نماز، نردبان قرب

از جمله ثمرات برجسته نماز، نيل به قرب الهي است. در ابتدا لازم است بدانيم منظور از نزديك شدن به خدا چيست. آيا قرب مكاني و زماني مراد است؟ روشن است كه چنين نيست. خداوند در محل خاصي ننشسته كه ما به آنجا نزديك شويم؛ زيرا او آفريننده زمان و مكان و محيط بر همه زمان­ها و مكان­هاست. خدا با هيچ موجودى نسبت زمانى و مكانى ندارد: "هُوَ الاْوَّلُ وَ الاْخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْبَاطِنُ"؛[1] اوست اول و آخر و ظاهر و باطن. "وَ هُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ مَا كُنْتُمْ..."؛[2] هرجا باشيد او با شماست! "وَ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ فَأَيْنَمَا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ..."؛[3] مشرق و مغرب از آن خداست، و به هر سو رو كنيد خدا آنجاست.

دو نوع قرب در مورد خدا معنا دارد: یک. قرب غير اختياري و تكويني همه موجودات؛ دو. قرب اختياري انسان

به معناي اول همه موجودات تكوينا به او نزديك هستند؛ چون او خالق جهانيان است؛ بر آنها احاطه دارد و همه به اراده او وابسته­اند. چنانچه به سخن قرآن: "أَلاَ إِنَهُ بِكُلِّ شَىْء مُحِيطٌ"؛[4] آگاه باشيد كه خداوند به هر چيز احاطه دارد! بر همين اساس در آيه ديگري مي­خوانيم كه او از رگ گردن به شما نزديك­تر است: "وَ لَقَدْ خَلَقْنَآ الإنْسَانَ وَ نَعْلَمُ مَا تُوَسْوِسُ بِهِ نَفْسُهُ وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَريدِ"؛[5] ما انسان را آفريديم و از وسوسه­هاى نفساني او هم آگاهيم، و ما به او از رگ گردن نزديك­تريم!

نوع دوم قربي است كه حاصل رفتار اختياري انسان است. هر كس در اين مسير تلاش بيشتري داشته باشد قرب فزون­تري براي وي حاصل مي­شود. منظور از قرب الهي كه از راه نماز حاصل مي­شود، نوع دوم است. اين نوع نزديكي همان قرب معنوي به خداوند است؛ چون خداوند موجودي مجرد است نه مادي. بنابراين نوع تقرب به او هم نه تقرب مادي، بلكه تقرب ماوراي مادي يا معنوي است كه با دل انسان پيوند دارد. بدین روی منظور از قرب الهي، اتصال معنوي به خداوند است.