محرم و صفر با رنگ و بوی جنوب

عده ای بر سر و سینه می زنند، عده ای زنجیر، عده ای تابوت و حجله با خود می برند، عده ای تعزیه می خوانند ، خیمه ها را می سوزانند، عده ای گِل (تبرک) بر سر و روی خود می مالند و زنان نیز که در گوشه و کنار هیات ها ایستاده اند به محض عبور دسته ها فرزندان خود را از زیر حجله و تابوت رد می کنند.
یکی از سنت های زیبای نواحی جنوب غربی در ماه محرم و صفر سبک نوحه خوانی، سینه زنی و نواختن سنج و دمام در این مناطق بوده که از سابقه طولانی برخوردار است. در شب های محرم بویژه دهه نخست آن، از غرب بندرعباس و سه راه جهانبار که عبور می کنی صدای سنج و دمام بوشهری ها به گوش می رسد.  کمی آن طرف تر در محله ششصد دستگاه بندرعباس ، جمعیت سیاه پوش و عزادار خوزستانی های مقیم بندرعباس را می توان دید که در آن صدای نوحه گرم خوزستانی گاه با بیت های عربی آمیخته می شود . هیات کردها نیز در میدان قدس بندرعباس و هیات کرمانی ها در مسجد قدس قرار دارند. در آن سوی شهر و چهارراه رسالت (گلشهر) و اطراف بوستان دولت ، صدای نوحه جانسوز نورآبادی ها و اهالی ممسنی شیراز و کهگیلویه و بویراحمد و دیگر هموطنان لر مقیم بندرعباس به گوش می رسد و و همین حکایت در منبر و هیات آذری ها نیز برپاست. گوشه هایی از آیین محرم را در زیر با هم مرور می کنیم.

طبخ حلیم در خمره های گِلی (جُم)

طبخ حلیم در خمره های گِلی (جُم) ازروز پنجم محرم ، به سبکی خاص در منبرهای (حسینیه های) شهرستان فین آغاز می شود.  این مراسم قدمتی 400 ساله دارد. جُم یا همان خمره حلیمی، ظرفی به بلندی تقریبی یک متر و مخروطی شکل است. خمره های مخصوص پخت حلیم را از «لشتغان» که از گذشته مرکز سفالگری هرمزگان بوده خریداری و بدنه بیرونی آن را با موی بُز و گِل اندود می کنند. سپس در چاله هایی که قبلاً تعبیه شده گل می گیرند تا ثابت شود و تکان نخورد. این کار هنگام افروختن آتش مانع از ترکیدن خمره سفالی می شود. هیزم برای پخت حلیم از کنده درخت نخل یا تافال است و با فاصله در کنار خمره ها قرار می گیرد.

مراسم ویژه علم پیغمبر(ص) در شهرستان میناب

شاید بتوان گفت پرشورترین مراسم علم در استان هرمزگان مربوط به میناب است که در استان معروف است و این مراسم از صبح پنجم محرم شروع شده ، علم در آب رودخانه غسل داده می شود،  علم های دیگر به استقبال آمده و به عزاداری می پردازند و مراسم تا غروب ادامه پیدا می کند.

غسل علم

از دیگر علم ها می توان از 12 علم منبر گُپ نام برد. 12 علم منصوب به 12 امام که برای غسل دادن آن را به دریا برده و با آداب خاصی این مراسم را برگزار می کنند. در روزهای مختلف محرم افرادی که نذر این علم را دارند آن ها را به خانه های خود دعوت کرده تا در خانه های آن ها به عزاداری بپردازند.

 سنگ زنی (چک چکو)

این مراسم همراه با علم گردانی است. دسته ی سینه زن دایره وار علم جریده (حضرت عباس(ع)) را درمیان می گیرند و همراه با نوحه خوانی به جای سینه زدن دو قطعه سنگ کوچک را همراه با چرخش موزون به هم می زنند. سنگ زنی گاهی در بعضی از حسینیه های هرمزگان اجرا می شود.

پرسه تابوت

از روز هفتم محرم بعضی از حسینیه ها تابوت را با پارچه های رنگین نذری و آیینه کاری و گاه شمشیر تزئین می کنند و همراه با علم در محله ها می گردانند. علاوه بر دسته سینه زن، نوازندگانی با دُهل ، تابوت را همراهی می کنند.

حجله گردانی

در اینجا می توان از آیینی به نام 'رقص حجله' نام برد. حجله گردانی که به حجله قاسم معروف است شامل اتاقکی چوبی با ابعادی در حدود یک ونیم در دو متر است که با آیینه های بزرگ ، قالیچه ، پارچه های رنگین و انواع وسایل تزئینی آراسته می شود. این مراسم در شب نهم محرم برگزار می شود و روز عاشورا این حجله زیبا به خون حضرت قاسم آغشته می شود.

حنابندان

مراسم حنابندان حضرت قاسم اگرچه گوشه ای از مجلس تعزیه حضرت قاسم است اما گاه حنابندان جداگانه و در مجلس روضه خوانی شب نهم محرم اجرا می شود. خواندن اشعار سوزناک به شکل همسرایی، همراه با سینی های حنا ، شیرینی و شمع مراسم را بسیار حزن انگیز می سازد.

منابع: ایرنا، قطره، تابناک هرمزگان، بیتوته،همشهری آنلاین، فارس، مناطق آزاد

بخش گردشگری تبیان ، علیرضا عابدینی