رآکتورهای هسته ای با فرآیندی متفاوت، همان کاری را می کنند که نیروگاه های توربین بخار برای تولید برق انجام می دهند، با این تفاوت که توربین های بخار به دلیل استفاده از سوخت فسیلی، آلایندگی زیادی دارند، در حالی که نیروگاه های اتمی در این خصوص– بدون در نظر گرفتن پسماندهای ناشی از آنها – ضمن آن که انرژی بیشتری تولید می کنند، در زمره انرژی های پاک قرار می گیرند. طریقه ساده کارکرد رآکتور هم بدین ترتیب است آبی که برای سرد کردن گرمای بسیار زیاد حاصل از واکنش هسته ای در داخل رآکتور وجود دارد، بخار شده و این بخار با چرخاندن توربین ها برق تولید می کند.

● کاربردهای انرژی هسته ای

علیرغم هزینه بر بودن ساخت یک نیروگاه هسته ای، جایگزینی این انرژی با انرژی های فسیلی و همچنین برخی کاربردهای دیگرش در صنایع و علوم، آن را به مرکز توجهات جهانی بدل کرده است. مثلاً در علم پزشکی، انرژی هسته ای در درمان بیماری های سرطانی از طریق پرتو درمانی و یا در رابطه با تصویر برداری مورد استفاده قرار می گیرد. کاربرد دیگر آن در حوزه شناسایی و اکتشاف نفت و گاز است. انرژی هسته ای همچنین در صنایع غذایی، دامپزشکی و دامپروری هم استفاده هایی دارد. مضاف بر این موارد، کارشناسان بر این باورند که در آینده ای نه چندان دور، به راهکار فرآوری زباله های هسته ای دست پیدا خواهند کرد که از این منظر، انرژی هسته ای اهمیت به مراتب بیشتری پیدا می کند. امروزه بخشی از پسماندهای هسته ای دفن می شوند و بخش دیگری از آنها در زیرزمین های مخصوص نگهداری می شوند تا در آینده با کسب علم لازم فرآوری آنها، راه استفاده درست و کارآمد از زباله های هسته ای به دست آید.

ادامه مطلب...

 از زمان شروع کار اولین قطار شهری در سال ۱۸۶۳ میلادی در شهر لندن تا زمان حاضر، که اکثر شهرهای مهم دنیا دارای شبکه های مترو و قطارهای سریع السیر بین شهری هستند، حدود ۱۴۲ سال میگذرد. اولین قطار مترو به یک موتور بخار مجهز بود که سوخت آن از ذغال سنگ تامین میشد و دود ناشی از این سوخت، تونلهای مترو را آلوده میساخت و از طریق لولههایی مانند دودکش از تونل به خارج هدایت میشد.

سابقه بحث و گفتگو درباره احداث قطار شهری در تهران نیز به دلیل افزایش جمعیت، تعداد سفرهای روزانه، تردد وسایل نقلیه و تغییر ساختار زندگی شهری به ۱۱۰ سال قبل باز میگردد. تاسیس تراموای شهری از جمله نکات پیش بینی شده در امتیاز نامهای بود که بارون ژولیوس دو رویتر در عهد ناصرالدین شاه روی کاغذ آورد. اولین طرح شبیه به متروی امروزی که برای تهران طراحی و اجرا شد، طرح واگن اسبی بود که از حرم حضرت عبدالعظیم تا میدان حُر امروزی کشیده شده و تا سال ۱۳۲۰ نیز دایر بود. از دهه ۱۳۲۰ به این سو، اندیشه احداث مترو و قطار شهری در مقاطع مختلف زمانی، در میان مسئولان دولت و شهر تهران همواره مطرح بوده است.

در سال ۱۳۳۴، پیشنهاد شخصی به نام وفادار درباره احداث تراموای برقی بین تهران تا شمیران، در هیئت دولت تصویب و تصمیم گرفته شد تا مطالعات و تحقیقات بیشتری در این زمینه صورت گیرد. در سال ۱۳۳۷، مهندس غلامرضا کورس طرح متروی تهران را مورد تجزیه و تحلیل قرار داد و یکی از شرکتهای آلمانی نیز آمادگی خود را برای احداث مترو در تهران اعلام داشت. در سال ۱۳۴۵، دولت شوروی سابق در مقابل خرید گاز، پیشنهاد احداث متروی تهران را ارائه داد. بر طبق طرحی که از سوی کارشناسان روس تهیه شد، متروی تهران از میدان راه آهن تا میدان تجریش امتداد مییافت و از جاده قدیم شمیران به خیابان شوش میرسید. طول مسیر در طرح اولیه حدود ۷۰ کیلومتر برآورد شدهبود.

ادامه مطلب...

