جهاد اقتصادی مانند هر کار و عملی، نیازمند مدیریت است. مدیریت در عمل اقتصادی می بایست در برگیرنده حوزه تولید تا توزیع تا مصرف باشد، در غیر این صورت نمی توان به تحقق اهداف آن، امید بست. نقش مدیریت در زندگی بشر بسیار مهم است. هر کسی زندگی خویش را اگر به درستی مدیریت کند می تواند در بهترین شکل و آسان ترین آن، از همه امکانات برای دست یابی به همه اهداف بهره گیرد. هر چند که مدیریت های کلان نیازمند توانمندی های خاص است، ولی تأثیر آن نیز به همان اندازه شگرف است. نویسنده در این مطلب با مراجعه به آموزه های قرآنی تا نقش مدیریت را در جهاد اقتصادی تبیین و بررسی کرده است که با هم این مطلب را از نظر می گذرانیم.

● مدیریت جامعه دینی

مدیریت یکی از مشتقات واژه عربی دور است. دایره و اداره نیز هم خانواده این واژه عربی است. در فرهنگ زبان فارسی مدیریت به معنای مدیر بودن و مدیری است، (فرهنگ فارسی، معین، ج۳، ص۳۹۷۳) مدیر به کسی می گویند که امری را اداره کند.

البته در فرهنگ اصلاحات اجتماعی، برای مدیریت تعاریف گوناگونی ارایه شده است. برخی، مدیریت را هنر دانسته و گفته اند: هنر مدیریت، هدایت، ایجاد هماهنگی و نظارت بر تعداد زیادی از افراد برای نیل به هدف و یا مقصودی معین است. (فرهنگ علوم اجتماعی، باقر ساروخانی، انتشارات کیهان، ص۷۶۶)

برخی دیگر مدیریت را ترکیبی از دانش و هنر دانسته و نوشته اند: مدیریت، علم و هنر متشکل و هماهنگ کردن، رهبری و مهار فعالیت های دسته جمعی برای نیل به هدف های مطلوب با حداکثر کارایی است. (مدیریت اسلامی، محمدحسن نبوی، ص۳۲، به نقل از سازمان و مدیریت، ص۶۱)

برخی آن را در حوزه روش و تکنیک اداره امور برده و مدیریت را کاربردهای تکنیک های مختلف برای اداره امور یک گروه انسانی و هماهنگ نمودن کلیه فعالیت های یک سازمان برای نیل به هدف معین و مشخص و راهنمایی و راهبری رهبران سازمان که آن ها را مدیران یا سرپرستان می نامند، دانسته اند. (همان، ص۶۱ به نقل از تئوری های مدیریت، ص ۴۳)

به هر حال، مدیریت، هنر، دانش، روش و سازوکاری برای هدایت، هماهنگی، نظارت بر دیگران با بهره گیری از همه منابع و امکانات، در راستای رسیدن به مأموریت، رسالت و اهداف مطلوب سازمانی با حداکثر کارایی است.

ادامه مطلب...

 ابهامی که در عنوان این مقاله خود نمایی می کند، تصادفی نیست. درون مایه اصلی این نوشته، البته نقشی است که مفروضات و گزاره های اعضای مختلف جامعه در باب دانش در تحلیل اقتصادی بازی می کنند؛ اما این به هیچ وجه با پرسش دیگری که می تواند تحت همین عنوان بررسی شود یعنی با این مساله که تحلیل صوری اقتصادی تا چه اندازه دانش (knowledge)۱ مربوط به آنچه را که در دنیای واقعی رخ می دهد، منتقل می سازد بی ارتباط نیست.

در حقیقت مدعای اصلی من در این مقاله آن است که توتولوژی هایی که تحلیل صوری تعادلی در اقتصاد اساسا از آنها شکل می گیرد، می توانند به قضایایی بدل شوند که تنها تا جایی که بتوان با گزاره هایی آشکار درباره چگونگی دستیابی به دانش و انتقال آن بیان شان کرد، چیزی را درباره علیت در دنیای واقعی به ما خواهند گفت.

جان کلام اینکه ادعا خواهم کرد که عنصر تجربی در نظریه اقتصادی یعنی تنها بخشی که نه تنها به دلالت ها توجه دارد، بلکه به علت ها و اثرات نیز دلمشغول است و از این رو به نتایجی منجر می شود که اساسا به هر صورت قابل اثبات اند۲ مرکب است از گزاره هایی درباره اکتساب دانش.

ادامه مطلب...

