منتخب مردم

شركت هاى هرمى چند سالى است به صورت جدى به يكى از مسائل اجتماعى تبديل شده كه آميخته با مسائل اقتصادى موجب جذب عده اى از افراد جامعه از همه قشرهاى كارى و سنى به آن شده است.

شركت هاى هرمى با ساز و كار خاص خود و براساس روش هاى بازاريابى هرمى، منجر به شكل گيرى محافل مختلف با هدف جذب افراد جديد براى كسب درآمد بيشتر شده است، اما همزمان با گسترش اين شركت ها بسيارى از مسئولان اجرايى و تقنينى كشور درصدد مقابله با آثار مخرب اين كار بر مسائل اقتصادى و حتى اجتماعى برآمده اند و هر روز خبرهاى جديدى از نحوه مقابله و تعداد شركت هاى غير قانونى در اين زمينه به گوش مى رسد. دادسراى مبارزه با قاچاق كالا و ارز در تهران، مسئول رسيدگى به پرونده هاى شكل گرفته حاصل از فعاليت افراد در شركت هاى هرمى است. در اين زمينه با ترحم اسديان سرپرست اين دادسرا به گفت وگو نشسته ايم.

● ساختار شركت هاى هرمى به چه صورت است؟

ساختار شركت هاى هرمى به صورتى است كه فعاليت در رأس هرم از يك نفر شروع شده و به تدريج اين فعاليت در بدنه هرم گسترش مى يابد، البته دسيسه هايى كه اين افراد براى جذب مشترى به كار مى برند و مشتريان را اميدوار به كسب درآمد مى كنند، بسيار اغفال كننده و غير قانونى است و قانونگذار هم براى حمايت از جامعه، فعاليت اين نوع شركت ها را ممنوع اعلام كرده است.

● پيشينه شركت هاى هرمى چيست و از چه زمانى اين شركت ها به ايران وارد شدند؟

شركت هاى هرمى ماهيت ايرانى ندارند، فعاليت اين شركت ها از آمريكا شروع شد و در دهه ۷۰ به تدريج در كشورهاى اروپايى و سپس آسيايى وارد شد و در حال حاضر محل تمركز اين شركت ها، جنوب شرقى آسياست. شروع فعاليت اين شركت ها در ايران به حدود ۱۳- ۱۲ سال پيش بر مى گردد كه در آن زمان شركتى به نام پنتاگونا فعاليتش را در كشور آغاز كرد، اما پس از كمتر از ۲ سال فعاليت به علت مخالفت قانونى با آن، متوقف شد و چند سالى است كه با شروع فعاليت شركت گلدكوئيست جو خاموش شركت هاى هرمى در ايران دوباره روشن شده است.

تعریف شرکت های هرمی

بر اساس تعریف، قانون، شرکت‌های هرمی را شرکت‌هایی عنوان کرده است، که بنای آنها بر جذب افراد و انسان ها باشد. یعنی پورسانتی بر اساس تعداد افرادی که جذب شده‌اند، می‌پردازند. این مشخصه خاص شرکت‌های هرمی است. این شرکت‌ها به جای فروش کالا به افراد، پولی را از آنها دریافت می کنند و می گویند که برای این که در آینده به یک سودی برسید، کارهایی را باید انجام بدهید که یکی از آن کارها این است که افراد جدیدی را به شرکت اضافه کنید.

اینکه می‌گویند شرکت‌های هرمی خوب و بد وجود دارند فریبی بیش نیست. چون اصلاً نفس تعریف شرکت هرمی، شرکتی است با یک ساختار مشخص، با یک نحوه رفتار معین و یک کارکرد اقتصادی، که این مجموعه فعالیت آن را مجرمانه می‌کند.

تجربه ي جهانی

این کار حدود سی سال در دنیا قدمت دارد و کشورهایی که از نظر اقتصادی چند گام از ما جلوتر بودند، سریع‌تر به این نتیجه رسیدند که فعالیت این شرکت‌ها مخل اقتصاد سالم است و مردم را متضرر می کند. در بسیاری از کشورهای دنیا مانند ایالات متحده و کانادا این شرکت ها غیرقانونی‌اند. بعضی از کشورها هم تدابیری را در نظر گرفتند و شرکت‌ها را از شکلی ما به آن هرمی می‌گوییم، خارج کرده‌اند و به این ترتیب این شرکت‌ها توانستند بقا پیدا کنند. ولی در خیلی از کشورها اینها غیرقانونی اعلام شده‌اند.

اخيرا شاهد فعاليت هاي گسترده بخش فرهنگي توطئه هرمي ( بازاريابي شبكه اي ) در رسانه هاي گروهي بوديم. آنها كه در پي تحمل ضربات شديد ناشي از برخورد مراجع قضايي و پليسي ، عدم توانايي در ثبت نمايندگي شركت و افشاي ماهيت فعاليتهايشان در سايت هاي اينترنتي و مطبوعات دلسوز و خير، تا اندازه زيادي مخاطبان خود را از دست داده اند و حاضر به چشم پوشي از طعمه هاي چند ميليون نفري ايران نيستند، با پرداخت پولهاي كلان مقالات سفارشي تهيه نموده و با تطميع يا تهديد برخي نشريات ، تبليغات گسترده اي را در ستايش و تعريف و تمجيد از توطئه هرمي ( بازاريابي شبكه اي ) آغاز كرده اند. اهميت اين كار براي آنان به حدي بوده است كه حتي از تهديد و تطميع نيز فرو گذاري نكرده اند.

