برخورد تبلیغاتی کنند راه به جایی نخواهیم برد.

با توجه به اظهارنظرهای نمایندگان و کارشناسان این گونه می توان برداشت کرد همان طور که مجلس در اولین گام با تشکیل یک کمیسیون ویژه کلید اولیه تحقق این هدف را فراهم کرد باید دولت و قوه قضاییه نیز شرایط را برای رسیدن به محتوای این اندیشه فراهم کنند.

جبهه پیروان خط امام و رهبری هم اخیرا با انتشار بیانیه ای در رابطه با جهاد اقتصادی با اشاره به اهمیت اجرایی شدن این اندیشه از دولت خواسته اقدامات عملی در جهت تحقق این هدف را انجام دهد.

این تشکل سیاسی اصولگرا یادآور شده که لازمه تحقق این جهاد، اجرای سریع دستوراتی است که رهبر معظم انقلاب در امر اقتصاد در سال های اخیر صادر فرموده اند و به این لحاظ مخاطب ایشان در این دستورات قوای سه گانه بخصوص دولت و دستگاه اجرایی کشور و عامه مردم است و دولت باید این اراده را در تمام مدیرانی که در امر اقتصاد مسوول هستند به وجود بیاورد یا آن را تقویت کند.

همچنین از دولت خواسته شده تا زمینه ای را فراهم کند که صاحبان نظران و سرمایه های اقتصادی با تمام وجود به صحنه فعالیت در عرصه تولید و خدمات وارد شوند.

در نگاهی اجمالی و کلی باید تاکید کرد که قوای سه گانه بازیگران اصلی تحقق اندیشه جهاد اقتصادی هستند و باید در یک حرکت هماهنگ و یکپارچه، جهاد اقتصادی را نقشه راه مشترکی برای ارتقای تراز توانمندی کشور در حوزه اقتصاد و طبعا فرهنگ و اجتماع قرار دهند، چرا که روشن است حرکت جهادی از الزامات و تاثیرات خاص ارزشی، فرهنگی و اجتماعی برخوردار است.

بنابراین با توجه به اهمیت مسائل در شرایط فعلی دنیای امروز، یک استراتژی منظم و منسجم میان تمامی مسوولان و قوای سه گانه کشور می تواند به اعتلای جایگاه اقتصادی، سیاسی و فرهنگی آن در دنیا سرعت بیشتری ببخشد.
       
   
   
            فاطمه امیری    
            روزنامه جام جم ( www.jamejamonline.ir )

  
        
       
         
جهاد اقتصادی به عنوان یک هدف والای ملی یکی از عوامل مهم در پیشرفت، توسعه عدالت و دستیابی به اقتدار ملی موضوعی است که رهبر معظم انقلاب با نامگذاری امسال تأکید ویژه ای روی این موضوع کرده اند. و آنچه از معنی لغوی جهاد بر می آید تلاشی مضاعف از سوی همه دستگاه های تولیدی، اجرایی، عمرانی و اقتصادی کشور است و دستیابی به رتبه اول منطقه در مسائل مهم و حیاتی نه یک هوس بلکه یک نیاز واقعی و سرنوشت ساز می باشد و در اوضاع کنونی منطقه و جهان، هر کشوری که نتواند از لحاظ ا قتصادی، علمی و زیرساخت ها از رشد لازم برخوردار شود، بی رحمانه مورد تطاول قرار می گیرد بنابراین باید با استحکام درونی و پیشرفت اقتصادی، اهداف سند چشم انداز را محقق کرد. بر این اساس ویژگی جهاد اقتصادی "استمرار، همه جانبگی، هوشمندی و اخلاص" می باشد که "باید این نکته را درک کرد که جهاد اقتصادی، در واقع حرکتی هدفدار در مقابله با حرکت غرض آلود و خصمانه دشمن است." لذا بنابر فرمایشات مقام معظم رهبری جنگ امروز، جنگ اقتصادی است و راه حصول اهداف نظام و حفظ دستاوردهای آن بستگی به این مهم دارد. در این مجال تأملی بر مسئله جهاد و جنگ اقتصادی می کنیم.

