سلطان کربلا

مرام‌نامه حسین علیه‌السلامحسین علیه‌السلام در آداب اجتماعی و حسن معاشرت با دور و نزدیک، بلند پایه و بی‌نظیر بود. خصال آن حضرت سرشار از عفو و گذشت است.
جمال الدین محمد زرندی حنفی مدنی روایت کرده که از حضرت زین‌العابدین از پدرش حسین علیه‌السلام نقل می‌کند که فرمود: «اگر مردی به من دشنام دهد در این گوش (و به گوش راستش اشاره فرمود) و عذر بیاورد در گوش دیگرم، عذر او را می‌پذیرم؛ زیرا امیرالمؤمنین علیه‌السلام از جدم پیغمبر صلی الله علیه و آله برای من نقل فرمود:
لا یَرِدُ الْحَوْضَ مَنْ لَمْ یَقْبَلِ الْعُذْرَ مِنْ مُحِقٍّ اوْ مُبْطلٍ 
وارد حوض (کوثر) نمی‌شود کسی که عذر را نپذیرد، خواه عذرآور حق بگوید یا باطل.[14]

مولای نیازمندانحسین علیه‌السلام، نماز را به جای آورد و بیرون آمد. اعرابی تنگدستی را مشاهده نمود، برگشت و قنبر را صدا زد.
قنبر گفت: لَبَّیْکَ یَابْنَ رَسُولِ اللهِ.
فرمود: «از پول مخارج ما چقدر مانده است؟»
عرض کرد: «دویست درهم که فرمودی در بین اهل بیت، قِسمت کنم.»
فرمود: «آن را بیاور! کسی آمده که از آنها به آن پول سزاوارتر است.» سپس آن پول را گرفت، بیرون آمد و به اعرابی داد.
 

روح عبادت

ابن عبدالبر و ابن اثیر از مصعب زبیری روایت کرده‌اند که می‌گفت:
«حسین با فضیلت و متمسک به دین بود و نماز و روزه و حج او بسیار بود.»[9] عبدالله بن زبیر در وصف عبادت او گفت: «حسین در شب بیدار و در روز، روزه‌دار بود.»
عقاد می‌گوید: «علاوه بر نمازهای پنجگانه، نمازهای دیگر نیز به جا می‌آورد و علاوه بر روزه ماه رمضان، در ماه‌های دیگر هم روزهایی را روزه می‌گرفت، و در هیچ سال حج خانه خدا از او فوت نشد مگر آنکه ناچار به ترک شده باشد.»[10]

شاگردان مکتب پیامبر صلی الله علیه وآلهاحادیث معتبر بر این مطلب دلالت دارند که پیغمبر صلی الله علیه و آله، علی علیه‌السلام و فرزندانش را به دانش‌هایی مخصوص گردانید. کتابی به خط علی علیه‌السلام و املای پیغمبر صلی الله علیه و آله همواره در این خاندان مورد استناد و مراجعه بوده است، در حقیقت، تبلیغات و تعلیمات امامان علیهم‌السّلام و سیره و روش آنها مکمل و متمم هدف پیغمبر صلی الله علیه وآله در تربیت جامعه و هدایت بشر می‌باشد.
بر اساس حدیثِ متواتر و مشهور ثقلین، پیغمبر صلی الله علیه و آله جمیع امت را به این بزرگواران ارجاع داده است. با وجود این حدیث شریف، صلاحیت علمی اهل بیت پیغمبر صلی الله علیه و آله ظاهر و آشکار می‌گردد.
 

برتری انسانمسلّم است که ارزش واقعی انسان‌ها به علم‌و کمالات‌و فضایل و صفات اخلاقی است. افراد بشر هر چند از جهت جسم‌و ظاهرو لباس‌و مکان‌و مال‌و مقام و این گونه موارد با هم تفاوت‌هایی دارند اما این تفاوت‌ها سبب امتیاز آنها بر یکدیگر نیست؛ آنچه سبب امتیاز حقیقی است، علم، فضیلت، اخلاق و رفتار نیک است.
فضیلت آدمیان در بهره‌گیری از لذائذ حیوانی و برخورداری از آنچه بین انسان و سایر حیوانات مشترک است نمی‌باشد؛ بلکه کمال آدمی وابسته به امتیازات او از حیوانات است. هرچه بهره او از این امتیازات بیشتر باشد، فاصله‌اش از عالم حیوانی زیادتر، و جلوه و نمایش انسانی او بیشتر می‌شود.
انسان فطرتاً شیفته اخلاق پسندیده است؛ او صاحبان مکارم اخلاق را دوست می‌دارد و تحت تأثیر مناظر حساس اخلاقی قرار می‌گیرد.

خدمت گزاري

از ديگر اوصاف انساني، كه نشانگر رشد روحي افراد است، بخشش و خدمت‌گزاري است. خدمت به ديگران راه ميان‌بري است براي رسيدن به خدا و كمالات معنوي و همين‌طور راز موفقيت در همين دنيا است؛ به همين جهت در منابع ديني سخت روي خدمت‌گزاري و دستگيري از ديگران تكيه و تأكيد شده است.

خدمت گزاري در قرآن

در فرهنگ قرآن مصاديق خدمت‌گزاري را در مسائلي همچون انفاق، احسان، امداد، حمايت از محرومان و مظلومان و قضاي حاجت، قرض‌الحسنه و... مي‌توان جستجو كرد كه به برخي از آنها اشاره مي‌شود:1. انفاق به ديگران: «لَنْ تَنالُوا البِرَّ حَتّي تُنْفِقُوا مِمّا تُحِبُّونَ...»؛ [52] «هرگز به نيكوكاري نمي‌رسيد مگر اينكه از آنچه دوست مي‌داريد، انفاق كنيد.»2. احسان: «وَاَحْسِنُوا اِنَّ اللّه‌َ يُحِبُّ الْمُحْسِنينَ»؛ [53] «احسان كنيد كه خداوند نيكوكاران را دوست مي‌دارد.»3.امداد ديگران: «وَتَعاوَنُوا عَلَي البِرَّ والتَّقْوي»؛ [54] «در راه نيكي و تقوا با هم تعاون كنيد.»داني كه چرا خدا به تو داده دو دست من معتقدم كه اندر آن سرّي استيك دست به كار خويشتن پردازي با دست دگر ز ديگران گيري دست4. حمايت از مظلومان: «وَما لَكُمْ لا تُقاتِلُونَ في سَبيلِ اللّه‌ِ وَالْمُسْتَضْعَفينَ مِنَ الرِّجالِ وَالنِّساءِ وَالْوِلْدانِ»؛ [55] «شما را چه شده است كه در راه خدا [و براي نجات] مردان و زنان و كودكاني كه [به دست ستمگران] تضعيف شده‌اند پيكار نمي‌كنيد.»

صبر و بردباري

يكي ديگر از صفات نيكو و كليدي انسان، صفت صبر و بردباري است، صبر حالتي است نفساني كه اگر به حدّ اعلاي خود برسد انسان را از بي‌قراري و اضطراب و شكايت از قضاي الهي در برابر حوادث باز مي‌دارد و قدرت ايستادگي در مقابل نفس و خواسته‌هاي آن را پيدا مي‌كند و بر انجام واجبات و طاعات پايدار خواهد ماند؛ به همين جهت در منابع ديني صبر به سه قسم تقسيم شده است؛ صبر در مقابل بلاها و مصائب كه نيكوست، و نيكوتر از آن صبر بر طاعت و بندگي است، و برتر از همه بردباري و استقامت در مقابل گناهان و شهوات است. [21] .