اخلاص در عبادت
اخلاص در عبادت
منظوراز اخلاص در عبادت این است که انسان فقط برای انجام فرمان خدا و کسب رضایتاو پرستش کند؛ زیرا عبادت و پرستش چیزی است که با خلوص نیت و انگیزه الهی ارتباط عمیق دارد و با شرک و ریا و خودنمایی ناسازگار است. به عبارت دیگر، در عبادات کیفیت مهم است نه کمیت. در نگاه اسلام و قرآن، ارزش عبادت وابستهبه انگیزه باطنی انسان است و اگر نیت خالص نباشد، عبادت از نظر کمی هر قدرزیاد باشد، اثر ندارد. خداوند در قرآن می فرماید: (و ما امروا الا لیعبدواالله مخلصین له الذین)؛ و فرمان نیافته بودند، جز این که خدا را بپرستند ودر حالی که به توحید گرویده اند، دین خود را برای او خالص گردانند».(1)
امام علی(علیه السلام) درباره ی انگیزه عبادی خویش می فرماید: «الهی ما عبدتک خوفاً من نارک و لا طمعاً فی جنتک بل و جدتک أهلاً للعباده فعبدتک؛ خدایا تو را پرستش نکردم. به طمع بهشتت و نه از ترس جهنمت، بلکه تو را چون شایسته عبادت یافتم، پرستش کردم.
عبادت، بدون چشم داشت به بهشت و ترس از جهنم، فقط از معصومین(علیهم السلام) ساخته است. آن بزرگواران چون خداوندرا شایسته پرستش یافته اند، او را می پرستند اما عبادت غیرمعصوم یا به دلیل راه یافتن به بهشت و یا ترس از دوزخ است.(2)
درباره امام سجاد(علیه السلام) آمده است: آن حضرت در حال نماز، سر به سجده نهاده بود کهآتش در خانه اش افتاد. گفتند: یا بن رسول الله! آتش آتش، سر از سجده بردار، سر برنداشت تا آتش فرو نشست، آن گاه پرسیدند: چه چیز باعث شد که سرمبارک از سجده برنداشتی؟ فرمود: «نار الآخره؛(3) آتش آخرت». اگر خلوص و خضوع در عبادت نباشد، با اندک چیزی انسان سر از سجده بر می دارد و به اطرافتوجه می کند. اخلاص است که پیوند عمیق با معبود را برقرار می سازد و نمازگزار را از توجه به غیر او باز می دارد.
پی نوشت ها:
1. بیته، آیه ی 5.
2- کشف الغمه، ج2، ص261.
3. کشف الغمه، ج2، ص261.
ادامه مطلب
جِدّ و جَهد در عبادت
جِدّ و جَهد در عبادت
انسان مؤمن باید برای انجام عبادت تلاش کند و همواره در انجام آن کوشا باشد و تا آن جا که ممکن است به راز و نیاز با خدا بپردازد. تکامل روحی و معنوی آدمی تنها از طریق عبادت و پرستش خدای متعال میسر است. قرآن کریم، آفرینش بشر را برای عبادت دانسته و می فرماید: (و ما خلقت الجن و الانس الا لیعبدون)؛(1) ما جن و بشر را نیافردیم، مگر برای عبادت. عبادت معصومین(علیهم السلام) از نظر کیفیت و کمیت در سطح بالایی قرار داشت و در حقیقت کامل ترین عبادات را به جا می آوردند.
در سیره بسیاری از معصومین(علیهم السلام) آمده است که در اثر عبادت و پرستش خدا پاهای شان ورم کرده بود. امام سجاد(علیه السلام) در توصیف عبادت رسول خدا(صلی الله علیه و آله) می فرماید: «کان رسول الله(صلی الله علیه و آله) یقف فی الصلاه حتی ترم قدماه و یظما فی الصیام حتی یعصب فوه؛(2) پیامبر(صلی الله علیه و آله) آن قدر در نماز می ایستاد که پاهایش ورم می کرد و در روزه به قدری تشنه می شد که دهان مبارک در اثر تشنگی می خشکید». هم چنین مغیره درباره ی رسول خدا(صلی الله علیه و آله) می گوید: «کان رسول الله یصلی حتی تورم قدماه؛(3) رسول خدا(صلی الله علیه و آله) آن قدر عبادت می کرد و نماز می خواند که پاهای مبارکش ورم کرده بود».
