به منظور حمايت از کشاورزان و دامداراني که در اثر حوادث غير قابل پيش بيني توليدات آنان دچار خسارت و آسيب مي شوند و براي کمک به ادامه فعاليتهاي توليدي آنان، شوراي انقلاب جمهوري اسلامي در تاريخ هشتم بهمن ماه سال پنجاه و هشت تصويب نمود که صندوق ويژه اي به نام " صندوق کمک به خسارت ديدگان محصولات کشاورزي و دامي " در بانک کشاورزي تشکيل شود. بر اساس تبصره پنج مصوبه شوراي انقلاب، وزارت کشاورزي مکلف شد ظرف مدت پنج سال از تصويب اين قانون مطالعات و اقدامات لازم را در مورد اجراي مقررات بيمه محصولات کشاورزي انجام دهد و لايحه نهايي آن را تهيه نمايد.

همزمان با آغاز اين فعاليت ، کميته اي مرکب از نمايندگان وزارت کشاورزي ، وزارت برنامه و بودجه وقت، وزارت امور اقتصاد و دارايي، وزارت بازرگاني، بيمه مرکزي ايران و بانک کشاورزي مامور انجام مطالعات و تدوين لايحه قانوني و تهيه اساسنامه صندوق بيمه محصولات کشاورزي شدند. اين کميته با استفاده از مطالعات انجام يافته در داخل کشور و با بررسي و تحقيق درباره بيمه محصولات کشاورزي را تدوين و از سوي وزارت کشاورزي براي تصويب به هيات دولت و متعاقبا به مجلس شوراي اسلامي تقديم نمود.

لايحه مذکور پس از بحث و مذاکره در نشستها و همايشهاي مروبطه نهايتا در تاريخ اول خرداد سال۶۲ به تصويب مجلس شوراي اسلامي رسيد و جهت اجرا به دولت ابلاغ گرديد و بدين صورت صندوق بيمه محصولات کشاورزي در بانک کشاورزس ايران تشکيل شد.

اساسنامه صندوق بيمه محصولات کشاورزي پس از تديون نهايي در جلسه مورخ ۵ خرداد سال ۶۳ در مجلس شوراي اسلامي به تصويب رسيد و جهت اجرا به دولت ابلاغ شد.

روستا محیطی است که مردم در آنجا اغلب از طریق کشاورزی و همچنین فعالیت های وابسته به آن امرار معاش می کنند و زندگی آنها به طور بسیار عمیقی در ارتباط با این نوع فعالیت ها می باشد . از دیر باز نیز همواره این نوع فعالیت ها با انبوهی از مشکلات و خطرات برای شاغلان در این بخش در ارتباط بوده است .

ملک محمدی 1377، می گوید" نظم دادن به روال فنی تولید و حمایت از ماحصل تلاش کشاورزان می تواند نقشی کاملا ً موثر نه تنها در حفظ و تقویت تولید کننده در بخش کشاورزی داشته باشد بلکه این بخش را با جاذبه های واقعی و با ارزش مواجه نماید .عوامل مدیریتی ، نهادی و سازمانی ، تربیتی و اجتماعی نیز در فرهنگ کار تاثیر گذاشته که می تواند به عنوان انگیزه مثبت به کار گرفته شوند.

همواره این افراد و اکثر قریب بالاتفاق صاحبنظران در پی دست یافتن به راه کار ها یی برای بالا بردن عملکرد فعالیت های روستائیان بوده اند . در این میان ما می توانیم به توسعه روستایی به عنوان عاملی که باعث می شود به صورت چند بعدی به بحث توسعه در روستا پرداخت و عاملی که برای بهبود وضعیت روستا و کاهش مشکلات و خطرات  در این مکان مناسب است ، اشاره کنیم  .

توسعه روستایی یک مفهوم محبوب در حال افزایش است که با اصطلاحاتی مانند جامعیت ، پایداری و چند کارکردی بودن اجین شده است .به طوری که مایکل تودارو معتقد است که توسعه جریانی چند بعدی که مستلزم تغییرات اساسی در ساخت اجتماعی، طرز تلقی عامه مردم و نهاد های ملی و نیز تسریع رشد اقتصادی ، کاهش نابرابری و ریشه کن کردن فقر مطلق است.

استفاده از این مفاهیم ما را به سوی آگاهی یافتن نسبت به ریسک هدایت می کند . در این میان هدف سیاست های کشاورزی مدیریت در سطح گسترده تری است که این عمل به خاطر تاکید بیشتر برروی درک خطرات و بیان چارچوب های اداره رفتار می باشد .پس به این مفهوم مدیریت ریسک ، به ما در تعیین محدوده الگوهای رفتاری و درک بهتر آنها کمک می کند . مشاهده توسعه همانند یک فرآیند مدیریت ریسک راهی برای در ک های متفاوت و پی بردن به کانال های انتخاب های انسانی و فعالیت در یک جهان نامطمئن است .

