این روزها، روزی نیست که شاخص بورس تهران رکورد تازهای به جا نگذارد.
شماری ادعا میکنند که تحرکات شاخص بورس نشان میدهد که تحریمهای جدید اثری بر وضعیت اقتصادی ایران ندارد و حتی با وجود گستردهتر شدن این تحریمها، از کم شدن ریسک سیاسی و «از رشد شاخصهای اقتصادی» دراقتصاد ایران سخن میگویند. ولی به اعتقاد من درشرایطی که براقتصاد ایران حاکم است، این رکورد زدن خطرناک است و نه فقط نمیتواند پایدار بماند بلکه دیر یا زود این بادکنک میترکد و دست و دماغ مردمی که به سرمایهگذاری دربازار بورس تشویق میشوند خواهد سوخت.
و اما چرا ممکن است این گونه شود؟
آغاز میکنم از یک پیش گزاره، که اقتصاد مدرن سرمایهداری برروی شاخ نظام قیمتها میگردد. قیمتها با تغییرات خود علامت میدهند و عوامل متعدد اقتصادی هم براساس این علامتها تصمیم گیری میکنند.
اگربه ساده کردن این مکانیسم پیچیده مجاز باشم، پرسشهائی از قبیل، تولید چه محصولی سودآور است؟ تولید کدام محصول سود بیشتری دارد؟ و یا کدام محصول سودآور نیست؟ با همین علامتها مشخص میشود. و بعد براساس پاسخی که عامل اقتصادی میگیرد، روشن میشود که تولید کدام محصول باید افزایش یابد و احتمالا تولید کدام محصول کمتر شود.
این گونه است که این نظام قرار است به تخصیص بهینه منابع محدود هم دراقتصاد منجر شود. دراین اقتصاد، یکی از عمدهترین بازارها، بازار بورس سهام است و به همین روایت، شاخص بورس قرار است علامتهای لازم را درباره وضعیت کلی اقتصاد به عوامل اقتصادی بدهد.
اگر بازارها به قدر کفایت شفاف باشند، شاخص بورس وسیله بسیار مناسب و مفیدی برای ارزیابی اوضاع اقتصادی است. بدون این که وارد جزئیات بشوم اشاره میکنم که تمایل مردم برای خرید سهام یک شرکت خاص در وهله اول به خاطر سودآوری به نسبت بالاتر آن شرکت است.
وقتی تقاضا برای خرید سهام یک شرکت دربازار بورس منعکس میشود، نتیجه این که قیمت سهام بیشتر میشود و یک منبع دیگر، برای جذابتر شدن سهام همان شرکت ایجاد میشود، که اصطلاحا به آن «منفعت سرمایهای» میگویند.
فرض کنیدکه شما صد سهم شرکت الف را به قیمت هرسهم یک دلار خریداری کنید. اگر قیمت سهام به 5 دلار برسد، روشن است که 100 سهم شما نه 100 دلار، بلکه اکنون 500 دلار ارزش دارد و شما دراین میان 400 دلارمنفعت سرمایهای به دست آورده اید.
برای این که بازار- بطور کلی – و بازار بورس بطور اخص بتواند نقش خود را درعلامتدهی موثربه عوامل اقتصادی به درستی انجام دهد، ضروری است:
یکم: بازاربورس از دولت مستقل باشد.
