ذکر خدا چیست و چگونه است

  ذکر گاهی به معنی یادآوری چیزی به زبان یا به قلب است، ذکر دو گونه است. ذکر قلبی و ذکر زبانی

وهر یک از آنها دو گونه است یا پس از فراموشی است و یا بدون فراموشی و به هر حال منظور در آیه فوق از ذکر خدا که مایه آرامش دلها است تنها این نیست که نام او را بر زبان آورد و مکرّر تسبیح و تهلیل و تکبیر گوید بلکه منظور آن است که با تمام قلب متوجه او و عظمتش و علم و آگاهیش و حاضر و ناظر بودنش گردد و این توجه مبدأ حرکت و فعالیت در وجود او به سوی جهاد و تلاش ونیکی‌ها گردد و میان او و گناه، سد مستحکمی ایجاد کند این است حقیقت ذکر که آن همه آثار و برکات در روایات اسلامی برای آن بیان شده است.[4]

آنچنان که نوش دارو مایه‌ راحتی و آرامش مار گزیده است همان طور که مار گزیده به نوش دارو و رکون و اعتماد نموده خود را به آن می‌رساند و پس از بهکار بردن آن احساس نشاط، سلامتی و عافیت می‌کند، نفس نیز از یاد خدا این احساس را می‌نماید.

پس هر قلبی به طوری که جمع محلّی به الف و لام (القلوب) افاده می‌‌کند با ذکر خدا اطمینان می‌یابد و قلق و اضطرابش تسکین پیدا می‌کند آری این معنا حکمی است عمومی که هیچ قلبی از آن مستثنا نیست مگر اینکه کار قلب به جائی برسد که در اثر از دست دادن بصیرت و رشدش دیگر نتوان آن را قلب نامید البته چنین قلبی از ذکر خدا گریزان و از نعمت و طمأنینه و سکون محروم خواهد بود.

همچنان که فرمود: فَإِنَّها لا تَعْمَى الْأَبْصارُ وَ لکِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتی‏ فِی الصُّدُورِ، دیدگان کور نمی‌شود و لکن دل‌ها که در سینه‌هاست کور می‌گردد.[5]

و نیز فرمود: ِ لَهُمْ قُلُوبٌ لا یَفْقَهُونَ بِه، قلب دارند و لکن با آن نمی‌فهمند.[6]

و نیز فرمود:‌ نَسُوا اللَّهَ فَنَسِیَهُمْ، خدا را فراموش کردند خدا هم ایشان را فراموش کرد.[7]

دلها جز به یاد خدا به غیر دیگری اطمینان نمی‌یابد.

[4] - نمونه، ج 10، ص 215.
[5] - حج / 46.
[6] - اعراف /179.
[7] - توبه / 67.