پسته يكي از محصولات استراتژيك كشاورزي ماست چراكه مهمترين محصول صادرات غيرنفتي ايران و ارز آورترين محصول بعد از نفت است. اين محصول در 15 استان كشور كاشت و برداشت ميشود اما به لحاظ توليد اقتصادي و صادراتي در 5 استان كرمان، يزد، خراسان جنوبي، مركزي و سمنان از محصولات مهم توليدي و صادراتي آنهاست.در كشور ما پسته از محصولاتي است كه در كنار فرش و خاويار با نام ايران شناخته مي شود و در حوزه صادراتي اولين محصول ارز آور ايران است. اگرچه در توليد اين محصول رقبايي مثل آمريكا، تركيه، سوريه و چين پيدا شده اند اما هنوز هم در بازارهاي جهاني، ايران عمده ترين توليد كننده و صادر كننده است. ايران به بيش از 90 كشور پسته صادر مي كند. كه 20 درصد آن به كشورهاي اروپايي است. 450 هزار هكتار باغ پسته در ايران وجود دارد و بزرگترين پوشش باغي ايران به اين محصول اختصاص دارد. اين باغات در مناطقي هستند كه به خاطر شرايط اقليمي خاص، محصول جايگزين ديگري وجود ندارد. نكته جالب اين است كه اگر توليد پسته از اقتصاد مناطق روستايي استان هاي كرمان، يزد و سمنان حذف شود اي مناطق دچار فقري شبيه استان سيستان و بلوچستان مي شوند. همچنين گستردگي باغ هاي پسته در مناطق كوير مركزي ايران باعث شده مناطق وسيعي از حيطه امن قاچاقچيان مواد مخدر خارج شود.

دكتر "صادق خليليان" وزير جهاد كشاورزي با تاكيد به اينكه با واردات محصولات كشاورزي از خارج مخالف است، گفت كه رويكرد اين وزارتخانه حمايت جدي از توليد داخلي و دست اندركاران نظام توليد از جمله كشاورزان و باغداران است. به گزارش ايرنا، دكتر خليليان كه شنبه شب در برنامه " نگاه يك " شبكه اول سيماي جمهوري اسلامي شركت كرده بود، از جمله برنامه ها و اولويت هاي وزارت جهاد كشاورزي را با توجه به برنامه هاي پنج ساله آتي و سند چشم انداز بيست ساله ، كاهش حجم اداري و بهينه سازي ساختار وزارتخانه و تقويت جبهه توليد، طراحي و آماده سازي نظام هاي جامع بيمه ، تعرفه ها و واردات و صادرات محصولات كشاورزي و تقويت و توسعه زيرساخت هاي حوزه كشاورزي از جمله سامانه هاي آبياري , تنظيم بازار اعلام كرد. وي كه كمتر از دو ماه است با راي اعتماد بالاي نمايندگان مجلس شوراي اسلامي زمام امور وزارت جهاد كشاورزي را با روحيه " جهاد سازندگي" برعهده گرفته است، گفت: در اين مدت علاوه بر آشنايي متقابل با همكارانش در وزارتخانه و ديگران سعي در طراحي و تنظيم برنامه ها و اولويت هاي كاري پيش روي ، طراحي نظام هاي كاري براي ارائه به دولت و تشكيل كارگروه هاي وي‍ژه برنامه پنج ساله كشور داشته است. وزير جهاد كشاوري افزود: نظام جامع تعرفه ها ، بيمه ها و واردات با يك طراحي خاص و نگاه ويژه به توليد كننده و مصرف كننده داخلي در حال آماده سازي براي ارائه به دولت است تا پس از طي مراحل قانوني به مرحله اجرا گذاشته شود. دكتر خليليان كه حدود سه سال به عنوان معاون وزير جهادكشاورزي بوده و از نزديك با مشكلات اين وزارتخانه آشنا است، بهينه سازي ساختار وزارتخانه و كاهش حجم اداري و تقويت جبهه توليد را از نخستين برنامه هاي خود برگزيده است. وي گفت: وزارت جهاد كشاورزي كه از دو وزارتخانه جهاد سازندگي و كشاورزي تشكيل شد اكنون حدود يكصد هزار كارمند ( اعم از اداري ، خدماتي و كارشناس ) دارد كه تنها 8 تا 9 هزار نفر آنها در جبهه توليد قرار دارند. وزيرجهاد كشاورزي با تاييد اينكه اين وزارتخانه از تراكم نيرو در حوزه هاي ستادي و اداري رنج مي برد، افزود: بدنبال حل اين مشكل هستيم و بايد در دو برنامه 5 ساله و با سياست هاي تشويقي نيروها را به سوي جبهه توليد سوق داد. دكترخليليان با بيان اينكه " كشور در دو دهه گذشته از كشاورزي جهادگونه فاصله گرفته است"، تصريح كرد: انتظار اين است كه كارها در وزارت جهاد كشاورزي جهادگونه، بسيجي و انقلابي باشد و نيروهاي اين وزارتخانه نيز همين را مي خواهند اما متاسفانه ساختاراجازه نمي دهد. وي گفت كه هدف گذاري شده تا وزارت جهاد كشاورزي براي كمك به ايجاد تحول اقتصادي و كشاورزي در كشور به سوي كارهاي جهادي و بسيجي حركت كند. وزيرجهاد كشاورزي با بيان اينكه " عمده توليدات كشاورزي در ايران به شرايط آب و هوايي متكي است"، گفت

