نغمه های باران در دروازه کربلا

آیین «کتل» و «علم»

این آیین ریشه در ایران باستان دارد.در ابتدای ماه محرم مردم چوب بلندی را با پارچه های مشکی می پوشانند و به نشانه عزا در ورودی ایوان خانه های قدیمی نصب می کنند.

«خورشتی»

سینه زنی مردم کرمانشاه یکی دیگر از نماد ها و نمایش های مذهبی این خطه است. این نوع سینه زنی زنجیر وار است و به آن "خورشتی " به معنای نغمه های باران گفته می شود.

تعزیه خوانی در روستای «کندوله»

تعزیه کردی در زمان رضاشاه در منطقه سبزه میدان کرمانشاه انجام می شد اما به دلیل خفقان آن زمان این گروه به منطقه کندوله رفتند و تعزیه را در آنجا برپا کردند.  درروستای «کندوله» که در لیست 14 روستای هدف گردشگری استان قرار دارد، مراسم تعزیه خوانی با گویش و عرف محلی برگزار می شود.گرچه جمعیت روستا حدود هزارنفراست اما در ایام برگزاری تعزیه پنج هزار نفر از مناطق مختلف استان وارد روستا شده و به دیدن هنر تعزیه خوانی می آیند. تعزیه کردی کرمانشاه در جامعه جهانی یونسکو نیز پذیرفته شده و تعزیه کندوله در جرگه تعزیه های مهم ایران به ثبت رسیده است.

نواختن نوای چمری

از آداب ویژه مجالس عزاداری در برخی از مناطق استان  نواختن چمری است.همراه با شیون گرم مرد و زن ، ساز و دهل نوای «وای وای» می نوازد و همراه چمر نوای ویژه «چمری» را اجرا می کند.

مالیدن گل بر سر و شانه ها

در روز عاشورا مردم از ابتدای صبح از خانه هاى خود خارج مى شوند و با تشكیل دسته هاى مختلف به عزادارى مى پردازند. از آداب و رسوم این روز، مالیدن گِل بر سر و شانه ها به نشانه عزادارى است.

«دووار»

یكى از نشانه هاى عزادارى در بین عشایر، آویزان كردن تكه هایى از سیاه چادر بر گردن است، كه در اصطلاح كُردى به آن «دووار» مى گویند. این رسم در سایر عزادارى ها هم موسوم است.

«کوتهل»

«کوتهل» هم از آداب و رسومى است كه در عزادارى ها و سوگواریها انجام مى گیرد. در این مراسم اسبى را مى آورند و دُم و یالش را مى برند و زین و برگ را نگون سار بر آن مى گذارند. در مراسم عاشورا هم این عمل به خاطر زنده نگه داشتن یاد عاشورا انجام مى گیرد.

«موور»

زنان نیز در برگزارى مراسم عزادارى بى طرف نمى مانند. در گوشه اى از محل عزادارى جمع مى شوند و یكى از آنها كه در خواندن مرثیه به شیوه زنان، كه در كُردى به آن «موور» (mour) مى گویند مهارت دارد، اشعارى در بزرگداشت خاطره امام حسین علیه السلام و مظلومیت هاى او مى خواند و بقیه هم به گریه و زارى مى پردازند.

«شا حسین واحسین»

در ایام عاشورا دختران دور هم جمع شده و با خواندن اشعار و سخنان آهنگین به عزادارى مى پردازند و با دست و ناخن روى صورت خود را مى خراشند و مى گویند «شاحسین واحسین ئِراقه تلِ ئیمام حِسین»ن به این نوع عزادارى در اصطلاح «شاحسین واحسین» مى گویند.