درباره فاطمه زهرا (علیهاالسلام) نقل شده است که در اثر عبادت، پاهایش ورم کرده بود. امام حسین(علیه السلام) از برادرش امام حسن مجتبی(علیه السلام) روایت کرده است: «رأیت أمی فاطمه (علیهاالسلام) قامت فی محرابها لیله جمعتها فلم تزل راکعه ساجده حتی اتضح عمود الصبح، تدعو للمؤمنین و المؤمنات و تسمیهم و تکثر ادعاء لهم؛(4) مادرم فاطمه زهرا (علیهاالسلام) را در شب جمعه دیدم، در محراب عبادت ایستاده و تا صبح در حال رکوع و سجود بود و برای مردان و زنان مؤمن به نام هایشان زیاد دعا می کرد». حسن بصری گوید: «ما کان فی هذه الدنیا أعبد من فاطمه، کانت تقوم حتی تورم قدماها؛(5) در این دنیا عابدتر از فاطمه زهرا (علیهاالسلام) کسی را سراغ ندارم. او آن قدر برای عبادت قیام کرد تا این که پاهایش ورم نمود».
امام حسین(علیه السلام) همان گونه که مشهور به شجاعت، ایثار و فداکاری در راه خداست، در زمره عابدان و شب زنده دارانی قرار دارد که عمر شریفش را در عبادت و پرستش خدای متعال به سر آورده است. درباره ی سیره عبادی آن حضرت آمده است: «لقد کان قواما بالیل صواما بالنهار؛(6) امام حسین(علیه السلام) قائم اللیل و صائم النهار بود»؛ یعنی شب ها نماز به جا می آورد و روزها روزه بود. هم چنین در توصیف عبادت آن حضرت گفته اند: «کان الحسین(علیه السلام) فاضلاً دیناً کثیر الصلاه و الصوم و الحج؛(7) حسین(علیه السلام) با فضیلت و متمسک به دین بود و نماز و روزه و حج بسیار انجام می داد. هزار رکعت نماز در شب هم در مورد امام حسین(علیه السلام) نقل شده که بعضی از شب ها انجام می داد.(8)
عبدالله بن حازم گوید: از پدرم شنیدم که می گفت: هیچ هاشمی برتر از علی بن الحسین(علیه السلام) ندیدم. او در شبانه روز هزار رکعت نماز می خواند.(9) هزار رکعت نماز در شبانه روز برای امام علی(علیه السلام) (10) و امام رضا(علیه السلام)(11) نیز نقل شده است که نشان دهنده جد و جهد آنان در عبادت می باشد.
پی نوشت ها:
1. ذاریات، آیه ی 56.
2. بحارالانوار، ج46، ص57.
3. السیره النبویه، ج4، ص96-94.
4. بحارالانوار، ج43، ص81.
5. همان، ص84.
6. پرتوی از عظمت حسین(علیه السلام)، ص 165.
7. همان.
8. همان.
9. عن عبدالله بن ابی حازم قال: سمعت ابا حازم یقول: ما رأیت هاشمیاً افضل من علی بن الحسین(علیه السلام) و کان یصلی فی الیوم و اللیله الف رکعه؛ (بحارالانوار، ج46، ص67).
10. امام باقر(علیه السلام) درباره عبادت امام علی(علیه السلام) فرمود: «وانه کان بیصلی فی الیوم و اللیله الف و رکعه؛ علی(علیه السلام) در شبانه روز هزار رکعت نماز می خواند». (وسایل الشیعه، ج1، ص66).
11. اباصلت هروی در روایتی گفته است: «ان الرضا کان یصلی فی یومه و لیلته الف رکعه؛ امام رضا(علیه السلام) در شب و روز هزار رکعت نماز به جا می آورد». (وسایل الشیعه، ج1، ص67).
ادامه مطلب
دعا و مناجات در عبادت
دعا و مناجات در عبادت
واژه «دعا» به معناهای گوناگونی چون صدا زدن، ندا دادن، درخواست کردن، دعوت کردن و امثال آن آمده است.(1) راغب در مفردات می گوید: دعا مانند ندا است، جز آن که دعا همواره با اسم(2) می آید که به آن خوانده شده می گویند.