وزیر جهادکشاورزی با اشاره به رشد 2 برابری آبیاری های نوین در بخش کشاورزی گفت: درطول برنامه پنجم توسعه، تدابیری برای استخدام ناظران کشاورزی اندیشیده شده و بکارگیری آنها در اولویت است.
به گزارش خبرنگار مهر صادق خلیلیان امروز در همایش سراسری مدیران وزارت جهادکشاورزی گفت: ناظران کشاورزی می توانند در قالب شرکتهای خدمات فنی و مهندسی کشاورزی به صورت خصوصی سازماندهی شده و مشکلات حقوقی خود را پیگیری کنند.
وزیر جهادکشاورزی ادامه داد: هم اکنون وزارت جهاد کشاورزی، مجوزی برای جذب ناظران گندم ندارد، اما این افراد می توانند در قالب بخش خصوصی ادامه فعالیت دهند.
وی ایجاد گلخانه ها را یکی از راهکارهایی برشمرد که دانش آموختگان کشاورزی می توانند در آن فعالیت کنند و یادآور شد: امکاناتی برای این افراد در نظر گرفته می شود.
خلیلیان گفت: بسته های حمایتی در بخش کشاورزی، بهینه سازی مصرف انرژی، آب و توسعه بخش کشاورزی از مهمترین مصادیق بسته های حمایتی بخش کشاورزی محسوب می شود.
وی بهینه سازی مصرف انرژی، بهینه سازی مصرف آب در بخش کشاورزی و توسعه و حمایت از این بخش را از مهمترین بخشهای این بسته هاعنوان کرد.
به گفته وزیر جهادکشاورزی بر اساس این بسته، وامهای ارزان قیمت در اختیار بخشی از کشاورزان قرار می گیرد و سهم هر کشاورز در زمان هدفمندی یارانه ها اعلام می شود.
خلع ید 30 هزار زمین خوارخلیلیان درباره خروج کارکنان وزارت جهاد کشاورزی از تهران نیز گفت: تا یک سال آینده روند خروج کارکنان دولت با سیاستهای تشویقی بهتر می شود.
وی درباره برخورد با افراد متخلف در بخش زمین خواری افزود: با این افراد قاطعانه برخورد می شود و تاکنون از 30 هزار فرد زمین خوار، خلع ید شده است، ضمن اینکه برای یک میلیون واحد مسکونی زمین تهیه شده و به متقاضیان تحویل داده شده است.
خلیلیان با اشاره به اینکه تعدادی از افراد برای انجام کار تولیدی اقدام به گرفتن زمین کرده اند، گفت: اگر پس از دریافت زمین، کاربری آن تغییر کند، غیرقانونی بوده و با آنها برخورد جدی می شود.
توسعه یکهزار هکتار از باغات وی افزود: در یک سال اخیر 56 هزار هکتار شبکه های آبیاری فرعی و زهکشی ایجاد شده است و نسبت به سال گذشته میزان تولید 70 درصد افزایش یافته است.

سه وزارت علوم، تحقيقات و فناوري، جهاد كشاورزي و صنايع و معادن در عدم شناخت تخصص مکانيک ماشين‌هاي كشاورزي و مكانيزاسيون کشاورزي مقصرند.

به‌راستی، اگر دولت کشاورزان را حمایت نکند، در این صورت آنان با توشه اندک خود تا چه اندازه می‌توانند و گرایش دارند که محصولات خود را بیمه کنند. بدیهی است که بهره‌برداران کشاورزی از درآمد و اندوخته چندانی برخوردار نیستند. که برای هزینه‌های اضافی پول خرج کنند. به دیگر سخن، درآمد اغلب کشاورزان برای تأمین نیازهای عمومی آنها بسنده نیست. بی‌گمان، آنان در صورتی حاضرند محصولات خود را بیمه کنند که از سوئی، نخست، هزینه‌هائی که برای خرید بیمه (حق بیمه) در نظر گرفته شده است، بسیار اندک باشد و مشکلی برای پرداخت آن پدید نیاید و دوم اینکه، دولت آنان را حمایت کند. گذشته از اینها، کشاورزان باید به اهمیت بیمه پی ببرند و از منافع آن آگاه باشند. بی‌گمان، یکی از وظایف مهم مدیریت ریسک، جستجوی راهکارهای عملی و کارآمد، به‌منظور تحقق هدف‌های موردنظر کشاورزان، یعنی تأمین منافع آنها از راه بیمه خواهد بود.

