منتخب مردم

اين امر با فرض ثابت بودن عرضه کل کالاها و خدمات و سرعت گردش پول موجب افزايش بهاي کالاهاي داخلي مي شد .

  در واقع به مثابه ماليات نامشهودي بر دوش مردم بود که موجب انتقال منابع از دست آنها به سمت دولت گرديد . به علاوه کاهش رسمي ارزش پول به کاهش نسبي ارزش آن در مقايسه با پول هاي خارجي انجاميد .

  در دوران اول و دوم جمعيت با نرخ فزاينده اي رو به افزايش بوده است . افزايش جمعيت به علت افزايش زاد وولد و کاهش مرگ ومير ناشي از بکارگيري پيشرفت هاي علمي در امر بهداشت مي باشد . آمارها نشان ميدهد جمعيت ايران تا اواسط قرن 19ميلادي (13 شمسي ) حداکثر 6 ميليون نفر بوده و در اواخر قرن 19 ميلادي به حدود 8-9 ميليون نفر رسيده است . 

1-      دوره اول از سال 1180 تا 1230 شمسي (1850-1800 ميلادي ) که مصادف با سلطنت فتحعلي شاه و محمد شاه قاجار مي باشد دوره اول به نسبت دوره ثبات و تحکيم است . پس از يک مدت طولاني و حتي به رغم جنگ هاي ايران و روس و از دست رفتن مناطق وسيعي از کشور بار ديگر تداوم اجتماعي وسياسي قابل ملاحظه اي در کشور ديده مي شود .

2-      دوره دوم از سال 1230 تا 1250 شمسي ( 1850 -1870 ميلادي ) که شامل حوادث مهمي از قبيل به سلطنت رسيدن ناصرالدين شاه ، قحطي ، رکود بازار ابريشم ايران وامتياز نافرجام رويتر است .

3-      دوره سوم سال هاي 1250 تا 1270 شمسي ( 1870 – 1890 ميلادي ) که در اين دوران ما شاهد رخداد هايي از قبيل انقلاب مشروطه و به قتل رسيدن ناصرالدين شاه مي باشيم .

  در ادامه به بررسي برخي از متغيرهاي کلان اقتصادي و سياستهاي اقتصادي دوران قاجار مي پردازيم .

  در کنار آن موقعيت هاي محدود تجاري از تجر ماليات هاي سنگين اخذ مي شد . در اين شرايط بسياري از تجار خارجي به علت ناامني و وضعيت نامناسب اقتصادي از تجارت با ايران منصرف شدند . در آن زمان صادرات ابريشم گيلان توسط تجار ارمني و روسي به يکدهم مقدار معمولي نسبت به زمان قبل رسيد. به تعبير انگليسها از سه ستون حکومت استبداي نادرشاه ، ستون غارت در کشور يعني ماليه با تمام قوا مشغول چپاول دهقانان و تجار بود تا او بتواند " ستون جنگ " يعني غارت در داخل و خارج از کشور را حفظ کند . ستون سوم ستون کارهاي المنفعه يعني تدارک براي باز توليد در محاسبات وي جايي نداشت . همين غفلت سرانجام به سقوط او منجر شد .

  نادرشاه در سال 1747 ميلادي (1126 شمسي ) به قال رسيد و بار ديگر جنگ هاي داخلي و اغتشاش چند سالي ايران را فرا گرفت فقط در طول دوران سلطنت کريم خان زند بود که ايران براي مدت کوتاهي امنيت وآسايش داشت . در منابع آمده که وي نرخ ماليات را کاهش داده و به تشويق صنعتگران دست زد نظام آبياري در کشور به خصوص در ايالت فارس احيا شد براي بهبود وضع تجارت به تجار ارمني امتيازهايي اعطا کرد وي در سال 1779 ميلادي (1158 شمسي ) در گذشت و خدمات او نيمه کاره ماند . با مقايسه اقتصاد ايران در زمان شاه عباس صفوي و کريم خان زند در مي يابيم که هر دو رويکرد توسعه اي داشتند . به جاي پرداختن به شيوه هاي جنگ جويانه به دنبال افزايش توليد و رونق اقتصادي بودند . عامل تعصبات مذهبي در دوران سلطنت آنها بسيار کمرنگ شده و سياستهاي مالي بهتر عمل مي کرد. تجارت خارجي  با استفاده از موقعيت سوق الجيشي و تامين امنيت رونق بيشتري يافت .

  پس از کريم خان زند بار ديگر هرج ومرج ايران را فرا گرفت تا اينکه آقا محمدخان سلسله قاجاريه را در اواخر قرن 18 ميلادي ( اويل قرن 12 شمسي ) تاسيس کرد .