از شووی خوانی تا پخت غلور

پخت حلیم و شعله زرد،امتناع مردم سیستان از پخت غذا در سه روز قبل از واقعه عاشورا،پشت بام رفتن ریش سفیدان و تلاوت قرآن و ذکر دعا برای اعلام رسیدن ماه محرم و برگزاری مجالس روضه و عزاداری در منازل از جمله آداب خاص مردم سیستان در ماه محرم و  ۱۸ روز پس از آن است.
از همان روز اول محرم از عزاداران با شربت پذیرایی می شود و در روز هفتم به یاد حضرت علی اصغر(ع) در بین عزاداران توزیع شیر صورت می پذیرد.

یکی از آیین های خاص مناطق شیعه نشین در بلوچستان که طی سالهای اخیر رواج یافته اجرای آیینی موسوم به 'مقتل خوانی' بعد از نماز ظهر عاشوراست.عزاداری در روزهای ابتدایی ماه داخل حسینیه ها و مساجد محل انجام می شود اما از روزهای چهارم به بعد حسینیه ها و تکایا برای اعلام تسلیت به سایر هیئت ها در صفوف منظم به خیابان ها آمده و به سایر مساجد رفته و در مراسمات عزاداری آنها شرکت می کنند.

در تمام حسینیه ها مردان و پسران در دسته های سینه زنی و زنجیرزنی حضور دارند و بانوان در پشت هیئت ها حرکت می کنند.آنها علاوه بر شرکت در مجالس حسینیه ها و مساجد،خود نیز مجالس ویژه در منازل برگزار می کنند که به آن روضه خوانی می گویند.در ماه محرم زنان دست از انجام کارهایی مثل حصیربافی و سوزن دوزی بر می دارند و بیشتر سعی دارند خود را با ذکر و تسبیح و نماز و روزه مانوس کنند.در سیستان مکان زیارتی برای بانوان به نام "بی بی دوست" وجود دارد که برخی بانوان سیستانی در روز تاسوعا و ظهر عاشورا نذورات خود را در این مکان ادا می کنند.
در شهرهای جنوبی سیستان و بلوچستان علاوه بر شیعیان،بسیاری از برادران و خواهران اهل تسنن نیز با حفظ حرمت ماه محرم و ایام سوگواری سرور و سالار شهیدان حسین بن علی (ع) در آیین های ویژه شرکت می کنند.مردم اهل سنت این استان در احترام به ماه محرم و ایام شهادت حضرت حسین (ع) همانند شیعیان از برگزاری مراسم ازدواج و جشن های شادی خودداری می کنند. 

با آغاز اولین روز از ماه محرم امامان جمعه،پیش نمازان مساجد و ملایان اهل تسنن با سخنرانی در مساجد و محافل مذهبی،مردم را از اهمیت این ماه آگاه می سازند و با روایت احادیث مختلف سعی دارند مظلومیت امام حسین (ع) و نقش وی در اسلام و همچنین عظمت این ماه پر برکت را به نمازگزاران منتقل کنند.
اکثر مردمان بلوچستان و برادران و خواهران اهل تسنن روزهای تاسوعا و عاشورا روزه می گیرند؛آنها بر این باورند که گرفتن روزه در این ایام اجر و ثواب بسیاری دارد.
پخت انواع غذاهای محلی از قبیل حلوا،خورشت و برنج و همچنین پخش شیر و خرما میان خانواده های کم درآمد از دیگر آیین های روزهای تاسوعا و عاشورا در بلوچستان است.
مردم چابهار با برپایی آیین های نوحه خوانی،تعزیه،روضه خوانی،سخنرانی،سینه زنی و زنجیر زنی همچنان یاد قیام سرور و سالارشهیدان را زنده نگاه داشته اند.
در ظهر عاشورا مردم محلی در بندر مرزی چابهار با آداب و رسوم خاصی با آتش زدن خیمه ها به یاد اسیران کربلا بر سر و سینه می زنند و با حضرت زینب (س) و اسیران همدردی می کنند.
زنان پاکستانی مقیم چابهار نیز در دهه اول محرم با نوحه خوانی و برپایی آیین های ویژه به سوگواری پرداخته و در شب تاسوعا نیز با بستن حجله حضرت قاسم(ع) به عزاداری خاص حضرت قاسم (ع)   می پردازند.

شووی خوانی(تعزیه خوانی)در سیستان

سیستان یکی از شهرهای پایه گذار هنر تعزیه در کشور است و این آﯾﯿﻦ ﺧﺎص و وﯾﮋه در اﯾﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ از ﺷﺒﻬﺎی اول ﻣﺎه آ غاز ﻣﯽﺷﻮد.تعزیه درسیستان به صورت روز شمار اجرا می شود به این صورت که شبیه خوانان هر روز ماه محرم را به یکی از یاران امام حسین (ع) اختصاص می دهند.
مثلا  روز چهارم محرم به نام عزاداران حر،روز پنجم به نام فرزندان حضرت زینب(س)،روز ششم تا هشتم به یاد حضرت قاسم و حضرت علی اکبر(ع)، روز نهم به نام حضرت ابوالفضل العباس (ع) و روز دهم به نام و یاد سالار شهیدان حضرت ابا عبدالله الحسین(ع) عزاداری می شود.