راه‌های به حداقل رساندن ریسک‌ها

بی‌گمان‌، هیچ چیزی به اندازه داشتن احساس امنیت برای انسان اهمیت ندارد. به دیگر سخن، نیاز به امنیت یکی از نیازهای مهم جامعه بشری است. علل و عوامل زیادی در ایجاد امنیت افراد تأثیر دارد. یکی از این عوامل، برخورد افراد از حداقل امکانات زندگی است که می‌تواند در شرایط رویاروئی با ریسک به وی کمک کند.
تصمیم‌گیرندگان، برنامه‌ریزان، سیاستگذاران و کارشناسان بخش کشاورزی و توسعه روستائی، باید در فکر باشند تا هنگام رویاروئی با خطر، متناسب با نوع خطرهائی که مناطق مختلف روستائی و کشاورزی را تهدید می‌کند، امکانات و لوازم ضروری را پیش‌بینی کنند و در اختیار بهره‌برداران کشاورزی قرار دهند تا هنگام پدید آمدن حادثه، امنیت زندگی کشاورزان تا حدودی فراهم آید.

به‌طور کلی، دسترسی آسان و بدون واسطه کشاورزان به این‌گونه امکانات، می‌تواند یکی ازعوامل مهم و کارآمد در کاهش پدیده ریسک به‌شمار رود. در این راستا، حمایت مالی دولت از قشر کم‌درآمد و آسیب‌پذیر روستائی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ زیرا این عده به‌دلیل برخوردارنبودن از حداقل امکانات زندگی، توان رویاروئی با خطر در شرایط همراه با ریسک را ندارند.

مكانيزاسيون كشاورزي مجموعه اي از علوم و فنون كاربردي است كه مطالعه، شناخت و به كارگيري انواع مختلف ماشين و ابزار نيروي محرك، در مراحل مختلف توليد و در فرآوري محصولات كشاورزي را شامل مي شود.
به عبارت ديگر مكانيزاسيون، استفاده از وسايل و ادوات مكانيكي و به عبارت كلي تر استفاده از تكنولوژي روز در كشاورزي براي افزايش بهره وري با رعايت تمام جوانب مي باشد.
مكانيزاسيون استفاده از تكنولوژي روز در كشاورزي براي رسيدن به توسعه پايدار است.
معني خاص مكانيزاسيون شامل تكنولوژي ماشيني و مسائل مرتبط با آن در كشاورزي است، در حالي كه معني عام آن تمام مسائل و تجزيه و تحليل هاي كلي مرتبط با كشاورزي و مديريت آنها را شامل مي شود. مقاله حاضر، به بررسي مكانيزاسيون در بخش كشاورزي ايران و تحول و اهميت آن مي پردازد.
تاريخچه مكانيزاسيون در ايران
اولين گاوآهن فلزي برگردان دار دامي در زمان ناصرالدين شاه قاجار به ايران وارد شد و در اروميه مورد استفاده قرار گرفت. اولين نمايشگاه ماشينهاي كشاورزي در سال ۱۳۰۰ شمسي در تهران برگزار گرديد و نمونه هايي از ماشين هاي كشاورزي به نمايش گذارده شد.
اولين تراكتور نفتي ساده به دستور رضاخان در سال ۱۳۰۸ براي مدرسه فلاحت خريداري گرديد تا دانشجويان بتوانند با طرز كار آن آشنا و در مزارع استفاده كنند. با وقوع جنگ جهاني دوم و مشكلات دادوستد با كشورهاي فروشنده و همچنين اثرات اين جنگ در امور داخلي كشور، عملاً اين طرح متوقف و بهره برداري از آن نيز مسكوت ماند. پس از جنگ، كم كم سرمايه داران و بعضي از شركتها شروع به وارد كردن تراكتور در ايران نمودند.ابتدا روستاييان از پذيرفتن تراكتور و ماشينهاي كشاورزي در مزارع خود، خودداري مي كردند و اعتقاد داشتند كه بركت كشاورزي در سم گاوها مي باشد، ولي به تدريج كه با نتايج كار آنها آشنا شدند تا حدودي ماشينها را پذيرفتند.
در سال ۱۳۱۶ شركت شيار و ماشينهاي كشاورزي تشكيل شد. اين شركت ماشينهاي كشاورزي و تراكتور هاي كشاورزي را وارد مي نمود و با بستن قراردادهايي از طريق پيمانكاري براي صاحبان مزارع كار مي كرد.

