محرم در اصفهان - بخش اول

در شب هاي محرم دسته هاي عزاداري به محله هاي يكديگر مي روند و به طور مشترك با سينه زن هاي ميهمان شان از محله ديگر، مراسم را با هم برپا مي كنند.

در اين ايام عزاداران به ياد امام حسين عليه السلام بر سر و روي خود گل مي مالند.
در دسته ها در صف اول بزرگان محل، پشت سر آنها زنجيرزن ها و در پايان صف سينه ز ن ها حركت مي كنند.
در روز عاشورا، تمام دسته هاي سينه زني در ميدان امام جمع مي شوند و به صورت متحد عزاداري مي كنند.
در اصفهان خانه اي به نام خانه زرگرباشي است. خانم هاي اصفهاني روز تاسوعا در اين خانه جمع مي شوند و نذورات خود را ادا مي كنند.
يكي از مراسم مهم محرم كه از شب هاي اوليه ماه آغاز مي شود، تعزيه خواني است.
به اين صورت كه يك نفر از گروه تعزيه خواني با صداي طبل، شروع شدن تعزيه را به اطلاع مردم مي رساند. بعد از اين كه مردم جمع شدند در صحني كه به اين منظور تهيه شده است تعزيه خوان ها مرثيه هاي خود را اجرا مي كنند.
در اصفهان غالباً لوازم و تجهيزات مورد نياز تعزيه خواني از نذورات مردم تهيه مي شود .

مردم لنجان ظهر روز عاشورا و تاسوعا بهترين غذاي خود را تهيه مي كنند و آن را در سيني مي گذارند، سيني ها را روي سرهايشان مي گيرند و به پشت در حسينيه اي مي روند كه سينه زن ها و زنجيرزن ها در آنجا مشغول برگزاري مراسم هستند.
ساعت ۱۲ ظهر در حسينيه باز مي شود و مردم در صف هاي طولاني، با سيني هايي بر سر كه پر از نذوراتشان است وارد حسينيه مي شوند.
در اصفهان اكثراً تا روز دهم غذاهاي نذري مردم قيمه است به جز خميني شهر كه در آنجا نذر اصلي در عاشورا آبگوشت است.
همچنين همه ساله آيين هاي عزاداري ماه محرم در مناطق مختلف كاشان و اطراف آن نيز با شور و عشق خاص مردم به اباعبدالله الحسين عليه السلام برگزار مي شود و عاشقان آن حضرت ارادت و تجديد ميثاق خود را هر سال در قالب عزاداري مستحكم تر مي كنند.
اين آيين ها به فراخور فرهنگ و شيوه هاي مرسوم در كاشان با اندكي تفاوت از ديرباز همواره در قالب هيأت هاي مذهبي و راه اندازي دستجات و تكايا برگزار شده است.
با نگاهي به تاريخ عزاداري سنتي در كاشان و شهرهاي همجوار آن، همچون نطنز، آران و بيدگل و اردستان به برخي آيين هاي سنتي ازجمله نخل گرداني و حمل خيمه گاه حسيني و شهداي كربلابر مي خوريم كه در زمان آل بويه مرسوم بوده و در زمان قاجار نيز با برپا كردن تكيه ها آيين هاي تعزيه رونق بيشتري گرفته است.
ازجمله آيين هاي سنتي محرم در كاشان كه به تناسب ايام اين ماه حزن و اندوه درگذشته و حال برپامي شود، مي توان به آيين چاووش خواني يا چاووش عزا اشاره كرد.
دراين آيين كه قبل از آمدن محرم برپامي شود، فردي در جلوي كاروان در حالي كه بيرقي در دست دارد، آمدن محرم را با ذكر اشعاري حزين به مردم خبر مي دهد.

سقاخواني در ايام محرم

بسياري از ارادتمندان به امام حسين عليه السلام در حالي كه با يك دست مشك آب و با دست ديگر كاسه اي در دست دارند به ياد تشنه لبان كربلا، عزاداران را سيراب مي كنند.
برخي از سقايان در گذشته اشعاري نيز در دستگاه ها و آوازهاي دشتي و غيره مي خواندند.
نظير اين گروه از جمله گروه ضيغم و نوش آباد هنوز در كاشان و نوش آباد آران و بيدگل فعاليت دارند و يكي از قديمي ترين گروه هاي سنتي آيين هاي عزاداري اين مناطق هستند.
آيين فرات خواني كه هنوز در كاشان و بويژه مناطق خشك كويري مرسوم است، خواننده اشعاري را بر آب فرات مي خواند، به طوري كه واقعه غم انگيز كربلارا در ذهن تجسم مي كند.
اين آيين نوعي آيين سوگ و مويه است كه بيشتر در آواز دشتي اجرا مي شود.
پيش خواني نيز يكي از آيين هاي مناطق روستاهاي كوهستاني كاشان و برخي مناطق است كه شكل خواندن آن شبيه سقاخواني است، ولي محتواي شعري آن تفاوت دارد. در برخي از اشعار اين آيين، شخص پيش خوان به طبيعت از سوگ حسين عليه السلام گلايه مي كند.
روستاهاي كوهستاني وش، ابيانه و هنجن و تعداد ديگري از روستاهاي كوهستاني كاشان و نطنز اين نوع اشعار را مي خوانند و برعكس در مناطق كويري بيشتر فرات خواني رايج است.

منبع : پایگاه سیری در ایران