● جهاد اقتصادی؛ جهادی دفاعی اجتماعی

در یک تقسیم بندی دیگر جهاد اصغر با توجه به مقتضیات زمان ومکان به سه دسته ذیل تفکیک می شود.

الف) جهاد ابتدایی:

این جهاد برای گسترش مرزهای اسلام و دعوت از انسانهای سایر کشورها(غیر اسلامی) برای به عضویت درآمدن در جامعه اسلامی به دستور امام معصوم(ع) است.

ب) جهاد دفاعی:

در این نوع جهاد مخالفین خارج از مرزهای جغرافیای اسلام سعی در شکستن حریم امنیتی جامعه اسلامی می کنند که به دو قسم اجتماعی و فردی تقسیم می شوند.

▪ جهاد دفاعی اجتماعی: دفاع از حریم جغرافیای جامعه اسلامی است. زمانی که دشمن(مخالفین جامعه اسلامی)حریم سرزمین های اسلامی را شکستند بر هر مسلمانی واجب می شود به دفاع (جهاد دفاعی) از مرزهای جامعه اسلامی بپردازند.

▪ جهاد دفاعی شخصی: دفاع(جهاد) از حریم خانوادگی و شخصی. اگر درگیری بین حق و باطل در رابطه با یکی از اعضای خانواده صورت گرفت، سرپرست یا هر عضوی از خانواده باید به دفاع از حریم خانواده بپردازد. ارزش این نوع جهاد نیز برابر جهاد دفاعی اجتماعی است(۱)

ج) جهاد نفاقی:

اگر در درون مرزهای جغرافیای اسلام، عده ای از افراد جامعه اسلامی از فضای جامعه اسلامی و اطاعت معصوم خارج شدند و سعی در تفرقه و نفاق در بدنه جامعه مسلمین داشته باشند، برخورد شدید و جهاد با آنها واجب است. مانند ماجرای جمل، نهروان، خوارج و...(۲)

جامعه اسلامی ممکن است از سوی مخالفینی که درصدد از بین بردن جامعه اسلامی به وسیله انواع حیله ها(جنگ و قدرت نرم) سیاسی، اقتصادی و فرهنگی و یا نهایتاً با جنگ و قدرت فیزیکی تهدید شود، باعث بروز مشکلاتی برای مسلمین در رشد و گسترش فضای دینی و اقتصادی گردد و کاهش عزت و اقتدار جامعه اسلامی را در پی داشته باشد. در چنین شرایطی جهاد دفاعی اجتماعی بر مسلمانان واجب می شود که با جان و مال و همت مضاعف خود از کیان اسلام و اقتدار جامعه اسلامی حفاظت نمایند و در این راستا از هیچ کوششی فروگذار نباشند. جهاد اقتصادی نیز با توجه به شرایط زمانی و مکانی جامعه اسلامی ما نیز از چنین حکمی مستثنی نخواهد بود.

اینجاست که مهمترین دغدغه رهبر دینی جامعه را می رساند. در قرآن کریم، یکی از مهمترین راه هایی که منافقان برای ضربه زدن به حکومت دینی مطرح می کنند، ایجاد بحران های اقتصادی است. قرآن کریم از قول منافقان نقل می کند که "آنها می گویند اطرافیان پیامبر(ص) را در تنگنای اقتصادی قرار دهید تا پراکنده شوند(۳)" طبیعتاً یک اقدام مهم مؤمنان برای خنثی کردن این اقدام منافقان در جامعه دینی آن است که با روحیه جهادی، عرصه اقتصاد جامعه دینی را حفظ و تعالی ببخشند .

● جهاد اقتصادی؛ واجب کفایی یا عینی؟

جهاد در مقابل دشمن از لحاظ وجوب به کفایی و عینی تقسیم می شود. واجب کفایی و اجبی است که اگر عده ای آن نیاز را به طور کامل انجام دهند، وجوب انجام مجدد آن از دیگران ساقط می شود و می توانند انجام ندهند. شارع مقدس نیز گناهی متوجه آنها نمی داند. اگر چه افضل است انجام دهند.(۴)

کمیت(تعداد نیروها، ادوات و تجهیزات دشمن) و کمیت(درجه دانش و مهارت فنی نیروهای انسانی، فیزیکی و...)جبهه باطل، حدود کمیت و کیفیت واجب کفایی را مشخص می سازد. اگر در شرایطی تمام دنیای کفر در مقابل جامعه اسلامی صف آرایی کنند، آن گاه است که تمام جهان اسلام نیز باید هماهنگ و متحد بپاخیزند و در مقابل آنها به جهاد بپردازند و با تمام وجود تلاش مظاعف ورزند.