خبرنگار:

در بخش های پیشین شما به خوبی چالش های متعددی را که درمسیر توسعه ی بیمه ی کشاورزی در کشورما وجود دارد، توضیح دادید، برون رفت از برخی از این چالش ها نیازمند همکاری های فرابخشی است که باید دردستور کار مجموعه ی دولت قرار گیرد، اما بخش دیگری از این چالش ها با بکارگرفتن ابزار های جدید و خدمات نوین بیمه ای در درون صندوق قابل حل است. اگر چه برنامه ریزی برای گسترش خدمات بیمه ای خود نیازمند تأمین اعتبارات و همکاری دولت است، اما دریک جمع بندی کلی برای ما توضیح دهید که ماهیت کنونی نظام بیمه ی کشاورزی درکشورما با توجه به ابزارها و سازو کارها و خدمات ارائه شده درآن، چیست و صندوق برای برون رفت از چالش های پیش روی خود بکارگرفتن چه ابزارها و خدمات نوینی را مورد بررسی قرار داده است؟

دکتر جوادیان :

بررسی مجموعه تجارب موجود و سیستم فعلی بیمه ی کشاورزی درکشور نشان می دهد که درحال حاضر نظام بیمه کشاورزی درکشورما، بیمه ی عملکرد است. همچنین سیستم بیمه ای ما نیز براساس بیمه فردی می باشد. ازلحاظ پوشش های خطرنیز نظام بیمه ی چند خطر درکشوراجرا می شود.

عمده ترین ریسک های تاثیرگذار بر بخش کشاورزی از لحاظ ریسک های اقلیمی، مربوط به سرما و یخبندان، خشکسالی، باران های سیل آسا و طوفان است. تمام این موارد تحت پوشش بیمه قراردارند.

از لحاظ گروه بندی کشاورزان، کشاورزانی وجود دارند که دارای تولیدات و مدیریت بالاتری هستند، به طورطبیعی این دسته از کشاورزان علاقمند به استفاده از شیوه های بیمه ای جدیدی هستند. اما دراین بخش تا اندازه ای کمبود اطلاعات وجود دارد یا این که به دلیل محدودیت تعداد گزینه های بیمه ای، این امکان وجود دارد که بیمه دراین باره کند حرکت کرده باشد که این مساله نیزدر دستورکار صندوق بیمه قرار دارد.

برگرفته از کتاب اقتصاد سیاسی ایران

مصاحبه با دکتر نوربخش

نوشته:بهمن احمدی امویی

تهیه:مهدخت کیقبادی

مقدمه:

دکتر نوربخش از مهر سال 58 تا پس از چند ماه که آقای غازی به عنوان وزیر معرفی شدند در سمت سرپرست وزارت اقتصاد و دارایی بودند پس از آمدن ایشان قائم مقام شدند و در پایان خرداد 65 به عنوان رئیس کل بانک مرکزی معرفی شدند ، به این ترتیب ایشان در سن 30 سالگی رئیس کا بانک مرکزی شدند . بسیاری موقعیت او را در بانک مرکزی همانند موقعیت بی بدیل یاسر عرفات دولت خودگردان فلسطین می دانند  . مخالفان داخلی و خارجی بسیاری دارد ، اما چون جانشینی برای او منصوب نیستند ، به ریاستش تن در می دهند .

در دولت آقای موسوی هم ایشان در مقام خویش ابقاء شدند حتی پیشنهاد وزارت اقتصاد و دارایی نیز به ایشان داده شد که رد کردند . ایشان بعد از دو سال جدایی از دولت و فعالیت های اجرایی در سال 67 کاندیدای مجلس شدند و به مجلس سوم راه یافتند و به عنوان عضو کمسیون برنامه و بودجه مجلس به کار خود ادامه دادند . در د.لت آقای هاشمی ایشان دوباره عضو هیأت دولت شدند و به عنوان وزیر اقتصاد و دارایی معرفی شدند .

1 – دکتر محسن نوربخش چگونه به سیستم دولتی جذب شد و چه مشاغلی گرفت ؟

طبق گفته خود ایشان : " قبل از انقلاب با مرحوم شهید بهشتی آشنا بودم در سفرهایی که از آمریکا [1] به ایران می آمدم جلساتی با ایشان داشتم ، کتاب هایی که می خواستند برای ایشان تهیه می کردم ، گاهی اوقات هم کتاب هایی را به خارج ارسال می کردند که این کار توسط بنده صورت می گرفت . بنابراین پس از انقلاب و بعد از بازگشت از آمریکا من در جلسات شهید بهشتی که با هدف بررسی مسائل اقتصادی انجام می شد ، شرکت کردم . ایشان در آن زمان عضو شورای انقلاب بودند . دکتر غازی هم در آن جلسات حضور داشتند . این جلسات در سال های 58 و 59 برگزار شد . ایشان در مباحث علمی آشنایی بیشترب از من داشتند . من تئوری کار کرده بودم و در آن زمان عضو هیئت علمی دانشگاه ملی ( شهید بهشتی ) بودم .