 صدای ووروور روبات ها دوباره بلند شده. کار خانه موتور سازی نیسان در ایواکی که زلزله مارس گذشته ژاپن آسیب های زیادی را به آن وارد کرد، در ۱۷ مه فعالیت کامل خود را از سر گرفت. کارلوس گوسن، رییس برزیلی فرانسوی این بنگاه خود رو ساز در میان شور و شادی صد ها کار گر به جمع آنان پیوست. با این همه و با وجود تلاش های جسورانه صنعت خود رو سازی ژاپن برای تعمیر و باز سازی، این صنعت هنوز زمینگیر است و این می تواند پیامد هایی را در سطح دنیا به بار آورد.

فاجعه اخیر، آسیب چندانی به کار خانه های خود رو سازان بزرگ ژاپن نزد. (کار خانه نیسان در ایواکی یک استثنا بود.) اما مضرات فراوانی را برای عرضه کنندگان مواد خام و قطعات حساس خود رو ها در شمال شرقی این کشور به بار آورد. تویوتا با کمبود ۳۰ قطعه روبه رو است. اکنون وضعیت این بنگاه بسیار بهتر از اندک زمانی پس از زلزله است که با کمبود ۵۰۰ قطعه روبه رو بود، اما نبود تنها یک قطعه کافی است تا خط تولیدی را که به مشکل بر خورده، از کار بیندازد.

کار های تعمیراتی به سرعت ادامه دارند. کار خانه هایی که کرکره هایشان را پایین کشیده بودند، اکنون با نیمی از ظرفیت عادی خود کار می کنند. نیسان امید وار است که بتواند در اوایل پاییز به وضعیت معمول خود باز گردد؛ نیسان و تویوتا زمانی اندکی دیر تر را در سر دارند.با این همه ممکن است امسال جنرال موتورز (جی ام) آمریکا، جایگاه تویوتا را به عنوان بزرگ ترین خود رو ساز دنیا به لحاظ حجم تولید از آن خود کند (تویوتا در سال ۲۰۰۸ این عنوان را از او گرفته بود). فولکس واگن آلمان نیز به شدت در تعقیب تویوتا است. نیسان پیش از زلزله به سرعت پیش می رفت، اما امروز گوسن می پذیرد که شاید این بنگاه امسال سهم بازار خود را از دست دهد.

ادامه مطلب را ببینید...

 در دهه ۱۹۴۰ جوزف نیدهام از دانش پژوهان بریتانیایی، شروع به برشمردن دستاوردهای چین در علم و فناوری کرد تا به فهم این نکته برسد که چرا آنها از دستاوردهای غرب پست تر بودند.

نیدهام پس از ۴۰ سال بررسی فهمید اگر چه چین در این لحظه بسیار عقب تر است، یک هزار سال پیش رهبری علمی جهان را داشته است. او نتیجه گرفت کنفسیوس و تائویسم جلوی رخداد انقلاب علمی چینی را گرفت چون که تنها به نوآوری های آهسته و ذره ای باور داشت به جای اینکه مشوق جهش های ناگهانی باشد. با این همه وی تشخیص داد که این تبیین ناقصی است. با اینکه نیدهام موفق به حل این راز بزرگ نشد، کاری کرد که تاریخ نگاران پس از وی نتوانند این پرسش که چرا برخی جوامع به پیش تاختند و برخی دیگر عقب ماندند را نادیده بگیرند. در زمانی که بیشتر روشنفکران غربی و حتی بسیاری از روشنفکران غیرغربی به برتری ذاتی غرب باور داشتند، نیدهام نشان داد که نقاط ضعف آشکار چین و برتری مسلط غرب نیازمند تبیین تاریخی است. دستور کار وی به «قضیه نیدهام» مشهور شده است.

تمثیل هایی گسترده تر برای قضیه نیدهام در اطراف جهان وجود دارد. در سده های میانی، خاورمیانه در مرزهای دانش نورشناسی، فلزشناسی و ریاضیات بود. بزرگ ترین شهرها، کتابخانه ها و بازارهای اروپا در برابر آنچه که در خاورمیانه قرار داشت هیچ بودند. سپس طی پانصد سال بعد، خاورمیانه در بسیاری قلمروها از جمله علم و پزشکی، مالیه و کسب و کار و سواد و سطح زندگی از اروپا عقب ماند.

ادامه مطلب...

 کنترل اجاره خانه ها و آپارتمان ها توسط دولت، شکل ویژه ای است از کنترل قیمت ها. عمده پیامد های این کار تا اندازه بسیار زیادی مانند پیامد های کلی کنترل قیمت ها هستند، اما تعداد انگشت شماری از آنها توجهی خاص را می طلبند.