در واقع اطمینان از شکست کامل جبهه کفر حدود واجب کفایی را مشخص می سازد. لذا مشغولیت عده ای در جهاد کفایی، مسئولیت را از دوش سایرین تا کسب یقین قطعی از برتری حق علیه باطل بر نمی دارد.

در بحث جهاد اقتصادی نیز؛ تمام دنیای مخالفین اسلام برای نابودی و استحصال همه جانبه جامعه اسلامی متحد شده اند. لذا این دفاع اجتماعی و واجب کفایی تنها با اتحاد همه اعضای جامعه تحقق خواهد پذیرفت.چرا که گستردگی دشمن گستردگی دفاعی می طلبد.

▪ واجب عینی: زمانی است که امام معصوم(ع) دستور جهاد به فرد یا گروه خاصی بدهد. لذا این حالت تنها بر گروه خاصی واجب می شود تا در مقابل دشمن ایستادگی نمایند. (۵)

خطاب مقام معظم رهبری گرچه خطاب عام است ولی به طور منطقی نقش نخبگان کشور چه نخبگان حکومت مثل نخبگان قوای سه گانه و مجمع و چه نخبگان بیرون از حکومت مثل دانشگاه، حوزه علمیه و صاحب نظران و حتی صاحب نظران ایرانی خارج از کشور بسیار خطیرتر و در راس فرمان رهبر قرار می گیرند و آنها به عنوان گروه خاصی مسئولیتهای ویژه ای (مانند تشکیل گفتمان ملی در راستای طراحی الگوی اسلامی ایرانی) برای هر چه بهتر انجام شدن این جهاد مقدس خواهند داشت.

● نتیجه گیری

جهاد اقتصادی واجب عینی و همگانی است بدین ترتیب، جهاد اقتصادی هم رتبه با حضور در جبهه های جنگ می باشد و با توجه به اینکه حضور در جبهه های جنگ برای دفاع از جامعه و نظام اسلامی بستگی به خطاب مولی واجب کفایی یا عینی است، جهاد اقتصادی نیز از شمول این حکم مستثنی نخواهد بود و وجوب حضور همگان را در این میدان می رساند. البته باید توجه داشت که در جنگ این گونه نبود که همگی افراد اسلحه بردارند و در متن عملیات شرکت کنند، عده ای مشغول برنامه ریزی و هدایت بودند، عده ای در قسمت تدارکات مشغول بودند، عده ای به مجروحان رسیدگی می کردند، عده ای سنگر یا پل می ساختند و... اما آنچه که در همه مشترک بود، آن روحیه جهادی و اخلاص و ایثار بود، نه اسلحه به دست گرفتن. در عرصه جهاد اقتصادی نیز هر کسی به طریقی در تعالی نظام اقتصاد اسلامی تلاش نماید.
       
   
   
            محمد داوود محمدی
کارشناس ارشد معارف اسلامی و اقتصاد، دانشگاه امام صادق(ع) .
پی نوشتها:
۱ المقتول دون أهله و ماله؛ کشته شده در راه دفاع از خانواده و دارایی اش" را که در مقام دفاع از ناموس یا مال خود کشته می شود شهید می شمارد . کتاب الغصب والضمانات باب دفع الصائل وإن أدی إلی قتله وأن المصول علیه یقتل شهیدا ص ۳۹۰.
۲ ترجمه شرح لمعه شهید ثانی، مجد سرایی حمید، صص۵۳۱ ۵۸۴.
۳ سوره منافقون، آیه
۴ مجموعه آثار شهید مطهری ( جلد ۲۰ ) مطهری، مرتضی ص ۵۶۹ .
۵ ترجمه شرح لمعه شهید ثانی، مجد سرایی حمید، صص۵۳۱ ۵۸۴.    
            روزنامه رسالت ( www.resalat news.com )