وقتی دولت شهید رجایی در مهر ماه 59 تشکیل شد ، ایشان در حال بررسی فهرست کابینه پیشنهادی خود بودند من در فهرست به عنوان وزیر اقتصادی و دارای معرفی شده بودم . معرفی توسط شهید بهشتی صورت گرفته بود . تا آن زمان هنوز با شهید رجایی از نزدیک برخورد نکرده بودم . مرحوم شهید رجایی مصاحبه و جلسه ای را با مجموعه ای از اعضای معرفی شده گذاشته بود و جلسه ای که با من داشتند در ساختمان قدیمی وزارت آموزش و پرورش برگزار شد . آنجا اولین دیدار و آشنایی من با ایشان بود . شهید رجایی پرسش های متعددی در مورد سابقه تحصیلات و برداشت من از مسائل اقتصادی مطرح کردند و من پاسخ دادم . در پایان جلسه ایشان گفتند که علاقه مند هستند با من با عنوان همکار کار کنند برای من در آن شرایط قبول مسئولیت خیلی سخت بود .

تا آن زمان من تجربه هیچ کار اجرایی نداشتم . اما احساس مسئولیت وی که در ابتدای انقلاب برای همه وجود داشت در من نیز بود . آن زمان احساس می شد که اگر قرار بر انجام کاری است و مسئولیتی به کسی پیشنهاد می شود ، تا آنجایی که امکان دارد ، فرد همکاری لازم را به عمل آورد . من هم با این احساس وظیفه  پذیرفتم .

 بخش اول : زیبا خیرخواه میرزائی

بخش دوم : فرزانه شمس طرنابی

 بخش اول

1-    نسل اول و دوم  لا جوردی ها چه تفاوتی با نسل چهارم داشتند  ؟

 نسل اول : حاج سید محمد نیل فروش « لاجوردی ها »  بودند که در کاشان  به دنیا آمد پدرش میرزاابولقاسم  و مادرش ملقب به خانم بزرگ بوده .

سید محمود در آغاز دردکان  بزازی به شاگری می پرداخت  تا برادر بزرگش سید عمل محمد در قید حیا ت بود با وی در فعالیت های بازرگانی شریک و همراه بود  .

و در آن زمان  حاج سید محمد این  ماده اولیه صنعت قالبی بافی و منسوجات  را به رنگرزی های  کاشان می فروخت محمد رضا نابرداریش در حجره به او کمک  می کرد و رفت  و آمد به  روستاها با سرچشمه تولید روابط مالی داشت سید محمد با خواهرزنش ازدواج  نمود محصول این دو ازدواج  سه فرزند بود .

سید محمد در روستا ابی کاشان  املاک داشت  که اجاره  می داد و در مقابل گندم  یا محصول دیگر وصول می کرد .  و هم چنین  بخشی از اموالش را برای امور خیریه باقی گذاشت  .  و من سرانجام در سال 1329 در 82 سالگی در  گذشت  .

 نسل دوم  :  حاج سید محمود راجوردی بود  :

حاج محمود نیز در کاشان به دنیا آمد پدرش سید محمد و مادرش فاطمه خانم مرتضوی بود .  سید محمود 2 برادر به نام ای سید حسین و سید احمد و یک خواهد  به نام زهرا داشت  .  در 6 سالگی به مکتب رفت  ولی چیزی نیاموخت  .  چون ار انتخاب مشروط به مدارس جدیدی رفت که تازه  در کاشان  تأسیس شده بود  و توانست خواندن  و نوشتن  بیاموزد  .  در 10 سالگی در مغازه  پدرش کار میکرد و به تدریج  کارهای خرید و فروش مستقل را شروع کرد .  تا 16 سالگی با بسیاری از کارهای بازرگانی در مقیاس کوچک آشنا  شده بود .  سید محمود کوشید  که شیوه تجاری خود را به تدریج تغییر دهد .

 به جای اینکه  مشتری به سراغ  او بیاید خود به سوی آنان میرفت و با این  روش حجم  فروش را چنین برابر رسانید و بر سرعت  گردش سرمایه افزود .  به عنوان مثال یکی از کالاهای تجاری آن  قدک بود که مورد نیاز خیاط ها بود او قدک ها را زیر بغل می گرفت  و به سوی مراکز خرید، نزدیک تک تک خریداران  می رفت  مغازش گرفته و جنس را تحویل می داد و پولش را به تدریج  میگرفت .  در سن 18 سالگی وارد  حزب دموکرات شد  . عضویتش در حزب تا جنگ  چهانی اول ادامه داشت، تجار به دلیل مافیت کارشان در بیشتر موارد با  حکومت های دقت همکاری می کردند  سید محمود نیز از آن جمله  به شمار می آمد  .

