فرهنگ عاشورا در کشور ما از نمادها و رسوم مختلف تشکیل شده و هر رسم و المان خود دارای مفهوم و تعبیر خاصی است. گویی نمادها و اشکال بی زبان در این فرهنگ همچون زبانی گویا، عظمت واقعه کربلا را به فریاد در آورده اند.

علم ها، طوق ها و بیرق ها، در درازای تاریخ کربلا، وقتی در کنار تعزیه ها با داستان های متفاوت شبیه سازی می شوند در واقع هر کدام توصیفی است که برتر از چندین مجلد و کتاب گویا می شوند.

و البته این نمادهای به ظاهر ساده، اغلب با هاله ای از تقدس اعتقادی و اسطوره ای همراه اند و در یک نگاه کلی مراسم ماه محرم سرشار از این نشانه های نمادین است که در دسته گردانیها و شبیه خوانیها جلوه می کند.

این نمادها در مجاورت با رنگ، آهنگ، شعر و حتی نقاشی و پرده ها ظهور می کنند و بعضی از این نمادها به مرور زمان از قالب نمادین خارج و در قالب یک رسم و یک باور می نشیند.

گلستان که رنگین کمان اقوام است، آلبومی از انواع آئین های سنتی را در خود جای داده و هر کدام به شکل های مختلف در سراسر استان رواج دارد. گرچه آئین های محرم هنوز هم رواج دارند اما بسیاری از آثار، رسوم و سنت ها در گذشته های نه چندان دور در گلستان رواج داشت که اکنون نیاز به احیای مجدد دارد.

مراسم سنتی دسته چوبی شهرستان گرگان، علم مشتی، لالایی های اقوام مختلف استان، ذکرها و نجواهای اقوام ترکمن، سینه زنی سیستانی ها، آواها و نغمه های کتول از مهم ترین آیین های عاشورایی استان گلستان است که اکنون مانند گذشته رونق ندارد.

با این حال و به رغم گذر زمان، عشق مردم گلستان نسبت به حماسه ساز دشت نینوا افزون تر شده و برخی آیین های سنتی و پرپیشینه که نمایانگر اوج عشق و ارادات مردم دارالمومنین به سالار شهیدان است، همچنان رواج دارد.

علی رغم فراموشی برخی آیینهای سنتی عاشورایی، شیوه عزاداری سنتی گلستانی ها نیز در دهه اول محرم منحصر است و بسیاری از رسوم اجرا شده محرم در استرآباد، تنها مختص این دیار تاریخی ایران است.

گرمی بازار تکایا و سقاخانه ها

پدر تاریخ نگاری جامع گرگان در گفتگو با خبرنگار مهر با بیان اینکه مراسم رایج محرم در گلستان به دلیل داشتن ریشه مذهبی، تفاوت چندانی با شهرهای دیگر کشور ندارد، گفت: دهه های متمادی است که مراسم عزاداری از اول محرم تا چند روز بعد از تاسوعا و عاشورا ادامه می یافت و اکنون نیز چنین است.

اسدالله معطوی افزود: دسته های مختلف سینه زنی، زنجیر زنی، روضه خوانی های مردانه و زنانه (اشوری) و گرمی بازار تکایا و سقاخانه ها از ویژگی های بارز محرم در استرآباد قدیم و گلستان فعلی است.

این محقق، نويسنده و پژوهشگر تاریخ ادامه داد: دسته چوبی محلات تاریخی گرگان یکی از این رسوم است که گفته می شود از همان سال های شهادت امام حسین و یارانش در این دیار  اجرا می شود؛ دسته چوبی شبیه زنجیرزنی است با این تفاوت که اراد چوبی به دست می گیرند و همزمان با نوحه خوانی چوبها را تکان می دهند و گاهی «چوب به چوب» می کنند.

وی اضافه کرد: افراد دسته چوبی غالبا در میدانگاهی محلات به عزاداری می پردازند و تعدادی مشعل گیر مراسم عزاداری را روشن نگه می دارند و در برخی از محلات استرآباد نیز به همراه دسته چوبی «طوق» یا «علم» نیز حمل می شود.

به گفته معطوفی اوج مراسم دسته چوبی در گرگان اواخر دوره قاجار و اوایل دوره رضاشاه بوده و چند سالی است به همت برخی از جوانان محلات مختلف این سنت یکبار دیگر احیاء شده است.

مطلب ادامه دارد....

منبع : پایگاه خبرگزاری مهر