 کتاب الکترونیکی انتشاریافته تایلر کوئن به نام «افول بزرگ» به پرمباحثه ترین کتاب غیرداستانی در سال جدید تبدیل شده است. نکته اصلی کتاب کوئن این است که اقتصاد آمریکا تقریبا تا سال ۱۹۷۴ قادر به تجربه کردن رشد عظیم با بهره برداری از میوه های دم دستی بوده است. میوه هایی همچون زمین ارزان برای بهره برداری، افزایش چشمگیر سطح تحصیلات طی سال های پس از جنگ و انقلاب های فناوری که با گسترش برق، پلاستیک و خودرو همراه گشت.

کوئن ادامه می دهد، اما آن میوه های راحت به دست آمدنی اینک تمام شده است و از ۱۹۷۴ به این سو، آمریکا رشد اقتصادی کندتر، افزایش کندتر درآمد، ایجاد کندتر اشتغال، منافع کندتر بهره وری، بهبود کندتر امید به زندگی و نرخ کندتر تغییر فناوری را تجربه کرده است.

داده های کوئن درباره این کندشدن ها قانع کننده است و در برابر دقت نظر نقادان آنلاین سرپا ایستاده است. او استدلال می کند که جامعه ما در این لحظه در اوج قله فناوری ایستاده است.

اما از شواهد کوئن همچنین می توان برای گفتن داستانی مرتبط استفاده کرد. می توان این طور گفت که ماهیت تغییر فناوری باعث کند شدن چیزی نگشته است، بلکه جابه جایی در ارزش ها رخ داده است. می توان گفت در اقتصاد صنعتی، مردم دستگاه ذهنی مادی گرا را بسط می دهند و معتقدند افزایش درآمدشان به معنای بهبود کیفیت زندگی آنها است، اما در جهان فراوانی اطلاعات محور، مردم به دستگاه ذهنی پسامادی گرا چسبیده اند. آنها تشخیص می دهند که می توانند کیفیت زندگی خویش را واقعا بدون تولید ثروت بیشتر بهبود بخشند.

برای مثال مردی را که من سام می نامم تصور کنید که در سال ۱۹۰۰ به دنیا آمد و در سال ۱۹۷۴ از دنیا رفت. سام وارد جهانی با محصولات جدید مثل یخچال، کالسکه اسبی و عامیانه بگوییم مستراح در حیاط شد. او در دنیای تهویه مطبوع، خودرو کامارو و فرود انسان بر کره ماه مرد. زندگی وی شاهد تغییرات مادی چشمگیری بود و سام بی تابانه کار می کرد تا شرکتی بسازد که سیستم ترمز می ساخت. سام بافرهنگ ترین فرد نبود، اما می فهمید که اگر می خواهد زندگی مطمئنی برای خانواده اش داشته باشد باید ثروتی انباشته کند.

ادامه مطلب...

 بهامی که در عنوان این مقاله خود نمایی می کند، تصادفی نیست. درون مایه اصلی این نوشته، البته نقشی است که مفروضات و گزاره های اعضای مختلف جامعه در باب دانش در تحلیل اقتصادی بازی می کنند؛ اما این به هیچ وجه با پرسش دیگری که می تواند تحت همین عنوان بررسی شود یعنی با این مساله که تحلیل صوری اقتصادی تا چه اندازه دانش (knowledge)۱ مربوط به آنچه را که در دنیای واقعی رخ می دهد، منتقل می سازد بی ارتباط نیست.

در حقیقت مدعای اصلی من در این مقاله آن است که توتولوژی هایی که تحلیل صوری تعادلی در اقتصاد اساسا از آنها شکل می گیرد، می توانند به قضایایی بدل شوند که تنها تا جایی که بتوان با گزاره هایی آشکار درباره چگونگی دستیابی به دانش و انتقال آن بیان شان کرد، چیزی را درباره علیت در دنیای واقعی به ما خواهند گفت.

جان کلام اینکه ادعا خواهم کرد که عنصر تجربی در نظریه اقتصادی یعنی تنها بخشی که نه تنها به دلالت ها توجه دارد، بلکه به علت ها و اثرات نیز دلمشغول است و از این رو به نتایجی منجر می شود که اساسا به هر صورت قابل اثبات اند۲ مرکب است از گزاره هایی درباره اکتساب دانش.

شاید در آغاز باید به این نکته جالب اشاره کنم که در تعداد زیادی از تلاش هایی که اخیرا در رشته های گوناگون برای گستراندن مرز کاوش های نظری به دامنه ای فرا تر از حدود تحلیل رایج تعادلی انجام گرفته اند، خیلی زود مشخص شده که نتیجه این تلاش ها به فروض مربوط به نکته ای وابسته است که اگر با آنچه من در نظر دارم یکسان نباشد، لا اقل بخشی از آن است؛ یعنی نتیجه به فروضی منوط است که درباره پیش بینی در ذهن داریم.

ادامه مطلب...

 چه کسی بر بازار خرده فروشی چین چیره خواهد شد؟ احتمالا هیچ کس.