دادن «خرج» یا «خیرات»

یکی دیگر از آداب و رسومی که در ماه محرم مرسوم است، دادن انواع غذاها و شربت های نذری مانند حلیم، شله زرد، حلوا و شربت های مختلف و تقسیم آن در میان عزاداران است که در اصطلاح کردی به آن "خرج" یا "خیرات" می گویند و غذایی به نام "هه لیسه" یا "که شکه ک" درست می کنند که هر کس به اندازه توانایی خود در یکی از روزها یا شب های محرم که بیشتر در شب هفتم، دهم، چهلم و شام غریبان است مقداری غذا طبخ و بین فقرا و اطرافیان تقسیم یا عده ای را به خانه خود دعوت می کند.
تهیه تابوت خونینی که بر روی آن کبوتری گذاشته شده و پشت سر آن کودکان به منزله فرزندان امام حسین علیه السلام حرکت می کنند و فردی آنان را شلاق می زند تا به اسارت ببرد، تهیه گهواره حضرت علی اصغرعلیه السلام ، حجله حضرت قاسم علیه السلام  و قرار دادن دختر بچه ای مانند عروس در آن از دیگر آیین های عزاداری مردم کرمانشاه است.

برای رونق دادن به مجالس عزاداری، عَلَم هایی که با پارچه های رنگارنگ مزین شده اند، به یاد علم های برافراشته صحرای کربلا در میان مجالس عزاداری برافراشته می شوند و مردم در حالی که پاهایشان برهنه است به دنبال عَلَم ها حرکت می کنند و بر سر و سینه می زنند.

در روز عاشورا هم دسته های دُهُل زن و ساز که پیوسته نواهای غمگین پخش می کنند، دسته های عزاداری را همراهی می کنند. در بعضی جاها در روز عاشورا شبیه هایی را که از چوب یا سایر امکانات دیگر درست می کنند در جلوی دسته به حرکت درمی آورند.
 از گذشته تاکنون دسته های عزاداری از محله های شهر کرمانشاه و روستاهای اطراف حرکت و در حسینیه ها، مساجد و تکایا همچون تکیه معین الرعایا و مسجد عمادالدوله تجمع می کنند. دسته های عزاداری در ظهر عاشورا با حزن و اندوه به سمت قبرستان حرکت می کنند و در آرامستان شهرها نماز ظهر عاشورا را اقامه می کنند.این دسته های عزاداری بعد از ظهر در حالی که غذاهایی نذری برای آن ها طبخ شده به سمت حسینیه برمی گردند و برای برگزاری مراسم شام غریبان آماده می شدند.

مهم ترین تکیه های شهر کرمانشاه، تکیه مرحوم سید محمدرحیم که اولین تکیه در کرمانشاه بوده ، تکیه شادروان معین الرعایا که بعدها به تکیه معاون الملک معروف شد، تکیه مرحوم عبدالله خان بیگلربیگی، تکیه علی پاشاخان ایلخانی کلهر و تکیه حاج عباس اربابی هستند.
تکیه حسن خان معین الرعایا که بعدها به تکیه معاون الملک تبدیل شد در بین سایر تکایا ممتاز و منحصر به فرد بوده و مراسم عزاداری و سوگواری سالار شهیدان امام حسینعلیه السلام  و یارانش هر چه با شکوه تر در این مکان برگزار می شود. دیوارهای این تکیه مملو از کاشی کاری با نقوش مختلف است و در یکی از کاشی کار های حیاط حسینیه تکیه معاون الملک، مجلسی از عزاداری ماه محرم در شهر کرمانشاه به تصویر کشیده شده است.در این تکیه نوع دیگری از عزاداری سنتی و فلکور مردم کرمانشاه در عزای امام حسین علیه السلام  انجام می گیرد. آیین عزاداری تکیه معاون الملک کرمانشاه در ایام شب های ماه محرم حال و هوای ملکوتی و عرفانی دارد و در فضایی با کاشی های هفت رنگ، صحنه های نبرد حضرت اباعبدالله الحسین علیه السلام  را به تصویر کشیده شده است. تکیه بیگلر بیگی هم از تکایای قدیمی کرمانشاه است که هنر آیینه کاری آن بی نظیر است.

منابع:

صدا و سیمای مرکزکرمانشاه،کرمانشاه نیوز،شبستان،ویستا،میراث آریا،تسنیم

بخش گردشگری تبیان ، علیرضا عابدینی