علامه طباطبایی در تبیین معنای دعا می گوید: معنای دعا عبارت است از مجسم ساختن توجه قلبی و درخواست باطنی به صورت درخواست ظاهری که افراد بشر در بین خود دارند؛ یعنی در برابر پروردگار خویش، آن حالتی را بگیرند که یک انسان فقیر در برابر فرد توانگری، خود را پست احساس می کند و یک حالت تذلل به خود می گیرد؛ یعنی دست خود را به سوی او دراز می کند، گردن را کج نموده و با حالت ذلت و تضرع حاجت خود را سؤال می نماید.(3)
دعا در قرآن و حدیث به معنای خواندن و طلب کردن حاجت از خدای تبارک و تعالی است. درخواست از خدواند نسبت به افراد، متفاوت است. بعضی افراد توجهی به حاجت و خواستن چیزی از خدا ندارند و چون خدا را شایسته چنین امری یافته اند، او را می خوانند. برخی دیگر نیازهای مادی و معنوی خود را در نظر دارند و برای تأمین آن نیازها از خدا طلب حاجت می کنند.(4) هر کس با زبان خودش دعا می کند و همان گونه که انسان ها مختلف هستند و خواسته های گوناگون دارند. زبان دعا نیز متفاوت است. دعا و مناجات در واقع بخشی از دستورات اسلامی است که در آیات و روایات تأکید خاصی بر آن شده است و شاید به علت آثار روحی و رفتاری فراوانی که در دعاها وجود دارند، این اندازه مورد تأکید قرار گرفته اند.
خداوند در قرآن کریم درباره ی دعا، دستورات زیادی دارد که انسان ها را به بیان خواسته های درونی شان برای آفریدگار فرا می خواند و به آنان وعده استجابت می دهد. خداوند می فرماید:(وقال ربکم ادعونی استجب لکم)؛(5) پروردگار شما گفته است که مرا بخوانید تا (دعای) شما را بپذیرم.
دعا در سیره پیامبر(صلی الله علیه و آله) و اهل بیت(علیهم السلام) نیز فراوان مورد تأکید قرار گرفته است و برخی را به شاگردان و پیروانشان تعلیم داده اند که در اوقات خاصی خوانده می شوند؛ مانند خواندن دعای کمیل در شب جمعه، دعای ندبه در صبح جمعه، دعای توسل در شب چهارشنبه و هم چنین مناجات های مختلفی که در کتاب های دعا ذکر شده اند و هر کدام تأثیر ویژه ای بر جسم و روح انسان می گذارند. از این رو، وظیفه مردم به ویژه نسل جوان است که در این دعاها شرکت کنند و به نیاز روحی خویش که احتیاج مبرم به تقویت و پرورش دارد، پاسخ دهند. البته باید دعاها را با ویژگی ها و شرایط خاص خودشان خواند تا اثربخش باشند.
در سیره رسول خدا(صلی الله علیه و آله) آمده است: «ان رسول الله(صلی الله علیه و آله) کان یرفع یدیه اذا ابتهل و دعا کما یستطعم المسکین؛(6) هرگاه پیامبر(صلی الله علیه و آله) دعا و ابتهال می کرد، مانند مسکینی که طعام طلب می کند دست هایش را بالا می برد». دعاهای پیامبر(صلی الله علیه و آله) فراوان بوده است؛ به گونه ای که در موارد گوناگون و اوقات مختلف، دعاهایی داشته اند که در کتاب های دعا و سیر و سنن به تفصیل آورده شده اند.(7)
فاطمه زهرا (علیهاالسلام) در اوقات مختلف و به انگیزه های گوناگون، دست به مناجات برمی داشت و از خداوند طلب حاجت می کرد. این دعاها در مسند فاطمه (علیهاالسلام) آمده است. دعا برای برآورده شدن حاجت، دعا برای دفع خواب شب، دعا برای نجات از زندان، دعا در روزها و اوقات مخصوص، برخی از این دعاها هستند.(8)
دعا در اوقات مخصوص، به ویژه در ماه رمضان، تأثیر خاصی بر انسان دارد و در سیره معصومین(علیهم السلام) بسیار نقل شده است. در مورد امام سجاد(علیه السلام) آمده است که آن حضرت در ماه رمضان با زبان دعا سخن می گفت. از امام صادق(علیه السلام) نقل شده که آن حضرت فرمود: «کان علی بن الحسین(علیه السلام) اذا کان شهر رمضان لم یتکلم الا بالدعاء و التسبیح و الاستغفار و التکبیر؛(9) علی بن الحسین(علیه السلام)در ماه رمضان فقط با زبان دعا، تسبیح، استغفار و تکبیر سخن می گفت».