در ﺗﻌﺰﯾﻪ ﺧﻮاﻧﯽ ﯾک ﻧﻔﺮ از ﮔﺮوه ﺗﻌﺰﯾﻪ ﺧﻮاﻧﯽ ﺑﺎ ﺻﺪای ﻃﺒﻞ،آغاز ﺷﺪن ﺗﻌﺰﯾﻪ را به اﻃﻼع ﻣﺮدم ﻣﯽ رﺳﺎﻧﺪ، ﺑﻌﺪ از اﯾﻦ که ﻣﺮدم ﺟﻤﻊ ﺷﺪﻧﺪ در ﺻﺤﻨﯽ که به اﯾﻦ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﻬﯿﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ ﺗﻌﺰﯾﻪ ﺧﻮانﻫﺎ ﻣﺮﺛﯿﻪﻫﺎی ﺧﻮد را اﺟﺮا ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ.
ﻣﺮدم زاﺑﻞ ﻇﻬﺮ روز ﺗﺎﺳﻮﻋﺎ و ﻋﺎﺷﻮرا ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ غذای ﺧﻮد را ﺗﻬﯿﻪ و آن را ﭘﺲ از ﻗﺮار دادن در سینی های ﺑﺰرگ و روی ﺳﺮ ﻣﯽﮔﺬارﻧﺪ و به ﭘﺸﺖ در ﺣﺴﯿﻨﯿﻪ ای که ﺳﯿﻨﻪ زﻧﺎن و زﻧﺠﯿﺮ زن ﻫﺎ ﻣﺸﻐﻮل ﺑﺮﮔﺰاری ﻣﺮاﺳﻢ هستند،ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ.ﺳﺎﻋﺖ ۱۲ ﻇﻬﺮ،در ﺣﺴﯿﻨﯿﻪ ﺑﺎز ﻣﯽﺷﻮد و ﻣﺮدم در ﺻﻔﻬﺎی ﻃﻮﻻﻧﯽ،ﺑﺎ ﺳﯿﻨﯽ ﻫﺎﯾﯽ ﺑﺮﺳﺮ که ﭘﺮ از ﻧﺬورات اﺳﺖ وارد حسینیه ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ و از ﻋﺰاداران ﭘﺬﯾﺮاﯾﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ.
در سیستان اکثراً تا روز دهم محرم با غذاهای نذری که بیشتر حلیم سنتی است و به آن «غلور» گفته می شود  سوگواران پذیرایی می شود.
ﺑﺎ ﻧﮕﺎﻫﯽ به ﺗﺎرﯾﺦ ﻋﺰاداری ﺳﻨﺘﯽ در ﺳﯿﺴﺘﺎن به ﺑﺮﺧﯽ آﯾﯿﻦﻫﺎی ﺳﻨﺘﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﺣﻤﻞ ﺧﯿﻤﻪ ﮔﺎه ﺣﺴﯿﻨﯽ و ﺷﻬﺪای ﮐﺮﺑﻼ و ﻋﻼﻣﺖ ﮔﺮداﻧﯽ ﺑﺮ ﻣﯽﺧﻮرﯾﻢ که در زﻣﺎن آل ﺑﻮﯾﻪ ﻣﺮﺳﻮم ﺑﻮده و در زﻣﺎن ﻗﺎﺟﺎر ﻧﯿﺰ ﺑﺎ ﺑﺮﭘﺎ ﮐﺮدن ﺗﮑﯿﻪ ﻫﺎ آیین های ﺗﻌﺰﯾﻪ ﺧﻮاﻧﯽ روﻧﻖ ﺑﯿﺸﺘﺮی ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ.ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺳﻘﺎﺧﻮاﻧﯽ اوج ارادت ﻣﺮدم اﯾﻦ ﺧﻄﻪ را به حضرت اﺑﺎ ﻋﺒﺪاﻟﻠﻪ(ع) ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دﻫﺪ ﺑﻄﻮری که در اﯾﻦ اﯾﺎم ارادﺗﻤﻨﺪان به اﻣﺎم ﺣﺴﯿﻦ(ع) در ﺣﺎﻟﯽ که ﺑﺎ یک دﺳﺖ ﻣﺸک آب و ﺑﺎ دﺳﺖ دﯾﮕﺮ ﮐﺎﺳﻪ ای در دﺳﺖ دارﻧﺪ به ﯾﺎد ﺗﺸﻨﻪ ﻟﺒﺎن ﮐﺮﺑﻼ، ﻋﺰاداران را ﺳﯿﺮاب ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ.
استفاده از لهجه خاص محلی در نوحه خوانی ها،نوحه های قدیمی و سبکهای کهن در عزاداریها در این مناطق نشان دهنده حفظ سنت های آبا و اجدادی شان و عشق و علاقه به خاندان عصمت و طهارت (ع) است و باعث شده که این سرزمین را «دارالولایه» بنامند.

منابع: سیری در ایران،ایرنا،سمتا،خبر،دانا

 بخش گردشگری تبیان ، رحیمه زرگر