منتخب مردم

در حمل و نقل لوله ای دو عنصر اساسی حمل و نقل یعنی راه و وسیله نقلیه در هم ادغام هستند و از طریق آنها معمولاً مواد مایع مانند نفت و گاز در مسیرهای دور و نزدیک جابجا می شود. تأسیسات و مستحدثات در این شیوه حمل و نقل شامل ایستگاههای مراقبت و نگاهداری و تقویت فشار حرکت ر مبدأ و مقصد و در طول مسیر حرکت است. از ویژگی های این شیوه حمل و نقل سهولت و استمرار حرکت و اتصال محل تولید به محل مصرف محموله هاست، اما چون احداث راه و وسیله نقلیه به سرمایه گذاری بالایی نیاز دارد باید در شرایط خاص و برای حمل محموله های ویژه به کار رود.

1. برای جابجایی ارزان مسافرانی که به صورت گروهی سفر می کنند و در طول سفر ارتباط آنها با یکدیگر پرجاذبه است و همچنین برای حمل و نقل کالاهای نسبتاً حجیم و سنگین؛

2. برای سفرهای نسبتاً طولانی بین شهرها و همچنین سفرهای ارزان طولانی بین کشورهای یک قاره و قاره های متصل به هم، اما برای سفرهای درون شهری (بجز مترو در شهرهای بزرگ) و ارائه خدمات خانه به خانه کاربردی ندارد؛

3. برای ارائه خدمت حمل و نقلی در کشورها و مناطق وسیع و مسطح، اما در مناطق کوهستانی و تپه ماهور هزینه بهره برداری از آن فوق العاده افزایش می یابد؛

4. به دلیل تأسیسات ایمنی که در آن وجود دارد، در مقابل تغییرات جوی مانند برف و باران و بادهای شدید، کمتر از سایر شیوه های حمل و نقل آسیب پذیر بوده و احتمال بروز تصادفات در آن کمتر است.

۱-رشته فعالیت حمل و نقل ریلی به دلیل ماهیت راه آن که معمولاً به صورت انحصاری عرضه می شود و احداث آن مستلزم صرف سرمایه ای بسیار عظیم و با دوره برگشت طولانی است، معمولاً به صورت انحصاری و در اختیار دولت به عرضه خدمات حمل و نقلی می پردازد. البته خدمات حمل و نقل ریلی به لحاظ ماهیت اصلی خدمت یعنی جابجایی کالا و مسافران بین دو مکان با دو شیوه حمل و نقل جاده ای و رودخانه ای در رقابت است، اما ایجاد شرایط بازار رقابتی در مورد خود حمل و نقل ریلی نه ممکن است و نه مطلوب.

2. آثار مثبت خارجي

. از آنجا که حمل و نقل ریلی نوعی خدمات حمل و نقلی ارائه می دهد که به لحاظ توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و زیست محیطی آثار خارجی بسیار مفیدی را دربر دارد، معمولاً گسترش آن مورد حمایت دولتهاست و میزان قابل توجهی یارانه تولیدی برای افزایش عرضه به آن پرداخت می شود.

3.سرمايه گذاري زياد

 از آنجا که در این شیوه حمل و نقل باید بین تصمیم گیری های مبدأ و مقصد و حین حرکت ها هماهنگی کامل وجود داشته باشد اداره امور آن مستلزم سازمانی گسترده و متمرکز است.

حمل و نقل ریلی نیز حاصل ترکیب عناصر اصلی حمل و نقل ویژه آن، یعنی راه (خط آهن)، وسیله نقلیه (قطار و لکوموتیو)، نیروی محرکه (گازوئیل و برق) و تأسیسات و مستحدثات (ایستگاه، واحدهای نظارت و هدایت) است.