پی نوشت ها:
1. مفردات الفاظ القرآن، واژه «دعا» ص 315؛ فرهنگ معاصر، ص197.
2. همان.
3. تفسیر المیزان، ج2، ص52.
4. وسیله النجاه، (شرح دعای سمات)، ص11.
5. غافر، آیه ی 60.
6. سنن النبی، ص376.
7. همان، ص378-468.
8. مسند فاطمه الزهراء (عیهاالسلام)، ص213-253.
9. بحارالانوار، ج46، ص65.
ادامه مطلب
عبادت با تهدیدهای دشمن
عبادت با تهدیدهای دشمن
«عفیف کندی» از افرادی است که صحنه های نماز پیامبر(صلی الله علیه وآله) را در مسجدالحرام شاهد بوده است. وی از نماز نخستین روزهای بعثت نبی اکرم(صلی الله علیه و آله) خبر داده است و آن را چنین توصیف می کند: در روزگار جاهلیت وارد مکه شدم و همراه عباس بن عبدالمطلب به مسجدالحرام رفتیم. ناگهان دیدم که مردی آمد و در برابر کعبه ایستاد. آن گاه پسری را دیدم که آمد و در طرف راست او ایستاد؛ چیزی نگذشت زنی را دیدم که آمد و پشت سر آنهاقرار گرفت و من مشاهده می کردم که این دو نفر به پیروی از آن مرد، رکوع و سجود می نمودند. این منظره بی سابقه، حس کنج کاوی مرا تحریک کرد و جریان رااز عباس پرسیدم. عباس آنها را به من معرفی کرد.(1)
رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در آغاز بعثت، مورد ظلم و ستم کفار قریش قرار می گرفت و پس از فوت عمویش ابوطالب و همسرش خدیجه کسی نبود که از او حمایت کند و مشرکان بارها به او اذیت و آزار می رساندند. روزی پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) در مسجد الحرام مشغول نماز بود و سردمداران قریش در آن جا جلسه ای تشکیل داده بودند. «عقبه بن ابی معیط» شکمبه شتر آلوده به کثافات را آورد ودر حالی که رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در سجده بود، آن را بر پشت حضرتانداخت و جمعیت حاضر خندیدند! حضرت به همان حال در سجده بود تا دختر کوچکش فاطمه (علیهاالسلام) آمد و کثافات را از پشت پدر برداشت. سپس رو به جماعت کرد و آنها را مورد ملامت و سرزنش قرار داد.(2) این رفتار فاطمه (علیهاالسلام) سرمشق خوبی برای فرزندان مسلمان است تا هنگامی که پدر و مادرش در معرض خطر و تهدید قرار گرفتند، از آنها دفاع نمایند.
امام حسین(علیه السلام) در ظهر عاشورا با وجود رگبار مداوم دشمن، نماز را برگزارکرد و آخرین عبادت را زیر رگبار تیرها با کمال آرامش قلب به جای آورد. دو رکعت نماز خوف خواندند، در حالی که دو تن از اصحاب آن حضرت به نام «ظهیر بنقین» و «سعید بن عبدالله حنفی» با سپر قرار دادن خود، تیرها را از امام(علیه السلام) دفع می کردند. وقتی نماز به آخر رسید، سعید که سیزده تیردر بدنش نشسته بود، به زمین افتاد. امام(علیه السلام) به او فرمود: أنت امامی فی الجنه؛(3) تو در بهشت در جلو رویم قرار داری».
پی نوشت ها:
1. فروغ ایدیت، ج1، ص243.
2. السیره النبویه، ص296.
3. مقتل الحسین(علیه السلام)، ص 265و266.
ادامه مطلب
درباره وبلاگ
آرشیو ماهانه
آرشیو موضوعی
آمار وبلاگ
دیگر امکانات
دستور آسان نماز شب از زبان حجت الاسلام عالی وصیت شهدا