در یکی از فروشگاه های وو مارت (Wumart) در پکن، مقدار زیادی گوشت خام مرغ، بی آنکه بسته بندی شده باشند یا در برابر عطسه افرادی که از آن جا می گذرند محافظت شوند، روی میزی جمع شده اند و به استقبال از مشتریانی که به فروشگاه وارد می شوند، می روند. فضای جلوی در فروشگاه کثیف است، دکوری کهنه دارد و کالا های داخل آن بدون کمترین توجهی به مسائل زیبایی شناختی به نمایش در آمده اند؛ اما قیمت ها در آن به گونه ای حیرت انگیز اندک هستند.

سرعت رشد بازار خرده فروشی چین در دنیا از همه بیشتر است و شاید روزی به بزرگ ترین آنها بدل شود. فروشگاه های زنجیره ای خارجی مانند کارفور، وال مارت و تسکو در حال ورود به این کشور هستند. با این حال، هیچ کدام از آنها و نیز هیچ یک از رقبای محلی شان نمی توانند بازار چین را بدان گونه که وال مارت بر کسب و کار سوپر مارکت های آمریکا سایه انداخته، در چنبره بگیرند. شانگهای بایلیان، بزرگ ترین فروشگاه زنجیره ای چین، تنها ۱۱ در صد از بازار را در اختیار دارد و فعالیت های زیادی را در خارج از منطقه اصلی خود انجام نمی دهد.

مقایسه فعالیت های وال مارت در چین با فعالیت های وومارت که یک فروشگاه زنجیره ای در پکن است، راهگشا خواهد بود. کالا ها در وومارت ارزان ترند و به همین خاطر است که مقدار فراوانی از گوشت خام مرغ را که در ابتدا به آن اشاره شد، در آن می بینیم. وال مارت، لوکس تر پنداشته می شود و این حقیقتی است که می تواند خریداران آمریکایی را به شگفتی وادارد. فروشگاه های آن به خوبی نورپردازی شده اند و کاملا تمیزند. اجناسی که در آنها فروخته می شوند، مطمئن و امن هستند و با خوش سلیقگی به نمایش در آمده اند؛ هر چند تفاوت هایی با اجناس فروشگاه های وال مارت در آرکانزاس دارند. حوضچه ها پر از ماهی های زنده و لاک پشت های دریایی هستند و مشتریان هم می توانند آنها را زنده به خانه برده و در آن جا بکشند و هم می توانند درون فروشگاه ذبح شان کنند. ظرافت های دیگر فروشگاه های وال مارت در چین عبارتند از: لانه پرندگان، پای خوک و خیار دریایی.

ادامه مطلب...

 کاریز یا قنات سازهای آبی اختراع ایرانیان است که توسط آن آب زیرزمینی به توسط نیروی ثقل زمین منتقل و استحصال میشود. انتقال آب، از زیرزمین و بدون آنکه تبخیر شود، انجام میگیرد. ساختمان قنات دراصل شامل حفرهای افقی و یا کوره است که توسط حفرات عمودی یا چاه یا میله چاه با سطح زمین ارتباط پیدا میکند.

قناتهای شهر تهران زیرمجموعه ای از منابع آب زیرزمینی دشت تهران حدفاصل رودخانه کن در غرب تا تپههای تلو در شرق می باشند که از ابتدا و یا در اثر توسعه شهر تهران، در حریم شهر واقع شده اند. قبل از احداث لولهکشی آب در شهر تهران، منابع تامین آب قناتهای متعددی بودند که در مسیرهای مختلف حفر شده بودند.آمار قناتهای شهر تهران و مناطق ۲۲گانه آن بسیار متنوع بوده و در منابع مختلف، رشته های قنات های شهر تهران به میزان مختلف اعلام شده است.

متاسفانه در اثر توسعه شهر و تجاوز به حریم کمی و کیفی قناتها، این سازههای قدیمی هماکنون دارای وضعیت نامطلوبی بوده و حتی گاه به عنوان مشکل در افکار مدیران شهری و شهرنشینان مطرح می شوند. قناتهای موجود در شهر تهران، یکی از پدیده های مصنوعی زیرسطحی این شهر میباشند که درحال حاضر بدون هیچگونه رسیدگی بصورت دایر و بائر بطول تقریبی ۱۲۰۰ کیلومتر در زیرِ سطح تهران وجود دارند.

همانطور که قبلاً گفته شد تا قبل از لوله کشی آب شهر تهران، قناتهای آن بهعنوان منابع تامین آب شهر مطرح بوده و مسیر آن ها بصورت دقیق، مشخص و تعمیر و نگهداری آنها با دقت کامل انجام میگرفته است. همچنین کاریزهای شهر تهران به عنوان منبع تامین آب باغات، بیشههای طبیعی شهر و مزارع اطراف آن ایفای نقش مینمودند.

ادامه مطلب...