زیرساز تئوریک فرهنگ و اندیشهی عاشورا و به تعبیری مبنای نگرش تحلیلی به عاشورا، احیاء دین و اصلاح اندیشه و جامعهی دینی است. این برداشت، اندکی تحلیل میطلبد.
۱- اندیشهی اصلاح در نگرهی دینی و امامت شیعی
اصلاح، شأن امام و راهبر دینی در برههی حیات عینی دین –دورهی جریانیابی دین در فرد و جامعه- است و فراگیر حوزهی مفهومی گستردهای است که در ادبیات دینی -قرآن و حدیث- ابعاد گوناگون معنوی آن، تعریف شده است. در واژگان فرهنگ دینی و شیعی، «اصلاح» بهسازی وضع موجود است رو به آرمانها و هنجارها و ارزشهای اسلامی که فراگیر انواع تغییرات -سطحی یا دگرگونی بنیادی- میباشد که از یک سو کوشش فردی و یا جمعی در تفسیر و عرضهی آموزههای ناب دینی(از کتاب و سنت معصومین(ع)) است و ازسویی دیگر، جریاندهی دین و آموزههای دینی در حیات فردی و اجتماعی جامعهی انسانی، بر پایهی آن تفسیر سره از تعالیم دین، به گونهای خالص و سره و توانمند و کارآمد در هدایت انسان و جامعه میباشد. واژگان: «بیدارگری» و «احیاء» در ادبیات دینی، معادل و مترادف «اصلاح» گرفته شده اند.