 الف) مسير حمل

یکی از ویژگی های بارز راه آهن، انحصاری بودن مسير حمل در این رشته فعالیت حمل و نقلی است. در واقع احداث راه آهن در شیوه حمل و نقل ریلی به سرمایه گذاری زیرساختی عظیمی نیاز دارد که بعد از تکمیل، صرفاً در این شاخه از فعالیت حمل و نقل کاربرد دارد و معمولاً واحد اقتصادی مجری حمل و نقل به طور انحصاری از آن بهره برداری می کند. به همین دلیل تغییر کاربری مسير حمل در شیوه حمل و نقل ریلی ممکن نیست و اگر به دلایل طبیعی، سیاسی و یا اقتصادی حمل و نقل ریلی متوقف شود، خطوط آهن احداث شده متروکه می شود.

فناوری تولید خطوط آهن نیز همراه با افزایش امکان سرعت در این شیوه حمل و نقل توسعه یافت است به طوری که می توان حداکثر سرعت 400 کیلومتر در ساعت را عملی ساخت.

ب) تجهيزات راهبري

وسیله مربوط به حمل ونقل ریلی از چندین واگنهاي ویژه حمل بار و مسافر که به هم متصلند و لکوموتیو که نیروی لازم برای حرکت آنها را تولید می کند، تشکیل شده و صرفاً بر روی خطوط آهن حرکت می کند. سرعت حرکت مربوط به وسیله حمل و نقل ریلی تحولات بسیاری را پشت سر گذاشته و امکان بالقوه سرعت حرکت آن بر روی ریل از ابتدای بهره برداری تاکنون مرتباً در حال افزایش بوده است. به طوری که در حال حاضر سریع السیرترین آنها می توانند حدود 400 کیلومتر در ساعت سرعت داشته باشند و از این نظر حمل و نقل ریلی بر حمل و نقل جاده ای پیشی گرفته است. آسایش و ایمنی که مسافران از طریق استفاده از این نوع وسیله نقلیه احساس می کنند و همچنین خطر کمتر تصادف نسبت به حمل و نقل جاده ای، امکان استفاده از رسانه های گروهی و ارتباطات مخابراتی، صرف غذا و استفاده از محل استراحت آسوده در طول سفر مسافرت با قطار را برای انواع سفرهای گردشگری و اداری بسیار مطلوب کرده است. در مورد حمل بار نیز وجود مزایایی چون امکان حمل حجم نسبتاً زیادی بار (حدود 250- 300 تن) و ایمنی مناسب به لحاظ حفظ سلامت بار در طول حرکت و ارزانی نسبی همراه با سرعت مطلوب در حمل و نقل ریلی موجب شده که این شیوه حمل و نقل در بسیاری از موارد به عنوان مناسبترین شیوه حمل بار شناخته شود.

ج)نیروی محرکه

در ابتدای اختراع و بهره برداری از شیوه حمل و نقل ریلی از نیروی بخار و سپس سوختهایی مانند چوب و زغال سنگ برای ایجاد انرژی حرکتی در قطارها استفاده می شد. در تحولات بعدی انرژی حاصل از سوخت گازوئیل و بنزین نتوانست سرعت حرکت وسیله نقلیه حمل و نقل ریلی را به میزان قابل توجهی افزایش دهد. اما در مراحل بعدی، پیشرفت فناوری همراه با بهره گیری از انرژی الکتریکی به عنوان نیروی محرکه قطارها، امکان سرعت حرکت این وسیله نقلیه را تا حدی بیش از سرعت حرکت سریع ترین وسایل حمل و نقل جاده ای افزایش داد.

د) تأسیسات و امكانات جانبي ومكمل

حمل و نقل ریلی به دلیل ماهیت فعالیتش به سرمایه گذاری نسبتاً زیادی جهت احداث پایانه ها در مبدأ و مقصد حرکت، ایستگاههای مختلف و مراکز مراقبت و هدایت در طول مسیر حرکت نیاز دارد. معمولاً کلیه این تأسیسات و مستحدثات چون منحصراً در خدمت واحد اقتصادی مجری حمل و نقل ریلی قرار دارند به وسیله همین مجری احداث و اداره می شوند.