 سید محمود  در بازرگانی روشی نو داشت و به مقتضای زمانه  خرید و فروش میکرد  . 

از سال 1330 وارد عرصه  صنعتی شدند، پنبه پاک  کنی اولین  صنعتی بود  که وارد آن  شدند  بعدها تولید روغن نباتی، نخ ، پارچه ، قالی ، فلاسک ، کشتی رانی  و خدمات  مالی مانند تأسیس بانک و شرکت های خدمات  کامپیوتری پرداختند .

 1-2- از بازرگانی و تجارت  شورع کردند و در زمنیه صنعت پیشرفت  کردند ،اگر چه بیشتر نوآوری ها در دوره فعالیت  های صنعتی بوده است  اما لاجوردی ها در دوره  فعالیت های تجاری نیز مانند  توسعه صنایع  بهشهر بازرگانی بودند مؤفق که نوآوری های متعددی در کاشان  داشتند .

 سید محمود  لاجوردیان که پدرش سید محمد بود  از نسل دوم است  در نیمه های سلطنت ناصرالدین شاه شروع  به فعالیت نموده  ولی فردی خود ساخته  بود و تقریباً از هیچ شروع  نمود و با شاگردی و جمع آوری سرمایه طی چند سال توانست  محل کسبی برای خود  فراهم نماید، تا به تدریج  بتواند کار تجارتش را گسترش دهد ، این تحول آرام  همگام با  برخی نوآوری ها و ابتکارهای خود باعث رشد فعالیت او و نسل های بعدی شد  .

نسل اول با تضعیف موفقعیت  اقتصادی شهرهای ایران به تهران  روی آوردند  و  حجره ای در تهران گرفت  و به نمایندگی آن را اداره  می نمودند ولی نسل دوم از 16 سالگی به تهران کوچ  نمود  . تجربه طولانی ، سختی کوششی، میانه روی در مصرف ، سرمایه گذاری مداوم ، به جای فعالیت  های سوداگرانه ، بهره گیری از موقعیت های بحران ایران  و  ... انباشت سرمایه ای لازم را برای آنان فراهم نمود  .

 نسل دوم  پویاتر از نسل اول به تجارت پرداخت  سید محمود  بر خلاف پدر در آغاز جوانی به تجارت خارجی روی آورد  و نمایندگی انحصاری فروش چندین  کالا را از کشورهای خارجی گرفت  . 

تاریخ تجارت  و صنعت  در خانواده  لاجوردی نشان می دهد که با حرکت  فعالیت ها از بخش تجارت  به بخش صنعت  - به طور اعم  - و گسترش اندازه  و حجم فعالیت  ها و سرعت گرفتن  ورود فناوری و سرمایه گذاری های سرمایه بر در تولیدات  کارخانه ای -  به طور احض -  به تدریج این مسأله  احساس می شد که برای ادامه و گسترش فعالیت ها باید از مدیران  لایق به هر نحو استفاده شود .

لاجوردی ها وهله ی اول به این  نیاز به صورت استفاده از برخی مدیران  آموزش دیده در بخش صنعت  نفت پاسخ دادند و در وهله ی دوم برنامه استراتژیکی را برای تربیت مدیران طراحی کردند که تأسیس مرکز آموزش مدیریت از آن جمله  است .

مسأله دیگر برای گسترش فعالیت ها و انجام  کار تیمی است  که هم برای افزایش کارایی، لازم و هم انجام آن  بسیار مشکل است این مشکل در فعالیت اقتصادی به گونه ای خاص باید رفع شود  چون  کار تیمی مانند  فعالیت های نظامی در ارتش می تواند بر یک آموزش و تربیت سخت گیرانه و منبصط استوار باشد و از طرفی نمی تاند مانند اصول مذهبی بر سنت و آئین های روحانی تکیه  کند. حتی مانند فعالیتهای دولتی نمی تواند  به تنهایی بر قانون  استوار باشد .  پس در سازمان اقتصادی بخش خصوصی باید کار تیمی به نحوی شکل گیری که با توچه به این  مشکلات  شرکت  و بنگاه  اقتصادی به اهداف خود برسد .  در سرمایه داری خانوادگی لاجوردی این  کار تیمی به بهترین  شکلی با پیوندهای خانوادگی انجام می شد چون  درجه ی اعتماد در بین  اعضای خانواده  بالا بود .

 اگر چه بیشتر نوآوری ها در دوره فعالیت های صنعتی بوده است  اما لاجوردی ها در دوره ی فعالیت  های تجاری نیز مانند  توسعه صنایع  بهشهر بازرگانی موفق بودند که نوآوری های متنوعی در کاشان  داشتند . 