براي نمونه در پي درج مطلبي عليه توطئه هرمي ( بازاريابي شبكه اي ) در يكي از روزنامه ها ، آنان به دفتر روزنامه مراجعه و با تهديد به طرح دعوي تقاضاي انتشار مقاله اي در تمجيد از توطئه هرمي ( بازاريابي شبكه اي ) مينمايند و چون موفقيتي حاصل نمي شود حاضر مي شوند در مقابل چاپ مقاله تعداد بسيار زيادي از تيراژ روزنامه را به سه برابر قيمت تك فروشي خريداري نمايند. كه مسئول شرافتمند روزنامه پيشنهاد آنان را رد مي كند.

در مقالات منتشره از جانب عوامل فرهنگي توطئه هرمي ( بازاريابي شبكه اي ) مخالفان و منتقدان اين شيوه شوم به مخالفت با تجارت الكترونيك متهم شده اند. نويسندگان مقالات از روشهاي مختلف سفسطه و مغالطه براي گرفتن نتيجه مورد نظر خود استفاده نموده اند.

بيان صفات و خصوصيات مثبت و امتيازات تجارت الكترونيك ، كه جزو بديهيات مي باشد، و منتسب نمودن همان صفات و خصوصيات مثبت و امتيازات به توطئه هرمي ( بازاريابي شبكه اي ) و متهم نمودن منتقدين توطئه هرمي ( بازاريابي شبكه اي ) به مخالفت با تجارت الكترونيك شيوه مورد استفاده در نگارش مقالات بوده است.

آنان به تفضيل درباره تجارت الكترونيك و مزاياي آن سخن گفته اند و ما نيازي به تكرار مكررات نمي بينيم،

در اين مقاله صرفا به بررسي ماهيت توطئه هرمي ( بازاريابي شبكه اي ) و دلايل غير قانوني و مجرمانه بودن فعاليت هاي مرتبط با آن در ايران مي پردازيم.

نخست بايد ماهيت اين شركت تبيين گردد و سپس به بيان حكم شرعي آن پرداخته شود. رايج ترين صورت آن اين است كه شركتي تشكيل مي شود مثلا به نام «شركت آفتاب» كسي بخواهد به عضويت اين شركت درآيد بايد برگي را از اين شركت به قيمت خاصي مثلا يك هزار تومان بخرد و در آن برگ اسامي پنج نفر به ترتيب نوشته شده است مثلا:

نفر اول همراه با شماره حساب بانكي است.

پس از خريد اين برگ بايد سه كار انجام دهد:

اولا: مبلغي مثلا يك هزار تومان به حساب نفر اول كه شماره حساب بانكي دارد واريز كند.

ثانيا: يك هزار تومان مثلا به حساب بانكي شركت كه گرداننده اين امور است نيز واريز نمايد.

ثالثا: همه مدارك را با پست سفارشي به آدرس شركت كه عضويت آن را پذيرفته است بفرستد. و در انتظار بنشيند كه پاسخ شركت به او برسد.

وقتي پاسخ شركت به وي رسيد چنين خواهد بود كه چهار برگ براي اين عضو ارسال مي شود و در آن برگ ها همان اسامي پنجگانه ذكر شده ولي اسم نفر اول حذف گرديده و اسم اين عضو در رتبه پنجم قرار گرفته است و طبعا افراد ديگر نيز يك رتبه پيش افتاده اند.

پس از رسيدن اين چهار برگ بايد اين عضو تلاش كند هر يك از اين برگ ها را به فرد ديگري كه مايل است عضويت شركت را بپذيرد بفروشد در اين صورت هر يك از اين چهار عضو كه خريدار 4 برگ شدند بايد راهي را كه عضو نخست پيموده است بپيمايند يعني هر برگي را مثلا به قيمت يك هزار تومان از عضو اول بخرند (در اين صورت با فروش هر چهار برگ به 4 هزار تومان كليه هزينه هايي كه عضو اول انجام داده بود تامين مي شود بلكه چيزي نيز افزون باقي مي ماند).

سپس هر يك از اين چهار عضو مبلغي را مثلا هزار تومان به حساب نفر اول ليست خود واريز مي كنند و مبلغي نيز مثلا هزار تومان به حساب شركت كه اشراف بر اين كارها دارد نيز واريز مي نمايند سپس هر كدام كارهايي را كه صورت داده به وسيله پست سفارشي براي شركت ارسال مي كند در اين صورت هر يك از اين چهار نفر كه هر كدام سه هزار و اندي هزينه كرده بايد ناچار بسان عضو نخست منتظر باشد كه پاسخ شركت به او برسد.

آنگاه كه جواب رسيد براي هر يك از اين چهار نفر بسته اي كه حاوي 4 برگ ديگر است ارسال مي شود كه در آن برگ ها يك نام ديگر از نام اين عضو دوم در رديف پنجم و نام عضو نخست در رديف چهارم قرار گرفته است و بايد هر يك از اين چهار نفر كه در عرض هم مي باشند 4 برگ ارسالي را به 4 نفر بفروشند و خريدار جديد علاوه بر اين كه مبلغي را بايد به عنوان خريد بپردازد دو مبلغ ديگر را نيز بايد هزينه كند مبلغي را براي فردي كه در رتبه اول ليست فروش قرار دارد و مبلغي را نيز براي شركت واريز نمايد سپس همه رسيدهاي بانكي خود را براي شركت ارسال نمايد و در انتظار پاسخ بنشيند.

در اين صورت خواهيم ديد كه تعداد كساني كه به وسيله عضو اول عضويت پذيرفته اند 4 نفر و كساني كه به وسيله اعضاي رديف دوم عضويت يافته اند به شانزده نفر خواهد رسيد.