کنترل اجاره گاهی اوقات در مقام بخشی از کنترل های عمومی قیمتی وضع می شود، اما در بیشتر مواقع قانونی خاص به اعمال آن حکم می کند. یک علت غالب وضع این گونه کنترل ها در گرفتن جنگ است. یک قرارگاه نظامی در شهری کوچک پایه ریزی می شود، خانه هایی که اتاق اجاره می دهند، بهای اجاره آنها را بالا می برند و مالکان آپارتمان ها و خانه ها نیز اجاره هایشان را افزایش می دهند. این وضع بر آشفتگی عمومی را در پی می آورد. یا ممکن است خانه های برخی شهر ها واقعا در اثر بمباران نابود شوند و نیاز به تسلیحات یا کالا های دیگر، مواد و نیروی کار را از بخش ساخت و ساز دور کند.

کنترل اجاره نخست بر پایه این استدلال عملی می شود که عرضه مسکن «با کشش» نیست، یعنی فارغ از اینکه اجاره ها را بتوان تا چه سطحی بالا برد، کمبود مسکن را نمی توان بلافاصله جبران کرد. از این رو ادعا می شود که دولت با ممنوع کردن افزایش اجاره بها، مستاجر ها را در برابر اخاذی و سوء استفاده محافظت می کند، بی آنکه هیچ آسیب واقعی به صاحب خانه ها وارد آورد و بی آنکه باعث دلسردی تولید کنندگان مسکن از ساخت و سازهای جدید شود.

این استدلال حتی با این فرض که کنترل اجاره برای مدتی طولانی اجرا نمی شود، ناقص است. در این بحث به یک پیامد بلا فاصله بی توجهی شده. اگر صاحب خانه ها اجازه یابند اجاره ها را به گونه ای زیاد تر کنند که تورم پولی و شرایط حقیقی عرضه و تقاضا در نرخ جدید آنها باز تاب یابد، یکایک اجاره نشین ها با اشغال کردن فضایی کمتر رفتاری اقتصادی خواهند داشت و صرفه جویی خواهند کرد. دیگران نیز اجازه پیدا می کنند که در مکان های مسکونی که عرضه شان کم است، سهیم شوند. مقدار ثابتی از مسکن، افراد بیشتری را تا زمانی که این کمبود از میان رود، در خود پناه خواهد داد.

ادامه مطلب...

 مشاور ارشد اقتصادی دولت هند خواهان آن است که برخی انواع رشوه دهی قانونی شوند.

زمانی که صحبت از فساد می شود، تصویر معاملات مبهم و اسرار آمیز میان گروه های لابی زن، شرکت ها و مقامات کلاهبردار و دغل باز دولتی به ذهن می آید، اما فساد غالبا پیش پا افتاده تر است، چون مقامات حتی برای ارائه خدمات عمومی عادی نیز رشوه می خواهند. ارقامی که موسسه نظر سنجی گالوپ ارائه کرده، نشان می دهد که این نوع فساد تا چه اندازه ریشه دوانده است.

اقتصاد دانان اعتقاد دارند که این رشوه گیری های در مقیاس کوچک، آسیب های بزرگی را به همراه می آورند. اخاذی رسمی، اعتماد را از میان می برد. چنان که مسوولان در کشور هایی مانند یونان در می یابند، اگر افراد اعتماد چندانی به درست کاری خود مقامات مالیاتی نداشته باشند، مبارزه با فرار مالیاتی سخت خواهد شد.

وب سایتی هندی به آدرس ipaidabribe.com که تابستان گذشته از سوی فعالان ضد فساد پایه گذاری شد، نشان می دهد که مقامات می توانند تا چه اندازه مال دوست و آز مند باشند. این سایت بیش از ۸۵۰۰ نمونه از رشوه دهی را ثبت کرده که روی هم رفته به مبلغی نزدیک به ۳۷۵ میلیون روپیه (۴/۸ میلیون دلار) سر می کشند. این موارد از پرداخت ۱۰۰ روپیه برای وا داشتن مامور پلیس به ثبت شکایتی درباره دزدی یک دستگاه تلفن همراه تا پرداخت ۵۰۰ روپیه به دفتر دار برای تحویل گواهی ازدواج را در بر می گیرند. رشوه هایی که برای تسهیل استرداد مالیات بر در آمد پرداخت می شوند و «هزینه» استاندارد در آنها ۱۰ در صد مبلغ باز پرداختی است، به ارقام بسیار بیشتری می رسند. در این نمونه ها پولی بین ۵ هزار تا ۵۰ هزار روپیه دست به دست می شود.

ادامه مطلب...