به طور مثال، سید محمد  لاجوردیان، بزرگ خاندان  لاجوردی که در کاشان  به دنیا آمد و مرکز فعالیتش را در همانجا قرار داد  در نیمه های سلطنتی ناصر الدین شاه شروع به فعالیت  نمود .  وی مردی خود ساخته بود که تقریباً از هیچ شروع نمود و با شاگردی و جمع آوری سرمایه طی چند سال توانست  محل کسبی برای خود فراهم  آورد تا به تدریج  بتواند کار تجاری اش را گسترش دهد این تحول آرام همگام  با برخی نوآوری ها  و ابتکارهای خود باعث رشد فعالیت او و نسل های بعدی شد .

با تضعیف ها موقعیت  اقتصادی شهری های ایران اکثر تجار بزرگ  به تهران  روی آورده بودند نسل اول خاندان  لاجوردی حدود  1278 هـ - ش حجره ای در تهران  گرفته و به نمایندگی آن را اداره می نمودند  .

 ولی نسل دوم از شانزده سالگی به تهران  کوچه نمود  .  تجربه طولانی، سخت کوشی، میانه روی در مصرف، سرمایه گذاری مداوم ارشد  سرمایه ثابت  به جای فعالیت های سوداگرانه ، بهره گیری از موقعیت های بحرانی ایران  (  1283 – 1304 هـ ش )  سرمایه گذاری مشترک در عرضه خانوادگی و دوستان  ) ، گسترش بازار محلی به ملی و منطقه  ( یعنی از کاشان  به اصفهان، تهران و حتی کشورهای همجوار )، انباشت سرمایه های لازم  را برای آنان فراهم نمود  .

بررسی تاریخچه  اتاق بازرگانی و صنایع  و معادن ایران -  به عنوان  نهادی که منافع بازرگانان و صاحبان  صنایع بزرگ  و مدرن را در تجارت  و صنعت  نمایندگی می کند  -  و نیز نقش لاجوردهای به عنوان  یکی از خانواده های مطرح سرمایه در آن می تواند به یکی از مهمترین  موانع رشد کارآفرینان  به طور اعم  و نیز یکی از علل رشد سرمایه داری های خانوادگی در ایران  (  یعنی نیاز به اتحاد جمعی به شکل ارتباط خانوادگی که یکی از مبانی اصلی تهیه سرمایه  اجتماعی نیز محسوب می شده است  )  به طور احض پی برد  .

 خانواده  لاجوردی به ویژه از نسل دوم به بعد که اتاق بازرگانی شکل منسجم  تر و قانونی تری پیدا  کرده  بود نقش مؤثری در تحولات  آن پیدا کردند  و حضور آنها  آشکارترند  . در مواردی که نقش خانواده  لاجوردی  کم رنگ  بوده  است بررسی تحولات اتاق تا حد زیادی جایگاه آنها را در میان  کارآفرینان  وقت نشان می دهد  بررسی این  تحولات  به طور غیر مستقیم  به خانواد لاجوردی نیز مربوط بوده است  .

 اولین  اتاق تجاری ایران در 12 مهرماه 1305 در وزارت  بازرگانی در تهران  به ریاست  حاج حسین آقای مهدوی امین الضرب و دبیری میرزا  غلامحسین  کاشف  میرزا  محمد سپهر آغاز به کار کرد اعضای مؤسس اتاق تهران قبلا در خدمت کمیته ویژه  هیأت  مدیره تجار بودند که برای حمایت از کوشش های رضاشاه برای رسیدن  به سلطنت  در روزهای 6 تا 8 آبان ماه 1304 تشکیل شده  بود  .  امین الضرب اولین رئیس اتاق در بین  هال های 1305 تا 1311 بود  و بعد از آن حاج میرزا  حبیب اله امین التجار اصفهانی تنها  سال 1312 رئیس بود .

 در حقیقت  قبل از این دوره تجار دور هم جمع  می شدند  و مسائل خودشان را در میان  می گذاشتند اما  با شروع  دوره پهلوی برگزاری انتخابات  هم شروع نشد .  از بهمن 1306 تا مراد 1308 صورت جلسات  اتاق در ماهنامه  « عصر جدید»  که بعداً نامش راهنمای تجارت  ایران شد ، چاپ می شد .  اتاق براساس پرداخت یک  درصد مالیات  بر درآمد  اعضا به عنوان  حق عضویت  و کمک های داوطلبی و سایر درآمدهای جزئی هزینه های چاپ  و اداری خود را تأمین  مالی می کرد .

 بعد از دو دوره فعالیت  اتاق جلساتی نیز به موازات  اتاق به طور غیر رسمی بین تجار جوان تر برگزار می شد  در اصل این فعالیت ها برای آمادگی در انتخابات اتاق بود  در این جلسات  غیر رسمی ، جوان  ترها مانند حاج سید محمود لاجوردی شرک می کردند  .